روز آگاهی از چاقی؛ مبارزه با وضعیتی که می‌تواند به بزرگ‌ترین مشکل جهان تبدیل شود

روز آگاهی از چاقی، رویدادی مهم است که مشکل چاقی را در سراسر جهان برجسته می‌کند و هدف آن افزایش آگاهی در این زمینه است. امروزه میلیون‌ها نفر با این وضعیت که مانع زندگی سالم می‌شود دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

روز آگاهی از چاقی در سراسر جهان به‌عنوان روزی رسمی پذیرفته نشده است. با این حال، روز جهانی چاقی در 2015 از سوی فدراسیون جهانی چاقی آغاز شد و هر سال در 4 مارس گرامی داشته می‌شود.

چاقی چیست؟

چاقی، افزایش غیرطبیعی یا بیش از حد تجمع چربی در بدن است.

شاخص توده بدنی (BKİ) معیاری است که با استفاده از وزن فرد (kg) و قد او (m) محاسبه می‌شود و معمولا برای ارزیابی وزن به کار می‌رود. فرمول BKİ: BKİ = وزن (kg) / قد (m)² است.

دسته‌بندی‌های BKİ به شرح زیر است:

• کمتر از 18,5: کم‌وزن
• 18,5 – 24,9: وزن طبیعی
• 25 – 29,9: اضافه‌وزن
• 30 و بالاتر: چاق

چاقی در افرادی دیده می‌شود که مقدار BKİ آنها 30 یا بالاتر است.

بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت، برآورد می‌شود در 2016 حدود 1,9 میلیارد بزرگسال در سراسر جهان اضافه‌وزن داشتند و از این تعداد، بیش از 650 میلیون نفر چاق بودند. این داده‌ها مربوط به بزرگسالان 18 ساله و بالاتر است. شمار بزرگسالان دارای اضافه‌وزن و چاقی در جهان به‌سرعت افزایش می‌یابد؛ بنابراین ممکن است امروزه این اعداد حتی بیشتر باشند.

درباره کودکان و نوجوانان، بر اساس داده‌های 2019، حدود 38 میلیون کودک زیر 5 سال در سراسر جهان اضافه‌وزن یا چاقی دارند. همچنین حدود 340 میلیون نوجوان 6-19 ساله در دسته دارای اضافه‌وزن یا چاقی قرار می‌گیرند.

چاقی مشکلی ملموس و رو به رشد است که همه جنبه‌های زندگی و سلامت را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در زیر، پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی چاقی دیده می‌شود:

خطر کدام بیماری‌ها را به چه میزان افزایش می‌دهد؟

ارتباط هر بیماری با چاقی متفاوت است و میزان افزایش خطر می‌تواند تغییر کند. در زیر نمونه‌هایی از میزان افزایش خطر برخی بیماری‌ها بر اثر چاقی آورده شده است. با این حال، نکته مهمی که باید به خاطر داشته باشید این است که اگرچه این ارقام روندهای کلی را نشان می‌دهند، وضعیت هر فرد ممکن است متفاوت باشد.

1. دیابت نوع 2: خطر دیابت نوع 2 در افراد چاق نسبت به افراد با وزن طبیعی حدود 2 تا 4 برابر بیشتر است.
2. بیماری‌های قلبی: چاقی می‌تواند خطر بیماری قلبی را 20% تا 85% افزایش دهد. میزان افزایش خطر، بسته به شدت چاقی و دیگر عوامل خطر متفاوت است.
3. فشار خون بالا (پرفشاری خون): خطر پرفشاری خون در افراد چاق نسبت به افراد با وزن طبیعی حدود 2 تا 2,5 برابر بیشتر است.
4. سکته مغزی: چاقی می‌تواند خطر سکته مغزی را 22% تا 64% افزایش دهد. خطر بر اساس شدت چاقی و عوامل خطر دیگر تغییر می‌کند.
5. سرطان: تصور می‌شود چاقی خطر دست‌کم 13 نوع سرطان را افزایش دهد. برای مثال، خطر سرطان رحم در زنان چاق نسبت به زنان با وزن طبیعی حدود 2 تا 4 برابر بیشتر است. درباره خطر سرطان پستان، خطر در زنان چاق پس از یائسگی نسبت به زنان دارای وزن طبیعی 20% تا 40% بیشتر است.
6. بیماری‌های کیسه صفرا: خطر بیماری‌های کیسه صفرا در افراد چاق نسبت به افراد با وزن طبیعی حدود 2 تا 3 برابر بیشتر است.

این نسبت‌ها اثرات نامطلوب چاقی بر سلامت را نشان می‌دهند، اما عوامل فردی و استعدادهای ژنتیکی نیز باید در نظر گرفته شوند.

درمان چاقی

برای مدیریت چاقی معمولا گزینه‌های متعددی مانند تغییر سبک زندگی، داروها و درمان جراحی وجود دارد. استفاده از ترکیبی از این روش‌ها برای رسیدن به موفقیت رایج است. گزینه‌های اصلی مدیریت چاقی عبارت‌اند از:

تغییر سبک زندگی

1. تغذیه: رژیم غذایی متعادل و کم‌کالری از کاهش وزن حمایت می‌کند. متخصصان رژیم و تغذیه می‌توانند بر اساس نیازهای فردی، برنامه غذایی مناسبی تدوین کنند.
2. ورزش: فعالیت بدنی منظم در روند کاهش وزن نقشی مهم دارد. معمولا دست‌کم 150 دقیقه ورزش هوازی با شدت متوسط یا 75 دقیقه ورزش هوازی شدید در هفته توصیه می‌شود.
3. تغییر رفتار: برای مدیریت استرس، تنظیم خواب و مقابله با غذا خوردن هیجانی می‌توان از درمان‌ها و روش‌های خودمراقبتی استفاده کرد.

داروها

داروهای کاهش وزن دارای تأییدیه FDA، هنگامی که همراه رژیم غذایی و ورزش استفاده شوند، می‌توانند به مدیریت چاقی کمک کنند. این داروها با کاهش اشتها و/یا کاهش جذب چربی عمل می‌کنند.

درمان جراحی

جراحی چاقی یا جراحی باریاتریک در موارد چاقی شدید انجام می‌شود و برای بیمارانی توصیه می‌شود که با روش‌های دیگر به کاهش وزن موفق دست نیافته‌اند. روش‌هایی مانند بای‌پس معده، اسلیو گاسترکتومی و حلقه قابل تنظیم معده وجود دارند. این اقدامات با کاهش حجم معده و/یا تغییر فرایند گوارش، موجب کاهش وزن می‌شوند.

آمپول‌های لاغری؛ به پرپرسش‌ترین موضوع درباره چاقی تبدیل شده‌اند

آمپول‌های لاغری شامل استفاده از برخی داروها در درمان چاقی است که عمدتا برای دیابت نوع 2 به کار می‌روند، اما ویژگی‌های تشویق‌کننده کاهش وزن نیز دارند. این آمپول‌ها معمولا به دسته‌ای از داروها تعلق دارند که آگونیست‌های پپتید شبه‌گلوکاگون-1 (GLP-1) نامیده می‌شوند. آگونیست‌های GLP-1 علاوه بر پایین آوردن قند خون، با افزایش احساس سیری و کند کردن تخلیه معده، اشتها را کاهش می‌دهند و به کاهش وزن کمک می‌کنند.

افراد چاق با شاخص توده بدنی (BKİ) برابر 30 یا بالاتر، یا افراد با BKİ برابر 27 یا بالاتر که مشکلات سلامت مرتبط با وزن دارند، معمولا نامزد مناسبی برای استفاده از این نوع داروها هستند. اما چون وضعیت هر فرد متفاوت است، پیش از آغاز چنین درمانی، توصیه و راهنمایی پزشک ضروری است.

آمپول‌های لاغری معمولا برای درمان دیابت نوع 2 استفاده می‌شوند، اما چون در کاهش وزن نیز مؤثرند، گاهی برای درمان چاقی هم تجویز می‌شوند.

در زیر داروهایی فهرست شده‌اند که FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا) تأیید کرده و به شکل آمپول برای لاغری استفاده می‌شوند:

آمپول‌های لاغری و سایر داروهای کاهش وزن ممکن است برای همه افراد مناسب نباشند و عوارض جانبی دارند. بنابراین مهم است پیش از آغاز هر درمانی با پزشک خود صحبت کنید.

شایع‌ترین عوارض آمپول‌های لاغری (آگونیست‌های گیرنده GLP-1) عبارت‌اند از:

1. تهوع: شایع‌ترین عارضه است که ممکن است در آغاز مصرف دارو ایجاد شود و با گذشت زمان کاهش یابد.
2. استفراغ: برخی مصرف‌کنندگان ممکن است در پی تهوع دچار استفراغ شوند.
3. اسهال: بروز اسهال در طول مصرف داروها رایج است.
4. یبوست: این داروها می‌توانند بر حرکات روده اثر بگذارند و در برخی مصرف‌کنندگان یبوست ایجاد کنند.
5. سردرد: سردرد از عوارض شناخته‌شده آگونیست‌های گیرنده GLP-1 است.
6. خستگی: هنگام مصرف داروها، برخی مصرف‌کنندگان ممکن است احساس خستگی یا ضعف کنند.
7. بی‌اشتهایی: از آنجا که این داروها با سرکوب اشتها عمل می‌کنند، ممکن است میل مصرف‌کنندگان به غذا خوردن کاهش یابد.
8. درد شکم: برخی مصرف‌کنندگان ممکن است درد شکم مرتبط با داروها را تجربه کنند.

درباره خطر استفاده از آمپول‌های لاغری و پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) نگرانی‌هایی وجود داشته است. با این حال، داده‌های علمی موجود، مدرک قطعی ارائه نمی‌کنند که این داروها خطر پانکراتیت را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهند.

در چند مطالعه و کارآزمایی بالینی، موارد پانکراتیت در بیماران مصرف‌کننده آگونیست‌های گیرنده GLP-1 گزارش شده است، اما شمار این موارد کم بوده و ارتباط مستقیمی با خطر کلی پانکراتیت برقرار نشده است. از سوی دیگر، مطالعات بسیاری نیز نشان داده‌اند این داروها خطر پانکراتیت را افزایش نمی‌دهند.

خطر پانکراتیت ممکن است به‌دلیل وضعیت‌هایی مانند چاقی و دیابت نوع 2 از پیش افزایش یافته باشد؛ بنابراین احتمال دارد بیمارانی که آگونیست‌های گیرنده GLP-1 مصرف می‌کنند، از قبل در معرض خطر بالای پانکراتیت باشند.

در نتیجه، عوارض جانبی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و ممکن است برای همه یکسان نباشد. اگر عوارض شدید یا مداوم شدند، با پزشک خود صحبت کنید. پزشک می‌تواند، شاید با تنظیم دوز دارو یا ارائه گزینه درمانی دیگر، به شما در مدیریت عوارض کمک کند.