مفاهیم دیسپلازی، متاپلازی، آتروفی، هایپرپلازی و هایپرتروفی که نامشان را اغلب در گزارش‌های پاتولوژی می‌شنویم چه معنایی دارند؟
در این مقاله
برای درک دقیق ماهیت یک تشکیل شناسایی‌شده در هر جای بدن و تشخیص آن، حتماً باید با روشی به نام بیوپسی نمونه برداشت و این نمونه در آزمایشگاه پاتولوژی بررسی شود. امروزه افراد بسیاری به دلیل ناراحتی‌های گوناگون نمونه‌برداری می‌شوند و نتایج این نمونه‌برداری‌ها به شکل گزارش پاتولوژی پیش روی ما قرار می‌گیرند. بیماران اغلب با گزارش‌های پاتولوژی‌ای که به دست می‌گیرند سردرگم و نگران می‌شوند. در این نوشته تلاش کردیم تشکیل‌هایی را توضیح دهیم که در گزارش‌های پاتولوژی اغلب با آنها روبه‌رو می‌شویم و در اصل سرطان نیستند اما برخی خطر سرطانی شدن دارند (هایپرتروفی، هایپرپلازی، آتروفی، متاپلازی و دیسپلازی).
- موضوع مرتبط: انواع شایع و نادر سرطان و اصطلاحات انکولوژیکی که معنایشان مورد پرسش است
سلول‌ها با تغییرات محیط خود سازگار می‌شوند (تطابق). این وضعیت‌های سازگاری سلولی می‌توانند هنگام کارکرد طبیعی بدن ما رخ دهند (مانند بزرگ شدن پستان‌ها و رحم در بارداری به دلیل هورمون‌ها) یا در وضعیت‌های پاتولوژیک باشند. سازگاری‌های پاتولوژیک پاسخ سلول‌ها به استرس از راه تغییر ساختار و عملکرد برای پرهیز از آسیب هستند. می‌توان سازگاری‌های پاتولوژیک را راه‌حل‌هایی دانست که بدن برای وضعیت‌های دشوار یافته است. سازوکارهای سازگاری سلول‌ها چند شکل متفاوت دارند:
هایپرتروفی چیست؟
سلول و اندام افزایش اندازه‌ها، بیشتر در پاسخ به افزایش بار کاری؛ با عوامل رشدی آغاز می‌شود که به دلیل استرس مکانیکی یا محرک‌های دیگر تولید می‌شوند؛ در بافت‌هایی دیده می‌شود که سلول‌هایشان توان تقسیم ندارند. در هایپرتروفی سلول جدید مطرح نیست، بلکه سلول‌های بزرگ‌تر با مقدار بیشتر عناصر ساختاری وجود دارند. هم در وضعیت‌های فیزیولوژیک (طبیعی) و هم پاتولوژیک دیده می‌شود. بزرگ شدن رحم در بارداری و افزایش تودهٔ عضلانی در ورزشکاران نمونهٔ هایپرتروفی فیزیولوژیک‌اند، در حالی که بزرگ شدن قلب در پرفشاری خون نمونهٔ هایپرتروفی پاتولوژیک است.
هایپرپلازی چیست؟
در پاسخ به هورمون‌ها و دیگر عوامل رشد، سلول افزایش تعداد؛ در بافت‌هایی دیده می‌شود که سلول‌هایشان توان تقسیم یا سلول‌های بنیادی بافتی فراوان دارند. نمونهٔ هایپرپلازی فیزیولوژیک این است که اگر بخشی از کبد برداشته شود، سلول‌های باقی‌مانده تکثیر می‌شوند و کبد را به وزن طبیعی می‌رسانند. هایپرپلازی پاتولوژیک در نتیجهٔ تحریک بیش از حد هورمون‌ها و عوامل رشد ایجاد می‌شود. در هایپرپلازی مشاهده‌شده در برخی عفونت‌های ویروسی، تحریک عوامل رشد مطرح است. برای مثال پاپیلوماویروس‌ها موجب زگیل می‌شوند. عوامل رشد این نمونه ممکن است توسط ژن‌های ویروس یا ژن‌های سلول‌های میزبان آلوده کد شوند.
اگر توجه کنید، در این نمونه‌ها فرایند هایپرپلاستیک زیر کنترل است؛ اگر پیام‌های آغازکنندهٔ این فرایند متوقف شوند، هایپرپلازی از بین می‌رود. ویژگی متمایزکنندهٔ هایپرپلازی‌های پاتولوژیک از سرطان، همین پاسخ‌گویی به سازوکارهای کنترل تنظیمی طبیعی است. در سرطان‌ها سازوکارهای کنترل رشد مختل یا بی‌اثرند. با این حال در بسیاری موارد، هایپرپلازی پاتولوژیک مانند خاکی حاصلخیز برای ایجاد سرطان است. برای مثال در بیماران دارای هایپرپلازی رحم، خطر ایجاد سرطان رحم افزایش یافته است. هایپرپلازی, هایپرتروفی می‌تواند هم‌زمان با آن وجود داشته باشد و اغلب به شکل پاسخ به همان محرک ایجاد می‌شود.
آتروفی چیست؟
به دلیل کاهش مواد مغذی یا استفاده نشدن، سلول و اندام کوچک شدن اندازه‌ها؛ با افزایش تجزیهٔ اندامک‌های سلول و کاهش ساخت واحدهای سازنده مرتبط است. عملکرد سلول‌های آتروفیک ممکن است کاهش یافته باشد، اما آنها نمرده‌اند. برای مثال اگر بازوی ما بشکند و برای بهبود شکستگی استخوان مدت طولانی بی‌حرکت بماند، ممکن است در عضلات آن بازو آتروفی ایجاد شود.
متاپلازی چیست؟
تغییری برگشت‌پذیر است که در آن یک نوع سلول جای خود را به نوع دیگری می‌دهد. در این نوع سازگاری سلولی، نوع دیگری از سلول که بتواند شرایط نامساعد محیط را بهتر تحمل کند جایگزین می‌شود. معمولاً با تمایز سلول‌های بنیادی در جهتی متفاوت ایجاد می‌شود؛ می‌تواند موجب کاهش عملکردها یا افزایش استعداد سرطانی شدن شود. تغییر سلول‌های طبیعی اپی‌تلیال راه تنفسی (سلول‌های پوشاننده که در بدن بسیار گسترده‌اند) در افراد سیگاری به سوی اپی‌تلیوم سنگفرشی (اسکواموس)، شناخته‌شده‌ترین نمونهٔ متاپلازی است. اگرچه سلول‌های دچار متاپلازی مزیت ادامهٔ زندگی دارند، سازوکارهای محافظتی مهمی مانند تولید موکوس و پاک کردن ذرات زیان‌آور هوا از بین رفته‌اند. بنابراین متاپلازی مانند شمشیری دولبه است. افزون بر این، اگر اثرات آغازکنندهٔ تغییر متاپلاستیک مداوم باشند، می‌توانند استعداد سرطانی شدن ایجاد کنند. تصور می‌شود سیگار ابتدا متاپلازی اپی‌تلیوم سنگفرشی ایجاد می‌کند و سرطان‌ها بعدتر در این کانون‌های تغییریافته ایجاد می‌شوند.
- موضوع مرتبط: متاپلازی روده‌ای و معده چیست؟ علائم و درمان آن
دیسپلازی چیست؟
در دیسپلازی، سلول‌ها دیگر شبیه هم نیستند و تغییر ساختاری می‌کنند. تعداد عناصر مربوط به تقسیم (میتوز) درون سلول بسیار افزایش یافته است. هنگامی که تغییرات دیسپلاستیک بارز باشند و تمام ضخامت لایهٔ پوشانندهٔ یک اندام را درگیر کنند، مرحلهٔ پیش‌سرطانیِ کارسینوم درجا نام می‌گیرند. اگرچه تغییرات دیسپلاستیک اغلب در مجاورت کانون‌های سرطان یافت می‌شوند، مطالعات طولانی‌مدت در سیگاری‌ها آشکار کرده‌اند که دیسپلازی اپی‌تلیوم تقریباً به‌طور قطع پیش از پیدایش سرطان دیده می‌شود. اصطلاح دیسپلازی مترادف سرطان نیست؛ دیسپلازی خفیف تا متوسط که در تمام ضخامت اپی‌تلیوم وجود ندارد، به‌ویژه با حذف علت‌های ایجادکنندهٔ آن (برای مثال ترک سیگار) کاملاً به حالت طبیعی برمی‌گردد.
- شاید برایتان جالب باشد: دو مفهوم نزدیک به سرطان: نکروز و آپوپتوز
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.