რას ნიშნავს პათოლოგიის ანგარიშებში ხშირად ნახსენები დისპლაზია, მეტაპლაზია, ატროფია, ჰიპერპლაზია და ჰიპერტროფია?

სხეულის რომელიმე ადგილას აღმოჩენილი წარმონაქმნის ზუსტად გასაგებად და დიაგნოზის დასასმელად ბიოფსიით ქსოვილის ნიმუში უნდა აიღონ და პათოლოგიის ლაბორატორიაში შეისწავლონ. დღეს ბევრი ადამიანი სხვადასხვა დაავადების გამო ბიოფსიას იკეთებს და შედეგს პათოლოგიის ანგარიშის სახით იღებს. ანგარიშის წაკითხვა პაციენტებს ხშირად აბნევს და აშფოთებს. ამ სტატიაში შევეცადეთ აგვეხსნა პათოლოგიის ანგარიშებში ხშირი წარმონაქმნები (ჰიპერტროფია, ჰიპერპლაზია, ატროფია, მეტაპლაზია და დისპლაზია), რომლებიც კიბო არ არის, თუმცა ზოგს კიბოდ გარდაქმნის რისკი აქვს.

- დაკავშირებული თემა: ხშირი და იშვიათი კიბოები და საინტერესო ონკოლოგიური ტერმინების მნიშვნელობა

უჯრედები გარემოს ცვლილებებს ეგუება (ადაპტირდება). ეს შეიძლება ორგანიზმის ნორმალური მუშაობისას მოხდეს (ორსულობისას ჰორმონებით ძუძუსა და საშვილოსნოს ზრდა) ან პათოლოგიურ პირობებში. პათოლოგიური ადაპტაცია სტრესის პასუხია, როცა დაზიანების ასაცილებლად უჯრედები სტრუქტურასა და ფუნქციას ცვლის. შეიძლება ეს ორგანიზმის რთული მდგომარეობისთვის ნაპოვნ გამოსავლად მივიჩნიოთ. ადაპტაციის რამდენიმე ფორმა არსებობს:

რა არის ჰიპერტროფია ?

უჯრედისა და ორგანოს ზომის მატება, ხშირად გაზრდილი სამუშაო დატვირთვის პასუხად, მექანიკური სტრესით ან სხვა სტიმულებით წარმოქმნილი ზრდის ფაქტორებით იწყება; გვხვდება ქსოვილებში, რომელთა უჯრედებს გაყოფა არ შეუძლია. ახალი უჯრედების ნაცვლად უფრო დიდი, მეტი სტრუქტურული ელემენტის მქონე უჯრედებია. შეიძლება ფიზიოლოგიური (ნორმალური) ან პათოლოგიური იყოს. ორსულობისას საშვილოსნოსა და სპორტსმენში კუნთის ზრდა ფიზიოლოგიურია, ჰიპერტენზიისას გულის გადიდება კი პათოლოგიური.

რა არის ჰიპერპლაზია ?

ჰორმონებისა და სხვა ზრდის ფაქტორების პასუხად უჯრედების რაოდენობის ზრდა; გვხვდება ქსოვილებში, რომელთა უჯრედებს გაყოფა შეუძლია ან ბევრი ღეროვანი უჯრედი აქვს. ფიზიოლოგიური მაგალითია ღვიძლის ნაწილის ამოკვეთის შემდეგ დარჩენილი უჯრედების გამრავლებით ნორმალური წონის აღდგენა. პათოლოგიური ჰიპერპლაზია ჭარბი ჰორმონული და ზრდის ფაქტორული სტიმულაციით ვითარდება. ზოგ ვირუსულ ინფექციაშიც ზრდის ფაქტორებია ჩართული; მაგალითად, პაპილომავირუსი მეჭეჭებს იწვევს. ამ შემთხვევაში ზრდის ფაქტორები ვირუსის ან ინფიცირებული მასპინძელი უჯრედის გენებით შეიძლება კოდირდებოდეს.

შენიშნავთ, რომ მაგალითებში ჰიპერპლაზია კონტროლდება: დამწყები სიგნალების შეწყვეტით ქრება. ნორმალური მარეგულირებელი მექანიზმებისადმი ეს პასუხი პათოლოგიურ ჰიპერპლაზიას კიბოსგან განასხვავებს. კიბოში ზრდის კონტროლი დარღვეული ან არაეფექტიანია. მიუხედავად ამისა, პათოლოგიური ჰიპერპლაზია ხშირად კიბოსთვის ნაყოფიერი ნიადაგია. მაგალითად, საშვილოსნოს ჰიპერპლაზიისას მისი კიბოს რისკი მომატებულია. ჰიპერპლაზია, ჰიპერტროფიასთან ერთდროულად შეიძლება არსებობდეს და ხშირად იმავე სტიმულის პასუხად ვითარდება.

რა არის ატროფია ?

საკვები ნივთიერებების შემცირებით ან გამოუყენებლობით უჯრედისა და ორგანოს ზომის შემცირება; უკავშირდება ორგანელების დაშლის მატებასა და სამშენებლო კომპონენტების სინთეზის კლებას. ატროფიული უჯრედების ფუნქცია შესაძლოა შემცირდეს, მაგრამ მკვდარი არ არის. მაგალითად, მოტეხილი ხელის ხანგრძლივი უმოძრაობით მის კუნთებში ატროფია ვითარდება.

რა არის მეტაპლაზია ?

შექცევადი ცვლილებაა, როცა უჯრედის ერთ ტიპს სხვა ცვლის. ამ ადაპტაციაში ჩნდება უჯრედი, რომელიც არახელსაყრელ გარემოს უკეთ გაუძლებს. ჩვეულებრივ ღეროვანი უჯრედების სხვა მიმართულებით დიფერენციაციით ვითარდება და ფუნქციის შემცირება ან კიბოსკენ მიდრეკილების ზრდა შეუძლია. ცნობილი მაგალითია მწეველთა სასუნთქი გზების ნორმალური ეპითელური (ორგანიზმის საფარი) უჯრედების ბრტყელ (სქვამოზურ) ეპითელად ცვლილება. გადარჩენის უპირატესობის მიუხედავად, იკარგება ლორწოს წარმოქმნისა და ჰაერის მავნე ნაწილაკების გაწმენდის მნიშვნელოვანი დაცვითი მექანიზმები. ამიტომ მეტაპლაზია ორლესულ მახვილს ჰგავს. თუ გამომწვევი ზემოქმედება მუდმივია, კიბოსკენ მიდრეკილებას ქმნის. მიიჩნევა, რომ მოწევა ჯერ ბრტყელუჯრედულ მეტაპლაზიას იწვევს, მოგვიანებით კი ამ შეცვლილ კერებში კიბო ვითარდება. 

- დაკავშირებული თემა: რა არის ნაწლავური და კუჭის მეტაპლაზია? სიმპტომები და მკურნალობა

რა არის დისპლაზია ?

დისპლაზიისას უჯრედები ერთმანეთს აღარ ჰგავს და სტრუქტურულად იცვლება. გაყოფის (მიტოზის) ელემენტების რაოდენობა მნიშვნელოვნად მატულობს. როცა ცვლილება მკვეთრია და ორგანოს საფარის მთელ სისქეს მოიცავს, კიბოსწინარე სტადიას კარცინომა in situ ეწოდება. დისპლაზიური ცვლილებები ხშირად კიბოს კერებს მეზობლობს, თუმცა მწეველთა ხანგრძლივმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ეპითელური დისპლაზია თითქმის უეჭველად კიბოს გაჩენამდე ვლინდება. დისპლაზია კიბოს სინონიმი არ არის; მსუბუქი ან ზომიერი, ეპითელის მთელ სისქეზე არგავრცელებული დისპლაზია სრულად ნორმალიზდება, განსაკუთრებით მიზეზის მოცილებისას (მაგალითად მოწევის შეწყვეტით).

- შესაძლოა დაგაინტერესოთ: კიბოსთან მჭიდროდ დაკავშირებული ორი ცნება: ნეკროზი და აპოპტოზი