შეიძლება თუ არა საყიდლების მონაცემების გამოყენება კიბოს წინასწარ პროგნოზირებისთვის?
ამ სტატიაში
ახლახან ჩატარებულმა კვლევამ წამოაყენა მოსაზრება, რომ საკრედიტო ბარათების მეშვეობით შეგროვებული საყიდლების მონაცემები შესაძლოა კიბოს რისკის პროგნოზირებაში დაგვეხმაროს. ახლა მკვლევრები სწავლობენ, როგორ შეიძლება ამ ინფორმაციის გამოყენება და რა გავლენა ექნება ამას პაციენტებზე.
კვლევამ აჩვენა, რომ საკვერცხის კიბოს მქონე პაციენტები კიბოს დიაგნოზამდე რამდენიმე თვით ადრე, კიბოს არმქონე ადამიანებთან შედარებით, მეტ საჭმლის მონელების მარეგულირებელ და ტკივილგამაყუჩებელ პრეპარატს ყიდულობდნენ. კვლევა ჩატარდა იმ მონაცემების გამოყენებით, რომელთა გაზიარებასაც მონაწილეები გაერთიანებულ სამეფოში ორ საცალო მოვაჭრესთან — აფთიაქსა და სუპერმარკეტში — საკრედიტო ბარათით შესრულებული შესყიდვებიდან დათანხმდნენ.
ამ კვლევის გასაგრძელებლად მკვლევრები უფრო ფართო კვლევას იწყებენ, რათა დაადგინონ, უკავშირდება თუ არა საყიდლების მონაცემები 10 სხვადასხვა სახის კიბოს დიაგნოზს. თუ საწყისი კვლევის შედეგები გამეორდება, გუნდი განიხილავს გზებს, რომ მომხმარებლებს აცნობოს, უკავშირდება თუ არა მათი საყიდლების ჩვევები კიბოს რისკს.
თუმცა ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ კიბოს ან სხვა დაავადებების რისკის პროგნოზირებისთვის კონკრეტული შესყიდვების გამოვლენა საკმაოდ რთული შეიძლება იყოს და ასეთი შესყიდვების შესახებ ადამიანების ინფორმირებისა და მათი შეშფოთებისთვის ამ მონაცემებს ძალიან მაღალი პროგნოზული ძალა უნდა ჰქონდეს. მომხმარებლებმა და უფლებადამცველმა ჯგუფებმაც გამოთქვეს შეშფოთება კვლევებში საყიდლების მონაცემების გამოყენების გამო; განსაკუთრებით აინტერესებთ, ხომ არ იქნება შესაძლებელი ამ მონაცემების მარკეტინგული ან მომხმარებელთა მიერ მიუღებელი სხვა მიზნებით გამოყენება.
საყიდლების მონაცემები და კიბოს რისკი: მიგნებები და გავლენა
გაერთიანებულ სამეფოში ჩატარებული კვლევა, რომელიც ჟურნალში JMIR Public Health and Surveillance (საზოგადოებრივი ჯანმრთელობა და ეპიდზედამხედველობა) გამოქვეყნდა, მოიცავდა ინგლისის, შოტლანდიისა და უელსის კლინიკებიდან საკვერცხის კიბოს მქონე 153 ქალს და დაახლოებით იმავე ასაკის, საკვერცხის კიბოს არმქონე, ინტერნეტით რეგისტრირებულ 306 ქალს. ყველა მონაწილე დათანხმდა 2 საცალო მოვაჭრესთან საკრედიტო ბარათის მონაცემების გაზიარებას, 6 წლის წინანდელი პერიოდის ჩათვლით.
მკვლევრებმა საჭმლის მონელების მარეგულირებელი და ტკივილგამაყუჩებელი პრეპარატების შეძენასა და საკვერცხის კიბოს დიაგნოზს შორის მნიშვნელოვანი კავშირი აღმოაჩინეს და ეს კავშირი ყველაზე ძლიერი დიაგნოზამდე 8 თვით ადრე იყო (შანსების თანაფარდობა [OR], 2,91; 95% CI, 2,07-4,12). ამ კავშირის ძირითადი განმაპირობებელი საჭმლის მონელების პრეპარატები იყო და მათი შეძენა დიაგნოზამდე 9 თვით ადრე იმატებდა (OR, 1,38; 95% CI 1,04-1,83).
ყველაზე ძლიერი კავშირი იმ ქალებში გამოვლინდა, რომლებსაც შორსწასული საკვერცხის კიბოს დიაგნოზი დაუსვეს. ამ ჯგუფში საყიდლების ისტორიას საკვერცხის კიბოს მქონე პაციენტების 68%-ის პროგნოზირება შეეძლო.
შორსწასული ან გვიანი სტადიის დაავადების მქონე ადამიანები ის პაციენტები არიან, რომლებსაც ადრეულ სტადიასთან შედარებით უფრო არასასურველი მიმდინარეობა და სიმპტომები აქვთ და რომელთა დიაგნოზის უფრო ადრე დასმა ნამდვილად გვჭირდება.
საკვერცხის კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკა შესაძლოა რთული იყოს, რადგან მას ადრეულ ეტაპზე სიმპტომების გამოვლენის ტენდენცია არ ახასიათებს — ჩვეულებრივ, ეს საჭმლის მონელებასთან დაკავშირებული ჩივილები, კუჭისა და ზურგის ტკივილია — და ზოგჯერ ექიმებსაც კი შეიძლება გამორჩეთ.
ამ კვლევის საბოლოო მიზანი იყო, პაციენტებს ექიმისთვის უფრო ადრე მიემართათ და შემოკლებულიყო დრო სიმპტომების პირველად გამოვლენასა და სამედიცინო დახმარების ძიებას შორის. თუმცა საყიდლების მოდელი საკვერცხის კიბოს საკმარისად ძლიერად არ უკავშირდება.
კვლევის ავტორი Dr. James M. Flanagan და მისი კოლეგები ახლა საკრედიტო ბარათების მონაცემებს უფრო ღრმად იკვლევენ, რათა დაადგინონ, არსებობს თუ არა ისეთი შესყიდვების კომბინაციები, რომლებიც საკვერცხის კიბოს რისკის ძლიერი პროგნოზული მაჩვენებლები შეიძლება იყოს — მაგალითად, ურეცეპტო პრეპარატების შეძენა გარკვეულ საკვებთან ან ვიტამინებთან ერთად.
ასევე შესაძლებელია, რომ შესყიდვების გარკვეული კომბინაციები უფრო ზოგადი ნიშანი იყოს, რომელიც საკვერცხის კიბოს, სხვა სახის კიბოს ან გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის მსგავსი მდგომარეობებით გამოწვეულ მუდმივ შებერილობაზე მიუთითებს. ამ ნიშნით შესაძლოა გამართლებული იყოს მომხმარებლებისთვის შეტყობინების გაგზავნა, რომ მათ შესაძლოა საჭმლის მომნელებელ სისტემასთან დაკავშირებული მდგომარეობა ჰქონდეთ და ექიმთან საუბარი სურდეთ.
კვლევა, რომელიც Harari-ს წიგნს „Homo Deus“ გვახსენებს
Yuval Noah Harari ისტორიკოსი და სამეცნიერო-პოპულარული ლიტერატურის ავტორია. მისი ყველაზე ცნობილი წიგნებია „Sapiens: İnsan Türünün Kısa Bir Tarihi“, „Homo Deus: Yarının Kısa Bir Tarihi“ და „21. Yüzyıl İçin 21 Ders“. თავის წიგნებსა და გამოსვლებში Harari ტექნოლოგიის, მონაცემებისა და ალგორითმების ადამიანის ცხოვრებაზე გავლენას განიხილავს.
ალგორითმი არის პრობლემის გადასაჭრელად შექმნილი გადაწყვეტის გზა. იგი შეიძლება წარმოვიდგინოთ როგორც „პრობლემა + ალგორითმი = გადაწყვეტა“. ალგორითმი მხოლოდ მედიცინისთვის დამახასიათებელი არ არის, თუმცა ყველაზე ინტენსიურად მედიცინასა და ინჟინერიაში გამოიყენება. ჯანმრთელობის სამსახურში ჩასაყენებელი ხელოვნური ინტელექტის სისტემები ისე იქმნება, რომ ათასობით — და შესაძლოა შეუზღუდავი რაოდენობის — ალგორითმს ფლობდეს.
Harari ხაზს უსვამს ალგორითმებისა და დიდი მონაცემების პოტენციალს, იწინასწარმეტყველოს ადამიანის ჯანმრთელობა და შესთავაზოს პერსონალიზებული რეკომენდაციები. განსაკუთრებით წიგნში „Homo Deus“ იგი ამტკიცებს, რომ მომავალში საინფორმაციო ტექნოლოგიებს ჯანმრთელობისა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება შეუძლია. ამის მიხედვით, ალგორითმებს შეუძლიათ ადამიანების საყიდლების, კვების ჩვევების, სოციალური მედიისა და სხვა აქტივობების მონაცემებით შეაფასონ მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და დაავადებების პრევენციასა და ადრეულ დიაგნოსტიკას შეუწყონ ხელი.
Harari ასევე განიხილავს ამ მოვლენების შესაძლო გავლენას საზოგადოებასა და ინდივიდებზე და მათთან დაკავშირებულ ეთიკურ საკითხებს. ალგორითმებს ადამიანის ჯანმრთელობის შესახებ პროგნოზირება პირადი მონაცემების შეგროვებისა და ანალიზის მეშვეობით შეუძლია. ამან შესაძლოა საფრთხე შეუქმნას ადამიანების პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობასა და მონაცემთა უსაფრთხოებას. ამიტომ ტექნოლოგიური განვითარების სარგებლის შეფასებასთან ერთად ეთიკურ და სამართლებრივ საკითხებსაც უნდა მიექცეს ყურადღება.
პირადი მონაცემების გამოყენება: მომხმარებელთა შეხედულებები და დაცვის კანონები
Dr. Flanagan-მა და მისმა კოლეგებმა რამდენიმე კვლევა ჩაატარეს მომხმარებლების დამოკიდებულების შესასწავლად, გაუზიარებდნენ თუ არა ისინი საკრედიტო ბარათებიდან მიღებულ მონაცემებს ჯანმრთელობის კვლევებისთვის; კვლევები მოიცავდა პირისპირ ფოკუსჯგუფებსა და სატელეფონო ინტერვიუებს.
ერთ კვლევაში მომხმარებელთა 54%-მა განაცხადა, რომ მზად იყო ეს მონაცემები კვლევისთვის გაეზიარებინა. მომხმარებლები მონაცემების გადაცემისთვის უფრო მზად იყვნენ, როდესაც მისი მიზანი ესმოდათ, თუმცა „სოციალური მოვალეობა“ მონაცემების გაზიარების ყველაზე ძლიერი პროგნოზული ფაქტორი აღმოჩნდა.
კვლევამ აჩვენა, რომ მომხმარებლებს განსაკუთრებით აწუხებდათ, როგორ იმართებოდა მონაცემები, შეიძლებოდა თუ არა მათი გამოყენება კვლევის გარეთ სხვა მიზნებით მათთვის შეუტყობინებლად და იქნებოდა თუ არა მონაცემები ანონიმიზებული მათი ვინაობისა და ადგილსამყოფლის დასაცავად.
ზოგიერთი ამგვარი გარანტიის უზრუნველყოფა შესაძლოა უფრო რთული იყოს, ვიდრე გაერთიანებულ სამეფოსა და ევროპაში, სადაც მონაცემთა დაცვის კანონები ადამიანებს პირად მონაცემებთან მიმართებით საკუთრებისა და კონტროლის შესაძლებლობას აძლევს.
„[აშშ-ში] ამჟამად შტატებისა და სექტორული კანონების მოზაიკა გვაქვს, რომელიც ბევრ შემთხვევაში ძალიან სუსტად არეგულირებს, როგორ შეუძლია [საცალო მაღაზიას] საკრედიტო პროგრამით შეგროვებული ინფორმაციის გამოყენება და რისი გამჟღავნება ევალება თავიდანვე,“ — განაცხადა John Davisson-მა, არაკომერციული კვლევითი და უფლებადამცველი ჯგუფის, EPIC-ის უფროსმა იურისტმა და სასამართლო დავების დირექტორმა.
თუმცა მან აღნიშნა, რომ საცალო მაღაზიები კვლევებისგან განსხვავდება. კვლევები, ჩვეულებრივ, ინსტიტუციური განხილვის საბჭოების ზედამხედველობას ექვემდებარება, რომლებიც მონაცემების უსაფრთხო მართვისთვის მკაცრ კონტროლს უზრუნველყოფს. მაგალითად, თუნდაც სურსათის მაღაზიას შეეძლოს საკრედიტო ბარათების მონაცემების მესამე მხარისთვის, მაგალითად, კვლევითი ჯგუფისთვის გადაცემა, მკვლევრებს, სავარაუდოდ, მომხმარებელთა თანხმობის მიღება დასჭირდებათ.
შემდეგი ნაბიჯები: მეტი კვლევა და რეალურ გარემოში გამოყენება
არსებული კვლევები ჯერ კიდევ საკმაოდ შორსაა იმ ეტაპისგან, როდესაც საკრედიტო ბარათების პროგრამებით კიბოს რაიმე გამაფრთხილებელი სისტემის დანერგვისთვის საკმარისი მტკიცებულება გვექნება.
ეს კვლევა კონცეფციის დადასტურებას ემსახურებოდა — სასარგებლოა თუ არა ასეთი პირადი ინფორმაცია; და თუ გადავწყვეტთ, რომ სასარგებლოა, ამ ინფორმაციაზე მოქმედი სისტემების შექმნა სრულიად სხვა საკითხი იქნება.
თუ Dr. Flanagan და მისი კოლეგები საწყისი კვლევის შედეგებს დაადასტურებენ, ისინი იმედოვნებენ, რომ შეისწავლიან მომხმარებელთა გაფრთხილების ყველაზე მისაღებ გზებს. მკვლევრებთან, პაციენტებსა და პირველადი ჯანდაცვის ექიმებთან გასაუბრებებით რამდენიმე შესაძლო მიდგომა გამოიკვეთა. მაგალითად, საკრედიტო ბარათების სისტემებს შეეძლებათ მომხმარებელს ან მის ექიმს წერილი გაუგზავნონ ალგორითმის მიერ გამოვლენილი შესაძლო რისკის შესახებ, ან მომხმარებლისთვის დიაგნოსტიკურ ცენტრში ვიზიტი ავტომატურად დაჯავშნონ.
ამასთან, მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ, რომ რეალურ გარემოში, თუ საყიდლების მონაცემები ალგორითმით კიბოს რისკის გამოსავლენად გამოიყენება, საკრედიტო ბარათების სისტემამ შესაძლოა მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ჯგუფები გამოტოვოს.
საყიდლების მონაცემების ჯანმრთელობის შეტყობინებების სისტემისთვის რეალურ გარემოში გამოყენება, კვლევით გარემოსთან შედარებით, „სირთულის კიდევ ერთ ფენას ამატებს“. ასევე საჭიროა იმავე გარანტიების არსებობა, მათ შორის, ვის ექნება მონაცემებზე წვდომა და როგორ შეძლებს მათ გამოყენებას.
თუ მომხმარებლები მონაცემების გაზიარებით ინტერესდებიან, დიდი სიფრთხილით უნდა აუხსნათ, როგორ გამოიყენება მათი ინფორმაცია, და როგორ მიაწვდით მათ თქვენ მიერ გამოყენებული ალგორითმის შედეგებს.
დასკვნის სახით, ეს ახალი კვლევა საკრედიტო ბარათებით შესრულებული შესყიდვების მონაცემებით კიბოს რისკის პროგნოზირების პოტენციალის შესახებ მნიშვნელოვან იდეებს გვთავაზობს სამომავლო გამოყენებისთვის. თუმცა გასათვალისწინებელია ასეთი მონაცემების გამოყენების ეთიკური და სამართლებრივი სირთულეებიც. ამ პროცესის მნიშვნელოვანი ნაწილია მომხმარებელთა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და მათი მონაცემების გამოყენების შესახებ შეშფოთებაზე რეაგირება და მათი თანხმობის მიღება. ამასთან, რეალურ გარემოში წარმატებისთვის საჭიროა დამატებითი კვლევა იმ ალგორითმების სიზუსტისა და სანდოობის შესახებ, რომლებიც საყიდლების მონაცემებით კიბოს რისკს პროგნოზირებს. შემდგომმა ნაბიჯებმა შესაძლოა ამ სფეროს კვლევა განავითაროს და ხელი შეუწყოს ადრეული დიაგნოსტიკისა და პრევენციის ისეთი მეთოდების აღმოჩენას, რომლებსაც ადამიანების სიცოცხლის გადარჩენა შეეძლება.
წყაროები
2. Carina Storrs, PhD. Could Shopping Data Be Used to Predict Cancer and Diagnose It Earlier? 2023 წლის 21 აპრილი cancertherapyadvisor.com
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.