რა არის სიცხის ტალღა, გლობალური დათბობა და კლიმატის ცვლილება? მნიშვნელობა და განსხვავებები

ჩვენი ცხოვრების ყველაზე ცხელ დღეებს ვესწრებით

თურქეთის ხმელთაშუაზღვის სანაპიროზე დღის ტემპერატურა 45 გრადუსს აჭარბებს. ბერძნულ მითოლოგიაში მოხსენიებული სამთავიანი ურჩხულის „კერბეროსის“ სახელობის და 2023 წლის ზაფხულში გამორჩეულმა სიცხის ტალღამ იტალიის კუნძულებზე, სიცილიასა და სარდინიაზე, ტემპერატურა 48 გრადუსამდე გაზარდა. მხოლოდ ევროკავშირის ქვეყნებში 2022 წელს სიცხის ტალღის გამო 60 ათასი ადამიანი გარდაიცვალა.

ბოლო წლებში ხშირად განიხილება „სიცხის ტალღა“, „გლობალური დათბობა“ და „კლიმატის ცვლილება“, რაც მეცნიერებში, პოლიტიკის შემქმნელებსა და საზოგადოებაში მნიშვნელოვან დისკუსიებს იწვევს. თუმცა ხშირად გაურკვეველია, რას ნიშნავს ეს ტერმინები, როგორ უკავშირდება ერთმანეთს და რატომ არის ასეთი მნიშვნელოვანი. ამ სტატიით გვსურს ცნებები განვმარტოთ, განსხვავებები გამოვყოთ და გავიგოთ, რატომ ეხება ეს საკითხები ყველას. სამყაროში, სადაც სიცხის ტალღები უფრო ხშირი და ინტენსიური ხდება, გლობალური დათბობა ჩქარდება და კლიმატის ცვლილების შედეგები ყოველდღე უფრო შესამჩნევია, ამ საკითხების გაგება და გაცნობიერება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მეცნიერებისა და პოლიტიკის შემქმნელებისთვის, არამედ მთელი კაცობრიობისთვის.

რა არის სიცხის ტალღა?

სიცხის ტალღა უჩვეულოდ მაღალი ტემპერატურის პერიოდია, რომელიც ჩვეულებრივ რამდენიმე დღე ან უფრო დიდხანს გრძელდება.

სიცხის ტალღის ზუსტი განსაზღვრება არ არსებობს, რადგან „ცხელის“ მნიშვნელობა ადგილობრივ კლიმატსა და სეზონზეა დამოკიდებული. თუმცა, როგორც წესი, მას განმარტავენ პერიოდად, როდესაც ჩვეულებრივზე გაცილებით მაღალი ტემპერატურა რამდენიმე დღე ნარჩუნდება.

სიცხის ტალღები ჩვეულებრივ რეგიონზე მაღალი წნევის სისტემების გაჩერების შედეგად წარმოიქმნება. ეს სისტემები ცივი ჰაერისა და ღრუბლების შემოსვლას აფერხებს, რის გამოც ტემპერატურა იმატებს და რამდენიმე დღე ან უფრო დიდხანს მაღალი რჩება.

სიცხის ტალღებისას ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი ჯანმრთელობის პრობლემა დეჰიდრატაცია, ანუ სითხის დაკარგვაა. მაღალი ტემპერატურა ორგანიზმს მეტ წყალს აკარგვინებს, რასაც გაუწყლოება შეიძლება მოჰყვეს. დეჰიდრატაციამ შეიძლება თავის ტკივილი, დაღლილობა, სისუსტე და ცნობიერების დაკარგვაც კი გამოიწვიოს.

სიცხის ტალღებმა ასევე შეიძლება გულის შეტევისა და ინსულტის მსგავსი უფრო სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემები გამოიწვიოს. მაღალი ტემპერატურა ორგანიზმის ნორმალურ თერმორეგულაციას არღვევს და გულსა და სისხლის მიმოქცევის სისტემას დამატებით ტვირთს აკისრებს.

რა არის გლობალური დათბობა?

გლობალური დათბობა დედამიწის ზედაპირის საშუალო ტემპერატურის მატებას ნიშნავს.

კლიმატის ცვლილება და გლობალური დათბობა ტექნიკურად სხვადასხვა ცნებაა, თუმცა მჭიდროდ არის დაკავშირებული და ხშირად ერთად განიხილება.

გლობალური დათბობა ჩვეულებრივ ადამიანის საქმიანობით ატმოსფეროში გამოყოფილი სათბურის აირების შედეგია. ისინი მზის სინათლესა და სითბოს აკავებს და დედამიწის ტემპერატურას ზრდის. ამას „სათბურის ეფექტი“ ეწოდება და ბუნებრივი პროცესია, თუმცა ადამიანის საქმიანობა, განსაკუთრებით წიაღისეული საწვავის წვა და ტყეების გაჩეხვა, ამ ეფექტს აძლიერებს და აჩქარებს.

რა არის კლიმატის ცვლილება?

კლიმატის ცვლილება, გლობალურ დათბობასთან ერთად, ნალექების განაწილების შეცვლას, ზღვის დონის აწევას, მყინვარების დნობასა და სხვა ფართომასშტაბიან გარემოსა და ატმოსფერულ ცვლილებებს გულისხმობს.

კლიმატის ცვლილება შეიძლება როგორც ბუნებრივი პროცესების, მაგალითად ვულკანური აქტივობისა და მზის გამოსხივების ცვლილებების, ისე ადამიანის საქმიანობის შედეგი იყოს. კარგი მაგალითია 2023 წლის 10 ივლისს შავი ზღვის რეგიონში, განსაკუთრებით თურქეთის ორდუს პროვინციაში, მომხდარი წყალდიდობა. ორდუმ თავის ისტორიაში ყველაზე დამანგრეველი წყალდიდობა სწორედ ზაფხულში განიცადა.

კლიმატის ცვლილებამ შეიძლება ნალექების განაწილება შეცვალოს, რასაც ზოგ რეგიონში უფრო ძლიერი ნალექი და, შესაბამისად, უფრო ხშირი და ძლიერი წყალდიდობა მოჰყვება. ასეთი მოვლენები დიდ ზიანსა და სიცოცხლის დაკარგვას იწვევს, განსაკუთრებით იქ, სადაც ინფრასტრუქტურა ამგვარი ამინდისთვის მზად არ არის.

თუმცა კონკრეტული მეტეოროლოგიური მოვლენის უშუალოდ კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირება ჩვეულებრივ რთულია, რადგან ამინდის მოვლენები კომპლექსურია და მრავალ ფაქტორზეა დამოკიდებული. ზოგადად კი კლიმატის ცვლილება უფრო ხშირი და ძლიერი მეტეოროლოგიური მოვლენების რისკს ზრდის, მათ შორის წყალდიდობის, გვალვის, სიცხის ტალღებისა და სხვა ექსტრემალური მოვლენების.

მოკლედ, გლობალური დათბობა კლიმატის ცვლილების ნაწილია და ჩვეულებრივ მის ერთ-ერთ მთავარ გამომწვევად მიიჩნევა. ტერმინებს ხშირად სინონიმებად იყენებენ, თუმცა თითოეულს საკუთარი ზუსტი მნიშვნელობა აქვს.

ტემპერატურის პროგნოზები და მოლოდინები 2024 წლისთვის

2024 წლის ივნისის დასაწყისში თერმომეტრებმა ჩრდილში სტამბოლში 37, იზმირში 38, ანტალიაში 40, ანკარაში კი 35 გრადუსი აჩვენა. სტამბოლის ტექნიკური უნივერსიტეტის (İTÜ) მეტეოროლოგიური ინჟინერიის პროფესორმა და CNN Türk-ის მეტეოროლოგიის კონსულტანტმა, პროფესორმა დოქტორმა Orhan Şen-მა თქვა: „ეს სიცხე არ დასრულდება. უფრო მეტადაც გაძლიერდება. წელს მეტეოროლოგიური კატასტროფა გველის“.

პროფესორმა დოქტორმა Şen-მა თქვა: „წელს სტამბოლში ტემპერატურამ შეიძლება 43-ს მიაღწიოს. გასულ წელს თერმომეტრმა 1938 წლის 40,6 გრადუსს გადააჭარბა და 41,3 აჩვენა. ეს ბოლო 85 წლის ყველაზე ცხელი დღე იყო. წელს 42-43-ის მიღწევა ძალიან მოსალოდნელია“.

გლობალური დათბობის მომავლის პროგნოზები

მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის (WMO) მონაცემებით, 2023-2027 წლებში გლობალური ტემპერატურის ინდუსტრიამდელ დონეზე 1,5 გრადუსით გადაჭარბების ალბათობა სულ მცირე ერთხელ 66 პროცენტად ფასდება. მოსალოდნელია, რომ მომდევნო 5 წელიწადში გლობალური ტემპერატურა El Nino-ს კლიმატური მოდელის გავლენით რეკორდულ ნიშნულებს მიაღწევს.

სიცხის ტალღები ახალი პრობლემაა? განვითარება უახლეს ისტორიაში

ცნობილია, რომ ბოლო საუკუნეში სიცხის ტალღების სიხშირე და ინტენსივობა გაიზარდა. ეს ტენდენცია უშუალოდ კლიმატის ცვლილებასა და გლობალურ დათბობას უკავშირდება. ტემპერატურისა და ნალექების განაწილების ცვლილებამ უფრო ხშირი და ინტენსიური სიცხის ტალღები შეიძლება გამოიწვიოს.

NASA-ს გლობალური კლიმატის ცვლილების მონაცემებით, 2020 წელი დედამიწის ზედაპირის საშუალო გლობალური ტემპერატურით სტატისტიკურად გაუტოლდა 2016 წელს, რომელიც 1880 წელს აღრიცხვის დაწყებიდან ყველაზე ცხელი იყო. „სტატისტიკურად გაუტოლდა“ ნიშნავს, რომ 2020 და 2016 წლების საშუალო ტემპერატურები სტატისტიკურად ერთნაირი იყო და 2020 წელიც ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ცხელი წელია.

გლობალური დათბობა ყველგან ერთნაირად მოქმედებს?

NOAA-ს, აშშ-ის ოკეანისა და ატმოსფეროს ეროვნული ადმინისტრაციის, გლობალური კლიმატის ცვლილების მონაცემებით, პლანეტა არათანაბრად დათბა. თუმცა გლობალური საშუალო ტემპერატურის ზრდის ტენდენცია გვიჩვენებს, რომ გაცივებულზე მეტი ტერიტორია დათბა.

1880 წლიდან ხმელეთისა და ოკეანის ტემპერატურა ათწლეულში 0,08 ცელსიუსის გრადუსით იზრდებოდა, თუმცა 1981 წლიდან ზრდის სიჩქარე ორჯერ მეტად გაიზარდა: ათწლეულში 0,18 °C-მდე.

ქვემოთ მოცემულია NASA-ს მიერ აღრიცხული გლობალური დათბობის ტენდენცია 1880-დან 2022 წლამდე:

უფრო მეტად ჩვეულებრივ ხმელეთი და განსაკუთრებით არქტიკის, ჩრდილოეთ პოლუსის რეგიონი თბება. 1993-დან 2022 წლამდე ზედაპირის საშუალო გლობალური ტემპერატურის ტენდენციები აჩვენებს, რომ პლანეტის უმეტესი ნაწილი დათბა, რაც ყვითელი, ნარინჯისფერი და წითელი ფერებითაა გამოსახული. მხოლოდ რამდენიმე ადგილი, ძირითადად სამხრეთ ნახევარსფეროს ოკეანეებში, ამ პერიოდში გაცივდა.

143-წლიანი აღრიცხვის 10-ვე ყველაზე ცხელი წელი 2010 წლის შემდეგ დადგა, ხოლო ბოლო ცხრა წელი (2014–2022) აღრიცხული ისტორიის ყველაზე ცხელი ცხრა წელი იყო.

მომავალი დათბობის მასშტაბი დამოკიდებული იქნება იმაზე, რამდენ ნახშირორჟანგსა და სხვა სათბურის აირს გამოვყოფთ მომდევნო ათწლეულებში. დღეს წიაღისეული საწვავის წვა და ტყეების გაჩეხვა ყოველწლიურად ატმოსფეროს დაახლოებით 11 მილიარდ მეტრულ ტონა ნახშირბადს მატებს. ეს მეტია, ვიდრე ბუნებრივ პროცესებს შეუძლია ამოიღოს, ამიტომ ატმოსფეროში ნახშირორჟანგის რაოდენობა ყოველწლიურად იზრდება.

თუ წლიური ემისიები 2000 წლიდან დაწყებული სწრაფი ზრდის ტემპით გაგრძელდება, მოდელების მიხედვით ამ საუკუნის ბოლოს გლობალური ტემპერატურა 1901-1960 წლების საშუალოს სულ მცირე 2,8, შესაძლოა 5,7 ცელსიუსის გრადუსითაც გადააჭარბებს. თუ ემისიების ზრდა შენელდება და 2050 წლისთვის მნიშვნელოვნად შემცირებას დაიწყებს, ტემპერატურა მაინც მე-20 საუკუნის პირველი ნახევრის საშუალოზე სულ მცირე 1,3, შესაძლოა 3,3 გრადუსითაც მაღალი იქნება.

ეს მონაცემები მიუთითებს, რომ მომავალში სიცხის ტალღების სიხშირე და ინტენსივობა შეიძლება გაიზარდოს და განსაკუთრებით მოწყვლადი ჯგუფებისა და ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანებისთვის ჯანმრთელობის სერიოზული რისკები შექმნას. ამიტომ კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლისა და ადაპტაციის სტრატეგიები საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და სამედიცინო მოვლისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.

ვიწყებთ იმის დანახვას, რას ნიშნავს გლობალური დათბობა

ბოსფორის უნივერსიტეტის კლიმატის ცვლილებისა და პოლიტიკის გამოყენებისა და კვლევის ცენტრის დირექტორმა, პროფესორმა დოქტორმა Levent Kurnaz-მა თქვა: „ბოლო 3 წლის განმავლობაში არსებობდა მოვლენები, რომლებიც ატმოსფეროს საკუთარ დათბობას ფარავდა. ეს ოკეანური დინებები იყო. La Nina წყნარი ოკეანის წყლების მეტ გაცივებას იწვევდა და ამიტომ არ ჩანდა, რამდენად დათბა დედამიწა. თუმცა La Nina დაახლოებით აპრილ-მაისში დასრულდა და ეს დამფარავი ეფექტიც გაქრა. ახლა ვიწყებთ იმის დანახვას, რას ნიშნავს გლობალური დათბობა“.

ქვეყნებისა და კონტინენტების ტემპერატურების გაერთიანებით მიღებული გლობალური ჰაერის ტემპერატურა კლიმატური კრიზისის ფონზე ბოლო წლების პიკს აღწევს. მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის (WMO) მონაცემებით, 2023-2027 წლებში გლობალური ტემპერატურის ინდუსტრიამდელ დონეზე 1,5 გრადუსით გადაჭარბების ალბათობა სულ მცირე ერთხელ 66 პროცენტად ფასდება. მოსალოდნელია, რომ მომდევნო 5 წელიწადში El Nino-ს კლიმატური მოდელის გავლენით გლობალური ტემპერატურა რეკორდულ ნიშნულებს მიაღწევს.

როგორ მოქმედებს სიცხის ტალღა ჯანმრთელობაზე?

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, კლიმატის ცვლილების შედეგად 21-ე საუკუნეში გლობალური ტემპერატურა და სიცხის ტალღების სიხშირე და ინტენსივობა გაიზრდება. მაღალმა ტემპერატურამ შეიძლება ადამიანის ჯანმრთელობაზე იმოქმედოს და დამატებითი სიკვდილიანობა გამოიწვიოს. დღის და ღამის ხანგრძლივი მაღალი ტემპერატურა ორგანიზმში კუმულაციურ ფიზიოლოგიურ სტრესს ქმნის და აუარესებს ისეთი მდგომარეობების მიმდინარეობას, როგორიცაა სასუნთქი და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, დიაბეტი და თირკმლის დაავადება, რომლებიც მსოფლიოში სიკვდილის წამყვან მიზეზებს მიეკუთვნება. სიცხის ტალღები ჩვეულებრივ მოკლე პერიოდში მოსახლეობის დიდ ჯგუფებზე მწვავედ მოქმედებს, ხშირად საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობას იწვევს და ჭარბ სიკვდილიანობასა და სოციალურ-ეკონომიკურ შედეგებს განაპირობებს. მათ ასევე შეიძლება ენერგიის დეფიციტი გამოიწვიოს, რაც სამედიცინო დაწესებულებების, ტრანსპორტისა და წყლის ინფრასტრუქტურის მუშაობას არღვევს და სამედიცინო მომსახურების მიწოდების შესაძლებლობას ამცირებს.

ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნების მსგავსად სიცხის ტალღებით დაზარალებული კიდევ ერთი რეგიონი ინდოეთია. იქ ისინი ჩვეულებრივ მარტიდან ივნისამდე ვითარდება, იშვიათად კი ივლისამდეც გრძელდება. ქვეყნის ჩრდილოეთში წელიწადში საშუალოდ ხუთი-ექვსი სიცხის ტალღა აღინიშნება. ცალკეული ეპიზოდები შეიძლება კვირები გაგრძელდეს, ერთმანეთის მიყოლებით განმეორდეს და მოსახლეობის დიდ ნაწილზე იმოქმედოს.

სიცხის ტალღები მძიმე და მოულოდნელ სიკვდილიანობას, ჯანმრთელობის პრობლემებს, მოსავლისა და ეკონომიკურ დანაკარგებს იწვევს.

რა არის სითბური დარტყმა?

სითბური დარტყმა მდგომარეობაა, როდესაც უკიდურესი სიცხის პირობებში სხეულის ტემპერატურის კონტროლის სისტემა ვეღარ მუშაობს.

ტემპერატურის მატება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი პრობლემაა: მან შეიძლება გამოიწვიოს როგორც თავის ტკივილის მსგავსი სიმპტომი, ისე იმ პერიოდში სიკვდილიანობის ზრდა. მოსახლეობის დაბერება, ქრონიკული დაავადებების სიხშირე და ურბანიზაციის ზრდა ამ რისკებს აძლიერებს. სამედიცინო მომსახურების მოხმარების ზრდით დამატებითი რისკებიც შეიძლება წარმოიშვას.

სიცხის ზემოქმედებისას სხეულის ტემპერატურის კონტროლის სისტემა მის გასაწონასწორებლად რეაგირებს. ამინდის მიუხედავად, ორგანიზმი საშუალოდ 37 ცელსიუსის გრადუსის შენარჩუნებას ცდილობს. ჰაერის ტემპერატურის მატებისას ორგანიზმი სტრესში ვარდება და გასაგრილებლად მეტს მუშაობს. სითბოს გასაცემად კანთან ახლოს სისხლძარღვები ფართოვდება და ოფლიანობა იწყება. გაფართოების გამო წნევა ეცემა და სისხლის მიმოქცევის შესანარჩუნებლად გულს უფრო სწრაფი და ინტენსიური მუშაობა სჭირდება. გულისცემა და სუნთქვა ხშირდება. ოფლის აორთქლებით კანიდან სითბოს დაკარგვას, ხოლო შარდის შემცირებით სითხის შენარჩუნებას ვცდილობთ.

სითხისა და ოფლთან ერთად დაკარგული მინერალების გამო სისუსტე გვიპყრობს. გამოფიტვას ხშირად თავის ტკივილიც ახლავს. გულისრევა, კუნთების კრუნჩხვები და კანის მზარდი სიმშრალე პრობლემის გაუარესებას მიანიშნებს. როდესაც სხეულის ტემპერატურა 40 ცელსიუსის გრადუსს აჭარბებს, ვითარდება სიცოცხლისთვის საშიში, მრავალი ორგანოს დარღვევის გამომწვევი მდგომარეობა — სითბური დარტყმა. ცნობიერება იბინდება ან იკარგება. თუ წნევა ძალიან დაეცემა, სასიცოცხლო ორგანოებს საკმარისი სისხლი ვეღარ მიეწოდება და გულის შეტევის რისკი იზრდება. ამიტომ სიცხესთან დაკავშირებული სიკვდილის უმეტესობა ორგანიზმის ამ სტრესის შედეგად გულის შეტევითა და ინსულტით ხდება.

სითბური დარტყმის მქონე ადამიანი დაუყოვნებლივ გრილ ადგილას უნდა გადაიყვანონ, სხეულის ტემპერატურა ყინულით ან ცივი პირსახოცის კომპრესებით დაუწიონ, დაკარგული სითხე და მინერალები ინფუზიით შეავსონ და ყურადღებით აკონტროლონ ისეთი მაჩვენებლები, როგორიცაა წნევა, პულსი და ცნობიერების მდგომარეობა.

ადრეული გაფრთხილების სისტემები და მათი მნიშვნელობა

ადრეული გაფრთხილების სისტემები სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია კლიმატის ცვლილებისა და გლობალური დათბობის გამო გახშირებული ექსტრემალური მოვლენების, მათ შორის სიცხის ტალღების, შედეგების პროგნოზირებისა და შესამსუბუქებლად. ისინი მოწინავე მეტეოროლოგიური მონაცემებითა და ტემპერატურაზე დაკვირვებით სიცხის ტალღებს ზუსტად პროგნოზირებს და მოსახლეობას, განსაკუთრებით რისკჯგუფებს, ჯანმრთელობის შესაძლო საფრთხეებზე აფრთხილებს. ეს მნიშვნელოვანია ხანდაზმულების, ბავშვების, ორსულებისა და ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანების მსგავსად მოწყვლადი ჯგუფების დასაცავად.

ადრეული გაფრთხილების სისტემების ეფექტიანობა მჭიდროდ უკავშირდება იმას, როგორ რეაგირებს საზოგადოება გაფრთხილებებზე და როგორ ემზადება უკიდურესი სიცხისთვის. ამიტომ სისტემებთან ერთად აუცილებელია ინდივიდებისა და თემების პრაქტიკული სტრატეგიებიც: ბევრი სითხის მიღება, სიგრილისთვის ჩრდილიანი ადგილების გამოყენება და ყველაზე ცხელ საათებში გარეთ გასვლისგან თავის შეკავება. ადგილობრივი ხელისუფლების, სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლებისა და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების თანამშრომლობა ეფექტიანი მზადყოფნისთვის ღირებულია. ეს მოიცავს მოსახლეობის საგანმანათლებლო კამპანიებს, მოწყვლად ადგილებში გაგრილების ცენტრების შექმნასა და მხარდაჭერის ქსელების განვითარებას, რათა სიცხის ტალღებისას არავინ დარჩეს დახმარების გარეშე.

დასკვნითი სიტყვები გლობალური დათბობისა და კლიმატის ცვლილების მიმართ სკეპტიკურად განწყობილთათვის

გლობალური დათბობისა და კლიმატის ცვლილების შესახებ ფართო სამეცნიერო კონსენსუსის მიუხედავად, ზოგი ადამიანი და ჯგუფი მათ უარყოფას ან ეჭვქვეშ დაყენებას განაგრძობს. ისინი ხშირად ამტკიცებენ, რომ კლიმატის ცვლილება ბუნებრივი პროცესია, ადამიანის საქმიანობას მნიშვნელოვანი გავლენა არ აქვს ან მეცნიერები ამ საკითხზე ვერ თანხმდებიან. თუმცა ეს მტკიცებები ჩვეულებრივ სამეცნიერო მტკიცებულებებს ეწინააღმდეგება. კლიმატოლოგთა დიდი უმრავლესობა თანხმდება, რომ დედამიწის დათბობა უმეტესად ადამიანის საქმიანობის შედეგია და მას სერიოზული, პოტენციურად დამანგრეველი შედეგები შეიძლება ჰქონდეს. კლიმატის ცვლილების უარყოფა ხშირად სამეცნიერო ფაქტებზე მეტად პოლიტიკურ ან იდეოლოგიურ შეხედულებებს ეყრდნობა და ეფექტიანი კლიმატური პოლიტიკის განხორციელებას აფერხებს. ამიტომ სამეცნიერო ფაქტებზე დაფუძნებული ინფორმირებული დისკუსია და მოქმედება კლიმატის ცვლილებასთან გასამკლავებლად სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.