სიმსუქნის შესახებ ცნობიერების დღე – ბრძოლა მდგომარეობასთან, რომელიც შეიძლება მსოფლიოს უდიდეს პრობლემად იქცეს

სიმსუქნის შესახებ ცნობიერების დღე მნიშვნელოვანი ღონისძიებაა, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით სიმსუქნის პრობლემას წინ წამოსწევს და მის შესახებ ცნობიერების გაზრდას ისახავს მიზნად. დღეს მილიონობით ადამიანი ებრძვის ამ მდგომარეობას, რომელიც ჯანსაღ ცხოვრებას უშლის ხელს.

სიმსუქნის შესახებ ცნობიერების დღე მთელ მსოფლიოში ოფიციალურ დღედ არ არის აღიარებული. თუმცა სიმსუქნის მსოფლიო დღე 2015 წელს სიმსუქნის მსოფლიო ფედერაციამ დააარსა და ყოველ წელს 4 მარტს აღინიშნება.

რა არის სიმსუქნე?

სიმსუქნე ორგანიზმში ცხიმის დაგროვების არანორმალური ან ჭარბი მატებაა.

სხეულის მასის ინდექსი (BKİ) ადამიანის წონით (kg) და სიმაღლით (m) გამოთვლილი მაჩვენებელია და ჩვეულებრივ წონის შესაფასებლად გამოიყენება. ფორმულაა: BKİ = წონა (kg) / სიმაღლე (m)².

BKİ-ის კატეგორიებია:

• 18,5-ზე ნაკლები: წონის დეფიციტი
• 18,5 – 24,9: ნორმალური წონა
• 25 – 29,9: ჭარბი წონა
• 30 და მეტი: სიმსუქნე

სიმსუქნე გვხვდება ადამიანებში, რომელთა BKİ 30 ან მეტია.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, 2016 წელს მსოფლიოში დაახლოებით 1,9 მილიარდ მოზრდილს ჭარბი წონა ჰქონდა და მათგან 650 მილიონზე მეტს სიმსუქნე აღენიშნებოდა. ეს მონაცემები 18 წლისა და უფროს მოზრდილებს ეხება. ჭარბწონიანი და სიმსუქნის მქონე მოზრდილების რიცხვი მსოფლიოში სწრაფად იზრდება, ამიტომ დღეს ეს მაჩვენებლები შეიძლება კიდევ უფრო მაღალი იყოს.

ბავშვებისა და ახალგაზრდების შემთხვევაში, 2019 წლის მონაცემებით, მსოფლიოში დაახლოებით 38 მილიონი 5 წლამდე ბავშვი ჭარბწონიანი ან სიმსუქნის მქონეა. ამასთან, 6-19 წლის დაახლოებით 340 მილიონი ახალგაზრდა ჭარბწონიანად ან სიმსუქნის მქონედ კლასიფიცირდება.

სიმსუქნე სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის ყველა სფეროზე მოქმედი, სულ უფრო მზარდი და მწვავე პრობლემაა. ქვემოთ ჩანს სიმსუქნის ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სოციალური გავლენები:

რომელი დაავადებების რისკს და რამდენად ზრდის?

სიმსუქნის კავშირი თითოეულ დაავადებასთან განსხვავდება და რისკის მატებაც ცვალებადია. ქვემოთ მოყვანილია ზოგი დაავადების რისკის მატების მაგალითები. თუმცა უნდა გახსოვდეთ, რომ ეს რიცხვები ზოგად ტენდენციებს ასახავს და ინდივიდუალური შემთხვევები შეიძლება განსხვავდებოდეს.

1. ტიპი 2 დიაბეტი: სიმსუქნის მქონე ადამიანებში ტიპი 2 დიაბეტის რისკი ნორმალური წონის მქონეებთან შედარებით დაახლოებით 2-დან 4-ჯერ უფრო მაღალია.
2. გულის დაავადებები: სიმსუქნემ გულის დაავადების რისკი შეიძლება 20%-დან 85%-მდე გაზარდოს. რისკის მატება სიმსუქნის ხარისხსა და სხვა რისკფაქტორებზეა დამოკიდებული.
3. მაღალი არტერიული წნევა — ჰიპერტენზია: სიმსუქნის მქონე ადამიანებში ჰიპერტენზიის რისკი ნორმალური წონის მქონეებთან შედარებით დაახლოებით 2-დან 2,5-ჯერ უფრო მაღალია.
4. ინსულტი — ტვინის დამბლა: სიმსუქნემ ინსულტის რისკი შეიძლება 22%-დან 64%-მდე გაზარდოს. რისკი სიმსუქნის ხარისხსა და სხვა რისკფაქტორებზეა დამოკიდებული.
5. კიბო: ფიქრობენ, რომ სიმსუქნე სულ მცირე 13 ტიპის კიბოს რისკს ზრდის. მაგალითად, სიმსუქნის მქონე ქალებში საშვილოსნოს კიბოს რისკი ნორმალური წონის მქონე ქალებთან შედარებით დაახლოებით 2-დან 4-ჯერ უფრო მაღალია. ძუძუს კიბოს შემთხვევაში მენოპაუზის შემდგომ სიმსუქნის მქონე ქალებს ნორმალური წონის მქონე ქალებთან შედარებით 20%-დან 40%-მდე უფრო მაღალი რისკი აქვთ.
6. ნაღვლის ბუშტის დაავადებები: სიმსუქნის მქონე ადამიანებში ნაღვლის ბუშტის დაავადებების რისკი ნორმალური წონის მქონეებთან შედარებით დაახლოებით 2-დან 3-ჯერ უფრო მაღალია.

ეს მაჩვენებლები სიმსუქნის ჯანმრთელობაზე უარყოფით გავლენას აჩვენებს, თუმცა ინდივიდუალური ფაქტორები და გენეტიკური მიდრეკილებებიც გასათვალისწინებელია.

სიმსუქნის მკურნალობა

სიმსუქნის მართვისთვის ჩვეულებრივ რამდენიმე არჩევანი არსებობს: ცხოვრების წესის შეცვლა, წამლები და ქირურგიული მკურნალობა. წარმატებისთვის ხშირად ამ მეთოდების კომბინაციას იყენებენ. ძირითადი ვარიანტებია:

ცხოვრების წესის ცვლილებები

1. კვება: დაბალანსებული, დაბალკალორიული დიეტა წონის კლებას უწყობს ხელს. დიეტოლოგებსა და კვების სპეციალისტებს ინდივიდუალური საჭიროებების შესაბამისი კვების გეგმის შედგენა შეუძლიათ.
2. ვარჯიში: რეგულარული ფიზიკური აქტივობა წონის კლების პროცესში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ჩვეულებრივ რეკომენდებულია კვირაში სულ მცირე 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობის აერობული ვარჯიში ან 75 წუთი ინტენსიური აერობული ვარჯიში.
3. ქცევის ცვლილებები: სტრესის მართვის, ძილის რეჟიმისა და ემოციურ ჭამასთან გამკლავებისთვის შეიძლება თერაპიებისა და თვითმოვლის მეთოდების გამოყენება.

წამლები

FDA-ის მიერ დამტკიცებული წონის დასაკლები პრეპარატები დიეტასა და ვარჯიშთან ერთად სიმსუქნის მართვაში შეიძლება დაგვეხმაროს. ისინი მადის დაქვეითებით ან/და ცხიმის შეწოვის შემცირებით მოქმედებს.

ქირურგიული მკურნალობა

სიმსუქნის, ანუ ბარიატრიული, ქირურგია მძიმე სიმსუქნის დროს გამოიყენება და იმ პაციენტებისთვისაა რეკომენდებული, რომლებშიც სხვა მეთოდებით წონის წარმატებული კლება ვერ მიიღეს. არსებობს კუჭის შუნტირება, სლივ-გასტრექტომია და რეგულირებადი კუჭის ბანდაჟი. ეს პროცედურები კუჭის მოცულობის შემცირებით ან/და მონელების პროცესის შეცვლით წონის კლებას უზრუნველყოფს.

წონის დასაკლები ინიექციები – სიმსუქნის შესახებ ყველაზე საინტერესო თემად იქცა

წონის დასაკლები ინიექციები გულისხმობს ზოგი, უმეტესად ტიპი 2 დიაბეტისთვის გამოყენებული, პრეპარატის სიმსუქნის სამკურნალოდ გამოყენებასაც, რადგან ისინი წონის კლებას უწყობს ხელს. ეს ინიექციები ჩვეულებრივ გლუკაგონის მსგავსი პეპტიდი-1-ის (GLP-1) აგონისტების კლასს ეკუთვნის. GLP-1 აგონისტები სისხლში შაქრის დაქვეითებასთან ერთად დანაყრების შეგრძნებას აძლიერებს და კუჭის დაცლას ანელებს, რითაც მადას ამცირებს და წონის კლებას უწყობს ხელს.

სიმსუქნის მქონე ადამიანები, რომელთა სხეულის მასის ინდექსი (BKİ) 30 ან მეტია, ან ადამიანები BKİ-ის 27 ან მეტი მაჩვენებლითა და წონასთან დაკავშირებული ჯანმრთელობის პრობლემებით, ჩვეულებრივ ასეთი წამლების შესაფერისი კანდიდატები არიან. თუმცა თითოეული შემთხვევა განსხვავდება და მკურნალობის დაწყებამდე ექიმის რჩევა და ხელმძღვანელობა აუცილებელია.

წონის დასაკლები ინიექციები ჩვეულებრივ ტიპი 2 დიაბეტის სამკურნალოდ გამოიყენება, თუმცა წონის კლებაშიც ეფექტიანია და ამიტომ ზოგჯერ სიმსუქნისთვისაც ინიშნება.

ქვემოთ ჩამოთვლილია FDA-ის, აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის, მიერ დამტკიცებული პრეპარატები, რომლებიც წონის დასაკლებად ინიექციის ფორმით გამოიყენება:

წონის დასაკლები ინიექციები და სხვა პრეპარატები შეიძლება ყველასთვის შესაფერისი არ იყოს და გვერდითი მოვლენებიც აქვს. ამიტომ ნებისმიერი მკურნალობის დაწყებამდე ექიმთან საუბარი მნიშვნელოვანია.

წონის დასაკლები ინიექციების, GLP-1 რეცეპტორის აგონისტების, ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენებია:

1. გულისრევა: ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენაა, რომელიც გამოყენების დასაწყისში შეიძლება გამოვლინდეს და დროთა განმავლობაში შემცირდეს.
2. ღებინება: გულისრევის გამო ზოგ მომხმარებელს შეიძლება ღებინება ჰქონდეს.
3. დიარეა: ამ წამლების გამოყენებისას დიარეა ხშირია.
4. შეკრულობა: წამლებმა შეიძლება ნაწლავის მოძრაობაზე იმოქმედოს და ზოგ მომხმარებელში შეკრულობა გამოიწვიოს.
5. თავის ტკივილი: თავის ტკივილი GLP-1 რეცეპტორის აგონისტების ცნობილი გვერდითი მოვლენაა.
6. დაღლილობა: წამლების მიღებისას ზოგ მომხმარებელს შეიძლება დაღლილობა ან სისუსტე ჰქონდეს.
7. უმადობა: რადგან წამლები მადის დათრგუნვით მოქმედებს, მომხმარებლებს ჭამის სურვილი შეიძლება დაუქვეითდეთ.
8. მუცლის ტკივილი: ზოგ მომხმარებელს შეიძლება წამლებთან დაკავშირებული მუცლის ტკივილი ჰქონდეს.

წონის დასაკლები ინიექციების გამოყენებისა და პანკრეატიტის, ანუ პანკრეასის ანთების, რისკის შესახებ გარკვეული შეშფოთება არსებობდა. თუმცა არსებული მეცნიერული მონაცემები არ იძლევა მყარ მტკიცებულებას, რომ ეს წამლები პანკრეატიტის რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის.

რამდენიმე კვლევასა და კლინიკურ ცდაში GLP-1 რეცეპტორის აგონისტების მიმღებ პაციენტებში პანკრეატიტი დაფიქსირდა, თუმცა შემთხვევათა რაოდენობა მცირე იყო და პანკრეატიტის საერთო რისკთან უშუალო კავშირი ვერ დადგინდა. მეორე მხრივ, მრავალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს წამლები პანკრეატიტის რისკს არ ზრდის.

პანკრეატიტის რისკი სიმსუქნისა და ტიპი 2 დიაბეტის მსგავსმა მდგომარეობებმა უკვე შეიძლება გაზარდოს; ამიტომ GLP-1 რეცეპტორის აგონისტების მიმღები პაციენტები შესაძლოა ისედაც მაღალი რისკის ქვეშ იყვნენ.

დასკვნის სახით, გვერდითი მოვლენები ადამიანებს შორის განსხვავდება და ყველასთვის ერთნაირი არ არის. თუ ისინი მძიმდება ან მუდმივი ხდება, ექიმს ესაუბრეთ. ექიმი შეიძლება დოზის შეცვლით ან სხვა მკურნალობის შეთავაზებით მათ მართვაში დაგეხმაროთ.