جهش ارثی APC چیست؟ راهنمای پایش و درمان سرطان برای ناقلان

اطلاعات کلی درباره جهش ارثی APC

• ژن APC (پولیپوز آدنوماتوز کولی)، ژن سرکوبگر تومور است که رشد، تقسیم و ساختار سلول را تنظیم می‌کند. جهش APC با تکثیر کنترل‌نشده سلول، به‌ویژه در ایجاد سرطان کولورکتال نقش دارد.
• بعضی جهش‌های APC ارثی‌اند و با پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) و نشانگان‌های ژنتیکی مشابه ارتباط دارند. اما بخش بزرگی از جهش‌های APC، پیکری یا سوماتیک هستند و طی زندگی بر اثر عوامل محیطی یا فرایندهای سلولی به دست می‌آیند. جهش ارثی APC نادرتر است؛ جهش پیکری در بیشتر سرطان‌های کولورکتال دیده می‌شود.
• در ژن APC، وجود گونه‌های بیماری‌زای رده زایا ، شامل رده 4 احتمالاً بیماری‌زا و رده 5 بیماری‌زا، با پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) مرتبط است. الگوی وراثت FAP، اتوزومی غالب است.
• FAP کلاسیک معمولاً به >100 پولیپ آدنوماتوز روده بزرگ منجر می‌شود و در %95 بیماران تا 35 سالگی پولیپ ایجاد می‌شود. اگر درمان نشوند، این پولیپ‌ها بدخیم می‌شوند.
• در بیماران درمان‌نشده، میانگین سن تشخیص سرطان کولورکتال 39 است و در %7 موارد، بدخیمی پیش از 21 سالگی رخ می‌دهد. اما در بعضی افراد، طیف گسترده‌ای از ویژگی‌ها با پولیپ کمتر و شروع دیرتر سرطان کولورکتال دیده می‌شود.

خطر کدام سرطان‌ها بیشتر است؟

در ناقلان جهش ارثی APC، خطر سرطان‌های زیر بیشتر است:

سرطان کولورکتال:

• در بیمار FAP کلاسیک که در برنامه پایش نیست، گمان می‌رود فراوانی به نزدیک %100 برسد.
• در افراد تحت پایش، فراوانی بین %3-10 است.

سرطان دوازدهه:

• بدون پایش، خطر مادام‌العمر سرطان دوازدهه %5-10 است. احتمال آن با امتیاز Spigelman در آندوسکوپی بخش فوقانی دستگاه گوارش (GİS) برآورد و بر همان اساس مدیریت می‌شود.

بیماری دسموئید:

• در %15 بیماران، تومور دسموئید ایجاد می‌شود و %70 آن‌ها داخل شکم، به‌ویژه در مزانتر یا بافت همبند روده باریک‌اند. اگر گونه بیماری‌زای APC پس از کدون 1399 باشد یا سابقه خانوادگی وجود داشته باشد، دسموئید محتمل‌تر است.

سرطان‌های دیگر:

• سرطان تیروئید: در %2-12 بیماران دیده می‌شود؛ رقم %12 در گروه‌های غربالگری‌شده تعیین شده است. معمولاً سرطان پاپیلری تیروئید از نوع کریبریفرم‌ـ‌مورولار است.
• هپاتوبلاستوما: خطر کمتر از %2، اما به‌وضوح بیشتر از جمعیت عمومی است. پیش از سه‌سالگی ایجاد می‌شود.
• سرطان معده: پولیپ غدد فوندیک در FAP بسیار شایع است و %50 بیماران را درگیر می‌کند. میزان سرطان معده در جوامع غربی پایین (%2)، اما رو به افزایش است؛ در ژاپن بسیار بیشتر است.

توصیه‌های مدیریت

پایش:

• کولورکتال: پس از آزمایش ژنتیک، از 12-14 سالگی هر 1-3 سال کولونوسکوپی انجام شود. فاصله به بار پولیپ بستگی دارد و پایش باید تا زمان نیاز به جراحی ادامه یابد.
• بخش فوقانی دستگاه گوارش: از 25 سالگی آندوسکوپی بخش فوقانی گوارش. راهنماهای جدید، تأکید می‌کنند که مدیریت خطر سرطان معده باید با دقت بیشتری انجام شود. مثلاً در صورت سابقه خانوادگی، آندوسکوپی معده هر 2-3 سال.
• سایر موارد: اکنون برای هپاتوبلاستوما یا سرطان تیروئید، پایش معمول توصیه نمی‌شود. باید آگاهی از علائم و ارزیابی به‌موقع آن‌ها تشویق شود.

مدیریت جراحی:

• بیشتر بیماران FAP به کولکتومی کامل نیاز دارند. زمان جراحی بر اساس بار پولیپ و عوامل اجتماعی، تحصیلی و کاری تعیین می‌شود.
• بر اساس بار پولیپ و ژنوتیپ، عمل ممکن است کولکتومی با اتصال ایلئوم به راست‌روده یا سیگموئید انتهایی باشد. پیگیری راست‌روده برای 6-12 ماه پس از عمل لازم خواهد بود.
• گزینه دیگر، پروکتوکولکتومی ترمیمی با ساخت پاچ و پیگیری آن است.
• عمل باید در مرکز باتجربه در این زمینه انجام شود.

بیماری دسموئید:

• مدیریت دسموئید پیچیده است. بیماران باید در مراکز متخصص FAP و دسموئید پیگیری شوند.
• مدیریت ممکن است شامل سولینداک، داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی، ضداستروژن‌ها و ابلیشن با فرکانس رادیویی باشد.

موضوعات خانوادگی:

• برای آسان‌کردن آزمایش ژنتیک در بستگان در معرض خطر، باید به واحد ژنتیک بالینی ارجاع داد. آزمایش معمولاً هنگام شروع غربالگری و اغلب در 10-12 سالگی انجام می‌شود.
• برای گفت‌وگو درباره گزینه‌های باروری باید به ژنتیک بالینی ارجاع داد.

*

موضوع مرتبط: تغییر میراث ژنتیکی ممکن است؛ راهی برای متوقف‌کردن سرطان ارثی