რა არის მემკვიდრეობითი APC მუტაცია? კიბოზე დაკვირვებისა და მკურნალობის გზამკვლევი მატარებლებისთვის

ზოგადი ინფორმაცია მემკვიდრეობითი APC მუტაციის შესახებ

• APC (Adenomatous Polyposis Coli) გენი უჯრედის ზრდის, დაყოფისა და სტრუქტურის მარეგულირებელი სიმსივნის სუპრესორი გენია. APC მუტაციები უჯრედების უკონტროლო გამრავლებას იწვევს და განსაკუთრებით კოლორექტალური კიბოს განვითარებაში მონაწილეობს.
• APC მუტაციების ნაწილი მემკვიდრეობითია და ოჯახური ადენომატოზური პოლიპოზის (FAP) მსგავს გენეტიკურ სინდრომებთანაა დაკავშირებული. თუმცა APC მუტაციების დიდი ნაწილი სომატურია და სიცოცხლის განმავლობაში გარემო ფაქტორების ან უჯრედული პროცესების გამო ყალიბდება. მემკვიდრეობითი APC მუტაციები უფრო იშვიათია, სომატური კი კოლორექტალური კიბოების უმეტესობაში გვხვდება.
• APC გენში ჩანასახოვანი ხაზის პათოგენური ვარიანტები (მათ შორის 4 კლასის სავარაუდოდ პათოგენური და 5 კლასის პათოგენური ვარიანტები) ოჯახურ ადენომატოზურ პოლიპოზთან (FAP) არის დაკავშირებული. FAP-ს აუტოსომურ-დომინანტური მემკვიდრეობის ტიპი აქვს.
• კლასიკური FAP ჩვეულებრივ მსხვილ ნაწლავში >100 ადენომატოზურ პოლიპს იწვევს; პაციენტთა 95%-ში პოლიპები 35 წლამდე ვითარდება. მკურნალობის გარეშე ისინი ავთვისებიანი ხდება.
• არანამკურნალებ პაციენტებში კოლორექტალური კიბოს დიაგნოზის საშუალო ასაკი 39 წელია; შემთხვევების 7%-ში ავთვისებიანი სიმსივნე 21 წლამდე ვითარდება. თუმცა ზოგ პირში პოლიპები ნაკლებია და კიბო უფრო გვიან იწყება, რაც ფენოტიპის ფართო სპექტრს ქმნის.

რომელი კიბოების რისკია გაზრდილი?

მემკვიდრეობითი APC მუტაციის მატარებლებში შემდეგი კიბოების რისკია გაზრდილი:

კოლორექტალური კიბო:

• კლასიკური FAP-ის დროს დაკვირვების პროგრამაში არჩართულ პაციენტებში სიხშირე თითქმის 100%-ად ითვლება.
• დაკვირვების პროგრამაში ჩართულ პაციენტებში სიხშირე 3-10%-ია.

თორმეტგოჯა ნაწლავის კიბო:

• დაკვირვების გარეშე თორმეტგოჯა ნაწლავის კიბოს სიცოცხლისეული რისკი 5-10%-ია. ალბათობა ზედა კუჭ-ნაწლავის ენდოსკოპიაზე გამოყენებული Spigelman-ის ქულით ფასდება და შესაბამისად იმართება.

დესმოიდური დაავადება:

• პაციენტთა 15%-ს დესმოიდური სიმსივნე უვითარდება; მათგან 70% მუცლის ღრუშია, განსაკუთრებით წვრილი ნაწლავის მეზენტერიუმში (შემაერთებელ ქსოვილში). ის უფრო მოსალოდნელია, თუ APC პათოგენური ვარიანტი 1399. კოდონს მიღმაა ან ოჯახური ისტორია არსებობს.

სხვა კიბოები:

• ფარისებრი ჯირკვლის კიბო: გვხვდება პაციენტთა 2-12%-ში (12% სკრინინგის კოჰორტებში გამოვლინდა). ჩვეულებრივ პაპილარული კიბოს კრიბრიფორმულ-მორულური ტიპია.
• ჰეპატობლასტომა: რისკი 2%-ზე ნაკლებია, თუმცა საერთო მოსახლეობასთან შედარებით მნიშვნელოვნად მაღალია. ვითარდება სამი წლის ასაკამდე.
• კუჭის კიბო: ფუნდური ჯირკვლების პოლიპები FAP-ში ძალიან ხშირია (პაციენტთა 50%-ში). დასავლურ კულტურებში კუჭის კიბოს სიხშირე დაბალია (2%), თუმცა იზრდება. იაპონიაში ის გაცილებით მაღალია.

მართვის რეკომენდაციები

დაკვირვება:

• კოლორექტალური: გენეტიკური ტესტის შემდეგ კოლონოსკოპია 12-14 წლიდან ყოველ 1-3 წელიწადში. სიხშირე პოლიპების რაოდენობაზეა დამოკიდებული. დაკვირვება ქირურგიული ჩარევის საჭიროებამდე უნდა გაგრძელდეს.
• ზედა კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი: ზედა კუჭ-ნაწლავის ენდოსკოპია 25 წლიდან. ახალი სახელმძღვანელოები კუჭის კიბოს რისკის უფრო გულდასმით მართვის საჭიროებას უსვამს ხაზს. მაგალითად, ოჯახური ისტორიის არსებობისას კუჭის ენდოსკოპია ყოველ 2-3 წელიწადში.
• სხვა: ჰეპატობლასტომისა და ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს რუტინული დაკვირვება ამჟამად რეკომენდებული არ არის. წახალისებულია სიმპტომების ცოდნა და მათი დროული შეფასება.

ქირურგიული მართვა:

• FAP პაციენტების უმეტესობას ტოტალური კოლექტომია სჭირდება. დრო პოლიპების რაოდენობისა და სოციალური, სასწავლო თუ სამუშაო ფაქტორების მიხედვით განისაზღვრება.
• პოლიპების რაოდენობისა და გენოტიპის მიხედვით შეიძლება ჩატარდეს კოლექტომია ილეორექტალური/დისტალური სიგმოიდური ანასტომოზით. ოპერაციის შემდეგ სწორი ნაწლავის დაკვირვება 6-12 თვის განმავლობაში იქნება საჭირო.
• სხვა ვარიანტია აღდგენითი პროქტოკოლექტომია (რეზერვუარის შექმნა), რეზერვუარის შემდგომი დაკვირვებით.
• ოპერაცია ამ საკითხში გამოცდილ ცენტრში უნდა ჩატარდეს.

დესმოიდური დაავადება:

• დესმოიდური დაავადების მართვა რთულია. პაციენტებს FAP-სა და დესმოიდურ დაავადებაში სპეციალიზებულ ცენტრებში უნდა აკვირდებოდნენ.
• მართვა შეიძლება მოიცავდეს არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატ სულინდაკს, ანტიესტროგენებსა და რადიოსიხშირულ აბლაციას.

ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები:

• რისკის მქონე ოჯახის წევრებში გენეტიკური ტესტის გასაადვილებლად საჭიროა კლინიკური გენეტიკის განყოფილებაში მიმართვა. ტესტი ჩვეულებრივ სკრინინგის დაწყების ასაკში, ხშირად 10-12 წლის ასაკში კეთდება.
• რეპროდუქციული არჩევანის განსახილველად საჭიროა კლინიკური გენეტიკის განყოფილებაში მიმართვა.

*

დაკავშირებული თემა: გენეტიკური მემკვიდრეობის შეცვლა შესაძლებელია — მემკვიდრეობითი კიბოს შეჩერების გზა