შესაძლებელია კიბოდ გარდაქმნის უკუქცევა? დაზიანებული გენის აღდგენა!

მსხვილი ნაწლავის (კოლონისა და სწორი ნაწლავის) კიბო გავრცელებით მესამეა, კიბოთი გარდაცვალებათა შორის კი მეორე ადგილზეა. მოლეკულურ დონეზე კოლორექტალური კიბოების უმეტესობაში (%80-%90) გამოვლენილია სიმსივნის დამთრგუნველ გენში, ადენომატოზური პოლიპოზი კოლის სახელით ცნობილ APC-ში, ინაქტივაციის გამომწვევი მუტაცია. ჩვენს სტატიაში განხილულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამ გენის აღდგენით შესაძლოა კიბოს უჯრედების ნორმალურ უჯრედებად გარდაქმნა.

APC ცილა; არეგულირებს მრავალ უჯრედულ ფუნქციას, მათ შორის უჯრედის გაყოფას, მიგრაციასა და გენეტიკური ინფორმაციის სტაბილურობის შენარჩუნებას. უჯრედებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი APC-ის ფუნქციის დათრგუნვა კოლორექტალური კიბოს დაწყების მოვლენად მიიჩნევა. მოლეკულურმა კვლევებმა კოლორექტალური სიმსივნეების უმეტესობაში APC სიმსივნის დამთრგუნველის ინაქტივაციის გამომწვევი გენეტიკური ცვლილებები (მუტაციები) აჩვენა. APC მუტანტური კოლორექტალური კიბო მსოფლიოში ყოველწლიურად 600,000-ზე მეტი ადამიანის სიკვდილს იწვევს. ამიტომ, APC სიმსივნის დამთრგუნველის ხელახალი გააქტიურების შესაძლებელი სტრატეგიების შემუშავება კლინიკურად შესასწავლ მნიშვნელოვან საკითხად იქცა.

Dow-ისა და კოლეგების მიერ ჩატარებული და ჟურნალ Cell-ში გამოქვეყნებული კვლევის პირველ ეტაპზე თაგვები გამოსცადეს. თაგვებზე ჩატარებულ კვლევაში APC-ის ფუნქციის დაკარგვით წარმოქმნილ ადენომებს ადამიანის ოჯახური და სპონტანური APC მუტანტური ადენომებისა და კოლორექტალური კიბოების მსგავსი ქსოვილოვანი და მოლეკულური მახასიათებლები ჰქონდა. ამ მსგავსებამ კვლევა ადამიანის კიბოს შესწავლის ინსტრუმენტად აქცია.

იმავე კვლევაში უჯრედშიდა APC ცილის ფუნქციის აღდგენამ თაგვის ნაწლავებში განვითარებული პოლიპების ზრდის უკუსვლა გამოიწვია. ასევე აჩვენა, რომ APC ცილის აღდგენა კოლორექტალურ პოლიპებში მხოლოდ დიფერენცირებას არ უმიზნებს, არამედ კიბოდ გარდაქმნისკენ მიმართულ ზრდასაც ამცირებს.

კიბოს მრავალი ტიპის მსგავსად, კოლორექტალურ კიბოში APC ცილის დარღვევებთან ერთად მუტაციებია პროტოონკოგენ KRAS-სა და სიმსივნის დამთრგუნველ TP53-შიც, რომლებიც სიმსივნის პროგრესირებასა და კიბოს შენარჩუნებაში თანამშრომლობენ. ამ ცილების ფუნქციის დარღვევა სიმსივნის განვითარებას უწყობს ხელს. ამ ცოდნაზე დაყრდნობით კვლევაში KRAS და p53 მუტანტურ თაგვებში APC ცილის აღდგენის გავლენაც შეისწავლეს სიმსივნის პროგრესირებაზე. აჩვენეს, რომ APC ცილით რეგულირებული Wnt გზის ფუნქციონირებით დაავადება უკუსვლას განიცდიდა და ქსოვილოვანი ჰომეოსტაზი ხელახლა წესრიგდებოდა. (ჰომეოსტაზი: სიცოცხლის შესანარჩუნებლად მარეგულირებელი სისტემების დახმარებით ორგანიზმის შიდა გარემოს მუდმივობის შენარჩუნება)

დასკვნის სახით კვლევის მონაცემები მიუთითებს, რომ უჯრედებში სიმსივნის დამთრგუნველი მექანიზმის აღდგენამ, რომელშიც APC ცილას მნიშვნელოვანი როლი აქვს, შეიძლება კოლორექტალური კიბოს განვითარება უკუაქციოს. ეს მონაცემები ნათელს ჰფენს კოლორექტალური კიბოს დროს APC ცილის მიზანში ამოღებით ალტერნატიული მკურნალობის მეთოდების შემუშავების შესაძლებლობას.