რა უნდა იცოდეთ შარდის ბუშტის კიბოს შესახებ

რა არის შარდის ბუშტი?

შარდის ბუშტი არის ორგანო, რომელიც მუცლის ქვედა ნაწილში მდებარე თირკმლების მიერ წარმოქმნილ შარდს ინახავს. შარდის გზების შემადგენელი შარდის ბუშტი თირკმლებს უერთდება გრძელი მილებით, რომლებსაც შარდსაწვეთები ეწოდება. ამ გრძელი მილების საშუალებით თირკმლებიდან მომავალი შარდი შარდის ბუშტიდან გამოდის მოკლე მილების, ურეთრის, გავლით, რომელიც ასევე შარდის ბუშტთან არის დაკავშირებული. შარდის ბუშტის კედელი შედგება სამი შრისგან, რომლებსაც შიდა, შუა და გარე შრეები ეწოდება. შიდა შრე შარდის ბუშტის ზედაპირს ფარავს. შარდით შევსებისას მის ზედაპირზე არსებული ეპითელური უჯრედები იჭიმება, ხოლო შარდის დაცლისას იკუმშება. ამასთან, შუა შრე კუნთოვანი ქსოვილისგან შედგება.

შარდის ბუშტის კუნთი შარდის გარეთ გამოდევნას უზრუნველყოფს. გარე შრე კი შედგება ცხიმის, სისხლძარღვებისა და შარდის ბუშტის შემომფარგვლელი ფიბროზული შრისგან. მიიჩნევა, რომ შარდის ბუშტის კიბოს განვითარებაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს მრავალი სიმსივნის დამთრგუნველი გენის ინაქტივაციას. ჩვენს ქვეყანაში მამაკაცებში შარდის ბუშტის კიბო ფილტვის, პროსტატისა და მსხვილი ნაწლავის კიბოების შემდეგ ყველაზე ხშირად დიაგნოსტირებული კიბოს მეოთხე სახეობაა ხოლო ქალებში შარდის ბუშტის კიბოს სიხშირე უფრო დაბალ პოზიციაზეა.

რაც უფრო მეტი ინფორმაცია იქნება მოპოვებული ასეთი გავრცელებული კიბოს სახეობის შესახებ, მით უფრო გაცნობიერებულად შეძლებს ადამიანი მოქმედებას. მაშ, მოდით ერთად განვიხილოთ: რა არის შარდის ბუშტის კიბო? რომელი ფაქტორები თამაშობს გამომწვევ როლს? რა სიმპტომებით ვლინდება იგი? მკურნალობის რომელი მეთოდები გამოიყენება?

რა უნდა იცოდეთ შარდის ბუშტის კიბოს შესახებ?

• უპირველესად, უნდა იცოდეთ, რომ ეს თქვენც შეიძლება დაგემართოთ.
• შარდის ბუშტის კიბოს ყველაზე ხშირად გამოვლენილი სიმპტომია შარდში სისხლი. თუმცა სხვა სიმპტომებიც, როგორიცაა ხშირი შარდვა, შარდვისას წვა და ტკივილი, შეიძლება ამ დაავადების ნიშნად ჩაითვალოს.
• მიუხედავად იმისა, რომ შარდის ბუშტის კიბო ქალებში მამაკაცებთან შედარებით უფრო იშვიათია, დაავადების მიმდინარეობა უფრო მძიმეა და სიკვდილის რისკიც უფრო მაღალია. ამის მიზეზია ის, რომ გინეკოლოგები ხშირად, შარდის ბუშტის კიბოს შესაძლებლობის გათვალისწინების ნაცვლად, უფრო გავრცელებული ცისტიტისა და საშარდე გზების ინფექციის სამკურნალოდ თვეობით ანტიბიოტიკოთერაპიას ნიშნავენ.
• მოწევა და თმის მუდმივად შეღებვა ყველაზე ცნობილ რისკ-ფაქტორებს შორისაა.
• შარდის ბუშტის კიბოს გვიან სტადიაზე დიაგნოზის დასმისას არსებობს ქირურგიული ვარიანტები, რომლებიც შარდის ბუშტის მთლიანად ამოღების შემდეგ რეპროდუქციული ორგანოების შენარჩუნებით ახალი შიდა რეზერვუარის ან შარდის ბუშტის რეკონსტრუქციის საშუალებას იძლევა.
• შარდის ბუშტის კიბო საკმაოდ იშვიათია მწეველ ქალებში, რომელთა ასაკი 40 წელზე ნაკლებია.

შესაძლებელია თუ არა შარდის ბუშტის კიბოს გამოვლენა ვიზუალიზაციის ტესტებით?

შარდის ბუშტის კიბოს ვიზუალიზაცია შესაძლებელია მხოლოდ მუდმივი შარდვის პრობლემებისა და შარდში სისხლის აღმოჩენის შემთხვევაში. თუ შარდის ბუშტის კიბო ოჯახში გვხვდება, რისკი მცირედით იზრდება. თუმცა კვლევებმა აჩვენა, რომ ამ ტიპის კიბოთი დაავადებულთა უმრავლესობას გენეტიკური რისკ-ფაქტორები არ აქვს, ხოლო ამ რისკ-ფაქტორების მქონე ბევრ ადამიანს შარდის ბუშტის კიბო არ უვითარდება. ამ დაავადების ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფს წარმოადგენენ 20 წლის ან მეტი ხნის განმავლობაში მწეველი, 50 წელზე უფროსი ასაკის ქალები, რომელთა შარდში ხილული უმტკივნეულო სისხლი აღმოჩნდა. ასეთ შემთხვევებში მიზანშეწონილია ვიზუალიზაციის ტესტებისა (კომპიუტერული ტომოგრაფია [კტ] ან ინტრავენური პიელოგრამა [IVP]) და დაზიანებული უბნის დასადგენად უშუალოდ შარდის ბუშტში ჩატარებული ცისტოსკოპიის კომბინირებული გამოყენება. შარდის პაპ-ტესტი, რომელიც ასევე შარდის ციტოლოგიის სახელითაა ცნობილი, შეფასების მნიშვნელოვანი ნაწილია. თუ ყველა ეს ტესტი უარყოფითია, შარდის ბუშტის კიბოს ალბათობა %1-ზე ქვემოთ დაიწევს.

როგორ ვითარდება შარდის ბუშტის კიბო?

შარდის ბუშტის კიბოების თითქმის %80 შარდის ბუშტში ან ლორწოვან გარსში რჩება. ამ ტიპის შარდის ბუშტის კიბოებს ზედაპირულ შარდის ბუშტის კიბოს ან in situ კარცინომას უწოდებენ და მკურნალობის შემდეგ უმეტესად კვლავ ვითარდება.

დაავადების გავრცელების შემთხვევაში კიბო შარდის ბუშტის კედლამდე ვრცელდება და შესაძლოა მეტასტაზები განავითაროს ძვლებში, ლიმფურ კვანძებში, რეპროდუქციულ ორგანოებში, ფილტვებში, ღვიძლსა და მენჯში.

რა სიმპტომები ახასიათებს შარდის ბუშტის კიბოს?

• შარდში სისხლი (შარდის ფერი შეიძლება მოწითალოდან მუქ წითლამდე შეიცვალოს)
• ტკივილის შეგრძნება შარდვისას
• ხშირი შარდვა ან ხშირი შარდვის შეგრძნება

თუმცა ამ სიმპტომების არსებობა არ ნიშნავს, რომ შარდის ბუშტის კიბო გაქვთ. ინფექციამ, კეთილთვისებიანმა სიმსივნეებმა, შარდის ბუშტის კენჭმა და სხვა მსგავსმა პრობლემებმა ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ეს სიმპტომები. ასეთი სიმპტომების მქონე პირებმა დაუყოვნებლივ უნდა მიმართონ ექიმს, რაც პრობლემის ადრეულ გამოვლენას უზრუნველყოფს.

როგორ ხდება შარდის ბუშტის კიბოს დიაგნოსტირება?

თუ პაციენტს შარდის ბუშტის კიბოს სიმპტომები აქვს, ექიმი მას სრულყოფილ გამოკვლევას ჩაუტარებს და ასევე მოითხოვს ლაბორატორიულ ტესტებს. შარდის ბუშტის კიბოს დიაგნოსტიკისთვის გამოყენებული მეთოდები ქვემოთ არის ჩამოთვლილი.

ფიზიკური გამოკვლევა: ექიმი მუცლისა და მენჯის მიდამოს ამოწმებს სიმსივნის მოსაძებნად. ფიზიკური გამოკვლევა შესაძლოა ასევე მოიცავდეს რექტალურ ან ვაგინალურ გამოკვლევას.

შარდის ტესტი: ლაბორატორიაში ამოწმებენ შარდში სისხლს, კიბოს უჯრედებსა და დაავადებასთან დაკავშირებულ სხვა ნიშნებს. შარდის ბუშტის კიბოს დროს ყველაზე ხშირად გამოყენებული შარდის ტესტია შარდის ციტოლოგია, რომელიც პაპ-ტესტის მსგავსია.

ინტრავენური პიელოგრამა: ამ პროცედურის დროს სისხლძარღვებში საღებავი ნივთიერება შეჰყავთ. საღებავი შარდში გროვდება და რენტგენზე შარდის ბუშტისა და თირკმლების გამოსახულების მიღების საშუალებას იძლევა

ცისტოსკოპია: ამ პროცედურის დროს უშუალოდ შარდის ბუშტში ათვალიერებენ თხელი, განათებული მილის, ცისტოსკოპის, საშუალებით. ცისტოსკოპი საშარდე გზებში შეჰყავთ და შარდის ბუშტის შრეს იკვლევენ. ამ პროცედურის დროს შესაძლებელია პაციენტს ზოგადი ანესთეზია გაუკეთდეს.

ქსოვილისნიმუში: მას ცისტოსკოპის საშუალებით იღებენ და პათოლოგიური გამოკვლევისთვის ლაბორატორიაში აგზავნიან. კიბოს უჯრედების შესასწავლად ქსოვილის ნიმუშის აღებას ბიოფსია ეწოდება. ხშირ შემთხვევაში ბიოფსია კიბოს არსებობის დადასტურების ერთადერთი გზაა. ზოგჯერ ზოგიერთ პაციენტს ბიოფსიის დროს სიმსივნური უბნის მთლიანად ამოკვეთაც უტარდება. ასეთ პაციენტებში შარდის ბუშტის კიბოს დიაგნოსტირება და მკურნალობა შესაძლებელია ერთი მეთოდის გამოყენებით.

როგორ ხდება შარდის ბუშტის კიბოს სტადირება?

შარდის ბუშტის კიბოს დიაგნოსტირებისას აუცილებელია მისი სტადიის ან გავრცელების ხარისხის განსაზღვრა. ამის საფუძველზე ყალიბდება მკურნალობის გეგმა. სტადირება განისაზღვრება იმის მიხედვით, გავრცელდა თუ არა კიბო შარდის ბუშტის კედელზე ან სხეულის სხვა უბნებზე და, გავრცელების შემთხვევაში, სხეულის რომელ ნაწილებში გავრცელდა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ეს შეიძლება დაავადების სიღრმისა და მასშტაბის გაზომვადაც ჩაითვალოს. ზოგჯერ ექიმს დიაგნოსტირებისას შეუძლია კიბოს სტადიის განსაზღვრა, ან დარწმუნებისთვის შეიძლება სხვა ტესტების ჩატარება გახდეს საჭირო. შესაძლოა ჩატარდეს ისეთი ვიზუალიზაციის ტესტებიც, როგორიცაა კტ (კომპიუტერული ტომოგრაფია), MRI (მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება), სონოგრამა, IVP (ინტრავენური პიელოგრამა), ძვლების სკანირება ან გულმკერდის რენტგენოგრაფია. ზოგჯერ სტადირება პაციენტისთვის ქირურგიული ჩარევის ჩატარებამდე ვერ სრულდება.

შარდის ბუშტის კიბოს თითოეული სტადიისთვის დამახასიათებელი ნიშნები ქვემოთ არის მოცემული.

სტადია 0: კიბოს უჯრედები მხოლოდ შარდის ბუშტის შიდა შრეშია. ეს სტადია ასევე ცნობილია ზედაპირული კიბოს სახელით. მისი აგრესიული ფორმა, ზედაპირზე გავრცელებული მაღალი ხარისხის კიბო, in situ კარცინომად იწოდება.

სტადია 1: კიბოს უჯრედები შარდის ბუშტის შიდა შრეში ღრმად მდებარეობს, თუმცა შარდის ბუშტის კუნთში არ გვხვდება. მიუხედავად გავრცელებისა, ამ სტადიაზე კიბოს ცისტოსკოპიული ოპერაციით მოცილება შესაძლებელია, ამიტომ მას კვლავ შარდის ბუშტის ზედაპირულ კიბოს უწოდებენ.

სტადია 2: კიბოს უჯრედები შარდის ბუშტის კუნთშია გავრცელებული.

სტადია 3: კიბოს უჯრედები შარდის ბუშტის კუნთოვანი შრიდან შარდის ბუშტის დამფარავ ქსოვილოვან შრეშია გავრცელებული. ამ სტადიაზე კიბო შესაძლოა რეპროდუქციულ ორგანოებშიც იყოს გავრცელებული.

სტადია 4: კიბო მუცლისა და მენჯის არეშია გავრცელებული. ამ სტადიაზე კიბო შეიძლება გავრცელდეს ლიმფურ კვანძებში და უფრო შორს მდებარე ფილტვებამდეც კი.

როგორ აფასებენ სპეციალისტები შარდის ბუშტის კიბოს აგრესიულობის ხარისხს?

დაავადების გავრცელების არეალის გარდა, მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, რამდენად აგრესიულია იგი. პათოლოგი პაციენტის კიბოს უჯრედებს მიკროსკოპის ქვეშ იკვლევს და განსაზღვრავს, რამდენად აგრესიულია კიბო. შარდის ბუშტის კიბოს შემთხვევაში, ყველაზე ნაკლებად აგრესიული (დაბალი ხარისხის) 1. ხარისხის, საშუალო 2. ხარისხის, ხოლო ყველაზე აგრესიული კიბო (მაღალი ხარისხის) 3 და 4. ხარისხის სტადიებად ფასდება. კიბოს ხარისხი ზედაპირული შარდის ბუშტის კიბოს პროგრესირების ყველაზე მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელია. დაავადების მოწინავე სტადიებზე კიბოს ხარისხიც იზრდება.

როგორ მკურნალობენ შარდის ბუშტის კიბოს?

შარდის ბუშტის კიბოს სამკურნალოდ გამოიყენება ქირურგიული ჩარევა, რადიოთერაპია, ქიმიოთერაპია და იმუნოლოგიური მკურნალობის მეთოდები.

ქირურგიული ჩარევა: ქირურგია შარდის ბუშტის კიბოს დროს ხშირად გამოყენებული მკურნალობის მეთოდია. ჩასატარებელი ოპერაციის ტიპი ძირითადად სიმსივნის ხარისხსა და ტიპზეა დამოკიდებული.

• ტრანსურეთრალური რეზექცია: ადრეული სტადიის (ზედაპირული) შარდის ბუშტის კიბოს მკურნალობა ტრანსურეთრალური რეზექციით შეიძლება. ამ პროცედურის დროს ცისტოსკოპი შარდსადენიდან შარდის ბუშტში შეჰყავთ. მის ბოლოში არსებული პატარა მავთულის მარყუჟის გამოყენებით კიბოს უბანი იწმინდება, შემდეგ კი დარჩენილი შესაძლო კიბოს უჯრედების წინააღმდეგ ელექტრული დენის მიწოდებით უბანი იწვება.
• რადიკალური ცისტექტომია: გავრცელებული შარდის ბუშტის კიბოსთვის (ზედაპირული კიბო, რომელიც შარდის ბუშტის დიდ ნაწილზეა გავრცელებული) ყველაზე ხშირად გამოყენებული ქირურგიული მეთოდი რადიკალური ცისტექტომიაა. ამ პროცედურის დროს იკვეთება მთელი შარდის ბუშტი, მის სიახლოვეს მდებარე ლიმფური კვანძები, საშარდე გზების ნაწილი და ახლომდებარე ორგანოები, რომლებშიც კიბოს უჯრედებია. მამაკაცებში იკვეთება პროსტატა, სათესლე ბუშტუკი და სპერმის სადინარის ნაწილი. ქალებში კი იკვეთება საშვილოსნო, საკვერცხეები, ფალოპის მილები და საშოს ნაწილი. თუ შარდის ბუშტი მთლიანად არის ამოკვეთილი, პაციენტის შარდის შესაგროვებლად ახალი ჩანთის შესაქმნელად კიდევ ერთი ქირურგიული ჩარევა ტარდება. ამასთან, ნაწილობრივი ცისტექტომიის მეშვეობით, შარდის ბუშტის შენარჩუნებით, შესაძლებელია მცირე, ლოკალიზებული, კუნთოვან შრეში გავრცელებული შარდის ბუშტის კიბოს მოცილება.

როდესაც კიბო შარდის ბუშტის გარეთ ვრცელდება, ქირურგიის მიზანი კიბოს მოცილებაზე მეტად დაავადების სიმპტომების შემსუბუქებაა. შემდგომ კიბოს დამატებითი მკურნალობის მეთოდებით მკურნალობენ.

რადიოთერაპია: რადიოთერაპია არის მაღალი ენერგიის სხივების გამოყენებით გარკვეულ უბანში კიბოს უჯრედების განადგურების პროცესი. გარდა ამისა, ოპერაციამდე ჩატარებული რადიოთერაპიისას მიზნად ისახავენ სიმსივნის შემცირებას. ამის შედეგად ოპერაციის დროს კიბოს მოცილება უფრო ადვილია. ამასთან, ოპერაციის შემდეგ ჩატარებული რადიოთერაპია შეიძლება გამოყენებულ იქნას ქირურგიული ჩარევის შემდეგ დარჩენილი შესაძლო კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად.

რადიოთერაპიის ორი მეთოდი გამოიყენება:

• გარე რადიოთერაპია: ეს პროცედურა რამდენიმე კვირის განმავლობაში კვირაში რამდენიმე დღეს ტარდება, პაციენტი კი ამბულატორიულ მკურნალობას იღებს. მაღალი ენერგიის სხივები სხეულის გარედან კიბოს უბნისკენ მიიმართება.
• შიდა რადიოთერაპია: ეს პროცედურა, რომელიც ჰოსპიტალიზაციას მოითხოვს, ტარდება მუცლის გაკვეთით ან შარდსადენის გავლით შარდის ბუშტში რადიოაქტიური ნივთიერების მოთავსებით. მოთავსებული იმპლანტის ამოღების შემდეგ ორგანიზმში რადიოაქტიურობა აღარ რჩება.

ქიმიოთერაპია: ქიმიოთერაპია არის კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად მედიკამენტების გამოყენება. შეიძლება გამოყენებულ იქნას ერთი ან რამდენიმე მედიკამენტის კომბინაცია.

ზედაპირული შარდის ბუშტის კიბოს მქონე პაციენტებში ტრანსურეთრალური რეზექციის შემდეგ შესაძლებელია ქიმიოთერაპიის ჩატარება უშუალოდ შარდის ბუშტში. კათეტერი (მილი) შარდსადენიდან შარდის ბუშტში თავსდება. შარდის ბუშტში სითხის სახით შეყვანილი მედიკამენტი რამდენიმე საათის განმავლობაში რჩება. ეს მკურნალობა ჩვეულებრივ რამდენიმე კვირის განმავლობაში კვირაში ერთხელ ტარდება. ამის შემდეგ ეს პროცედურა 1 წლის განმავლობაში შეიძლება გაგრძელდეს თვეში ერთხელ ან რამდენჯერმე.

როდესაც სხეულის სხვა უბნებზე გავრცელება აღინიშნება, ქიმიოთერაპიის მედიკამენტები შეიძლება ინტრავენურად (ვენაში შეყვანილი მედიკამენტი მთელ სხეულში ცირკულირებს) დაინიშნოს. მედიკამენტები ჩვეულებრივ კურსების სახით გამოიყენება და ყოველი მკურნალობის განმავლობაში გამოჯანმრთელების პროცესს აკვირდებიან. ზოგჯერ, ოპერაციის სამკურნალო ეფექტის გასაძლიერებლად, ქიმიოთერაპიით სიმსივნის შემცირებაც ხდება. მკურნალობის ეს ფორმა ნეოადიუვანტური მკურნალობის სახელითაა ცნობილი და რადიკალური ცისტექტომიის საჭიროების მქონე მრავალ პაციენტში სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე დადებითი გავლენა მოახდინა.

იმუნოლოგიური მკურნალობა: ეს მეთოდი, რომელიც ასევე ცნობილია იმუნოთერაპიისა და ბიოლოგიური მკურნალობის სახელით, კიბოსთან საბრძოლველად იყენებს ორგანიზმის ბუნებრივ უნარს, ანუ იმუნურ სისტემას და ხშირად გამოიყენება ზედაპირული შარდის ბუშტის კიბოს (ადრეული სტადიის) დროს, ტრანსურეთრალური რეზექციის შემდეგ კიბოს განმეორების თავიდან ასაცილებლად. იმუნოლოგიური მკურნალობა ჩვეულებრივ იწყება რამდენიმე კვირის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც ზედაპირული, ანუ ადრეული სტადიის სიმსივნე ტრანსურეთრალური რეზექციით მოიკვეთება.

აღნიშნული მკურნალობისას ორი მეთოდი გამოიყენება. ერთია ტუბერკულოზის ვაქცინა (Bacillus Calmette-Guerin-BCG), მეორე კი ინტერფერონი (ნივთიერება, რომელიც იმუნური სისტემის პასუხს აძლიერებს).

• ტუბერკულოზის ვაქცინა (Bacillus Calmette-Guerin-BCG) ყველაზე ხშირად გამოყენებული იმუნოთერაპიის მეთოდია. ტუბერკულოზის ვაქცინა შეიცავს ძროხის ტუბერკულოზთან დაკავშირებულ ცოცხალ და დასუსტებულ ბაქტერიას, რომელიც ააქტიურებს იმუნურ სისტემას შარდის ბუშტში კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად. კათეტერის მეშვეობით შეყვანილი ვაქცინა შარდის ბუშტში დაახლოებით 2 საათის განმავლობაში რჩება. ეს მკურნალობა ჩვეულებრივ პაციენტებს დაახლოებით 6 კვირის განმავლობაში კვირაში ერთხელ უტარდებათ.
• ინტერფერონი ბიოლოგიური მკურნალობის კიდევ ერთი მეთოდია. ამ მკურნალობისას იმუნური სისტემის სტიმულირებისა და ორგანიზმის გასააქტიურებლად დიდი რაოდენობით სინთეზური ცილა შეჰყავთ. წარსულში ჩატარებულმა კვლევებმა გამოთქვა ვარაუდი, რომ ტუბერკულოზის ვაქცინის (BCG) და ინტერფერონის კომბინაცია შეიძლება ეფექტური იყოს აგრესიული ან მკურნალობისადმი რეზისტენტული ზედაპირული (ადრეული სტადიის) შარდის ბუშტის კიბოს წინააღმდეგ.
• კიბოს სფეროში მნიშვნელოვან მიღწევად იმუნური სისტემის საკონტროლო წერტილების რეგულატორებად წოდებული ახალი თაობის იმუნოთერაპიები შარდის ბუშტის კიბოს დროს ეფექტური აღმოჩნდა. ამ მედიკამენტებიდან Atezolizumab-მა, 18 მაისს 2016 წელს FDA-სგან დამტკიცება მიიღო.

ძვირფასო მკითხველებო, შარდის ბუშტის კიბოს შემთხვევაში, ისევე როგორც კიბოს მრავალი სხვა სახეობისას, ყველაზე მნიშვნელოვანი ადრეული დიაგნოზია. ამიტომ, წელიწადში 1-2-ჯერ ექიმთან შემოწმება და/ან ზემოთ აღნიშნული სიმპტომების გამოვლენისას დაუყოვნებლივ ექიმისთვის მიმართვა მკურნალობის ადრეულად დაწყების შესაძლებლობას შექმნის და ეს გამოჯანმრთელების შანსს გაზრდის.