რა არის მწვავე მიელოიდური ლეიკემია (AML)? სიმპტომები და მკურნალობა

სიტყვა ლეიკემია თითქმის ყველას სმენია და იცის, რომ ეს სისხლის კიბოა. თუმცა ლეიკემიის მრავალი სახეობა არსებობს. სხვადასხვა ქვეტიპის მიუხედავად, ყველა ლეიკემია ძვლის ტვინიდან მომდინარეობს, სადაც სისხლის უჯრედები წარმოიქმნება.

რა არის მწვავე მიელოიდური ლეიკემია (AML)?

მწვავე მიელოიდური ლეიკემია (AML) სისხლის კიბოა, რომელიც ძვლის ტვინში იწყება, თუმცა შეიძლება სწრაფად გადავიდეს სისხლში და პოტენციურად სხვა ორგანოებშიც გავრცელდეს, მაგალითად, ლიმფურ კვანძებში, ელენთასა და სათესლე ჯირკვლებში.

AML-ის მქონე ადამიანის ძვლის ტვინი წარმოქმნის თრომბოციტების, სისხლის წითელი და თეთრი უჯრედების კიბოვან ვერსიებს, რომლებსაც მიელობლასტები ეწოდება.

სახელწოდებაში მწვავე მიელოიდური ლეიკემია სიტყვა „მწვავე“ მიუთითებს, რომ კიბო შეიძლება სწრაფად პროგრესირდეს. ეს რისკის ქვეშ მყოფი პაციენტებისთვის შეიძლება ძლიერ სტრესული იყოს, რადგან ადრეულ დიაგნოზს კიდევ უფრო მნიშვნელოვანს ხდის.

რა სიმპტომები აქვს მწვავე მიელოიდურ ლეიკემიას?

AML-ის სიმპტომები დაავადების სიმძიმისა და სტადიის მიხედვით შეიძლება განსხვავდებოდეს. სიმპტომების სპექტრი საკმაოდ ფართოა ან ისინი მხოლოდ AML-ით უშუალოდ გამოწვეული მდგომარეობებიდან, მაგალითად, ანემიიდან, შეიძლება მომდინარეობდეს.

AML-ის დროს სისხლის მრავალი უჯრედია, თუმცა კიბოვანი ბუნების გამო ისინი უფუნქციოა და ნორმალური სისხლის უჯრედების რაოდენობა მცირდება. შედეგად შეიძლება განვითარდეს ანემია (ჟანგბადის გადამტანი წითელი უჯრედების სიმცირე), თრომბოციტოპენია (შედედებაზე პასუხისმგებელი სისხლის ფირფიტების სიმცირე) და ინფექციები (ფუნქციური მებრძოლი თეთრი უჯრედების სიმცირე).

პაციენტებს შეიძლება ჰქონდეთ შემდეგი სიმპტომები:

• ფერმკრთალი კანი
• ქოშინი
• თავბრუსხვევა
• თავის ტკივილი
• ცხვირიდან და ღრძილებიდან ხშირი სისხლდენა
• ადვილად გაჩენილი და/ან აუხსნელი სისხლჩაქცევები
• ადვილად დაზიანება
• დაღლილობა
• ხშირი ინფექციები
• ცხელება
• მოულოდნელი წონის კლება
• ქოშინი

გარდა ამისა, თუ ძვლებსა თუ სახსრებში ლეიკემიის უჯრედები დაგროვდა, AML-ის პაციენტებს შეიძლება ძვლების ან სახსრების ტკივილი ჰქონდეთ.

რა იწვევს მწვავე მიელოიდურ ლეიკემიას? რისკფაქტორები

მიუხედავად იმისა, რომ AML-ის გარკვეული რისკფაქტორები აღწერილია, მისი უშუალოდ გამომწვევი ფაქტორები ნათელი არ არის. ქვემოთ ჩამოთვლილი რისკფაქტორების ქონა არ ნიშნავს, რომ AML აუცილებლად განვითარდება.

AML-ის რისკის პოტენციურად გამზრდელი ფაქტორებია:

• უფროსი ასაკი, განსაკუთრებით 65 წელი და მეტი
• გენეტიკური დარღვევები, მათ შორის დაუნის სინდრომი
• რადიაციის ზემოქმედება, მათ შორის წინა კიბოს მკურნალობა
• ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერების ზემოქმედება
• მიელოფიბროზის, მიელოდისპლაზიის, ჭეშმარიტი პოლიციტემიის ან სისხლის სხვა დაავადებების ისტორია
• მოწევის ისტორია

გარდა ამისა, მამაკაცებში AML-ის განვითარების ალბათობა ქალებთან შედარებით მაღალია.

როგორ ისმება მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის დიაგნოზი?

ადრეული დიაგნოზისთვის განკუთვნილ კიბოს სკრინინგულ ტესტებს AML-ის ადრეულად გამოვლენის უნარი ჯერ არ უჩვენებია და შესაძლო სიმპტომების მქონე პირებმა ამის შესახებ ექიმს რაც შეიძლება მალე უნდა აცნობონ.

თუ ექიმი ეჭვობს, რომ პაციენტს AML შეიძლება ჰქონდეს, კვლევებს დანიშნავს. სისხლის ანალიზები გავრცელებულია, რადგან თითოეული ტიპის სისხლის უჯრედების არანორმალური თანაფარდობა ლეიკემიის ნიშანი შეიძლება იყოს. თუ სისხლის ანალიზში საეჭვო რამ გამოჩნდა, ჰემატოლოგი AML-ის დასადასტურებლად, ჩვეულებრივ, ძვლის ტვინის ასპირაციულ ბიოფსიას მოითხოვს. ზოგ შემთხვევაში შესაძლოა ცერებროსპინალური სითხის (BOS) ნიმუში გახდეს საჭირო. გარკვეული გენეტიკური მუტაციების ამოცნობა მკურნალობის განსაზღვრას ეხმარება, ამიტომ ლეიკემიის მქონე პაციენტებს შეიძლება გენეტიკური ტესტირება დაენიშნოთ.

როგორ მკურნალობენ მწვავე მიელოიდურ ლეიკემიას?

• AML-ის მკურნალობას მრავალი ფაქტორი განსაზღვრავს, მათ შორის პაციენტის ასაკი, დაავადების სიმძიმე და ლეიკემიის გენეტიკური ქვეტიპი.
• პაციენტის სისხლსა და ძვლის ტვინში კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად, ჩვეულებრივ, ქიმიოთერაპიაა რეკომენდებული; ქიმიოთერაპიით ყველა კიბოვანი სისხლის უჯრედის მოკვლას ცდილობენ — ამას რემისიას უწოდებენ.
• ზოგიერთ პაციენტს მიზნობრივი მკურნალობა შეიძლება დასჭირდეს; ეს პრეპარატები კიბოს უჯრედების კონკრეტულ გენეტიკურ დარღვევებს უმიზნებს. ისინი შეიძლება დამოუკიდებლად ან ყოვლისმომცველი მკურნალობის ნაწილად ქიმიოთერაპიასთან ერთად გამოიყენონ; მას შემდეგაც კი, რაც ქიმიოთერაპია კიბოს უჯრედების უმეტესობას გაანადგურებს და რემისიას გამოიწვევს, დარჩენილი უჯრედების მოსაკლავად დამატებითი მკურნალობაა საჭირო.
• ზოგ შემთხვევაში კიბოს უჯრედების წარმომქმნელი ძვლის ტვინის ღეროვანი უჯრედებით შესაცვლელად ქიმიოთერაპიის შემდეგ ძვლის ტვინის (ღეროვანი უჯრედების) გადანერგვა შეიძლება გახდეს საჭირო.

დაკავშირებული თემა: მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის სამკურნალოდ FDA-ს მიერ დამტკიცებული პირველი მიზნობრივი პრეპარატი: მიდოსტაურინი

მწვავე ლეიკემიის მკურნალობა ზოგადად 3 ძირითად ეტაპს მოიცავს:

• ინდუქციური მკურნალობა
• კონსოლიდაციური მკურნალობა
• შემანარჩუნებელი მკურნალობა

ინდუქციური მკურნალობა

ამ ეტაპის მიზანია ქიმიოთერაპიით ლეიკემიის უჯრედების განადგურება კიბოს რემისიის მისაღწევად. მკურნალობის ეს ეტაპი დაახლოებით 1 თვეს გრძელდება.

ინდუქციური მკურნალობისას ყველაზე ხშირად შემდეგი პრეპარატები გამოიყენება:

• ვინკრისტინი
• დექსამეტაზონი
• პრედნიზონი
• დოქსორუბიცინი
• დაუნორუბიცინი

ქიმიოთერაპიის მიმღებები მძიმე ინფექციებისა და გართულებების რისკის გამო ჰემატოონკოლოგიის გუნდთან მჭიდრო კავშირს ინარჩუნებენ.

კონსოლიდაციური მკურნალობა

ამ ეტაპამდე ჩატარებულმა მკურნალობამ შეიძლება რემისია გამოიწვიოს, თუმცა კიბოს უჯრედები ორგანიზმში დამალული რჩებოდეს. ამიტომ კონსოლიდაციური მკურნალობა აუცილებელია. ეს ეტაპი მაღალი დოზის ქიმიოთერაპიას მოიცავს. მკურნალმა ექიმმა ასევე შეიძლება მიზნობრივი პრეპარატები ან  ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა  ურჩიოს.

შემანარჩუნებელი მკურნალობა

ეს ეტაპი ქიმიოთერაპიის თანმიმდევრული კურსებისგან შედგება და მკურნალობა 6 თვიდან 2 წლამდე შეიძლება გაგრძელდეს.

*

• დაკავშირებული თემა: ლეიკემიის ყველა ტიპი და გადარჩენადობის სტატისტიკა

*

*