ცხოვრების წესის გავლენა მსხვილი ნაწლავის (კოლონისა და სწორი ნაწლავის) კიბოზე

2015 წლის მონაცემებით, მსხვილი ნაწლავის (კოლორექტალური) კიბო ჩვენს ქვეყანაში როგორც მამაკაცებში, ისე ქალებში სიხშირით მესამე კიბოა და კიბოთი სიკვდილის მეორე ყველაზე ხშირი მიზეზია.

კოლორექტალური კიბოს განვითარების ყველაზე ხშირად დასახელებული რისკფაქტორებია ასაკი, ოჯახური ისტორია, ნაწლავის ანთებითი დაავადებები და გენეტიკური სინდრომები. ბოლო წლების კვლევებმა აჩვენა, რომ ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორებიც — ბოჭკოვანი საკვების, ბოსტნეულისა და ხილის მცირე მოხმარება, ცხიმიანი საკვები, დაბალი ფიზიკური აქტივობა და სიმსუქნე — კოლონის კიბოს რისკს ქმნის. ალკოჰოლისა და თამბაქოს მოხმარებაც კოლორექტალურ კიბოს უკავშირდება. ეს თითქმის ყველასთვის ნაცნობი ინფორმაციაა; მაგრამ შემდეგ როგორ უნდა მოვიქცეთ?

როგორ უნდა გაუწიონ ექიმებმა კონსულტაცია კოლორექტალურ კიბოსთან დაკავშირებულ ცხოვრების წესის ფაქტორებსა და კვებაზე?

მიმდინარე კვლევები ცდილობს გაარკვიოს, როგორ მოქმედებს ფიზიკური აქტივობა კოლონის კიბოს დიაგნოზის შემდეგ გამოჯანმრთელებულ პაციენტებში დაავადების შედეგებზე და კვლევები საკითხის უკეთ შესასწავლად გრძელდება. არსებობს კვლევები, რომ დასავლური კვება და ნახშირწყლების დიდი რაოდენობით მიღება მკურნალობის შემდეგ გამოჯანმრთელებულებში კიბოს განმეორების რისკს ზრდის. ზოგი კვლევა ასევე აჩვენებს, რომ ასპირინი და COX-2 ინჰიბიტორები კოლორექტალური კიბოს განმეორების რისკს ამცირებს.

ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ზოგიერთი ფაქტორი კოლორექტალური კიბოს შედეგებში მონაწილეობს. მაგალითად, აღმოჩნდა, რომ სხეულის მასის ინდექსის 35 kg/m2-ზე მეტი მნიშვნელობა კოლონის კიბოს პაციენტებში კიბოს განმეორებისა და სხვა პირველადი კიბოს განვითარების რისკს ზრდის.

ასევე დაავადების განმეორებისა და სიკვდილის (მორტალობის) გაზრდილი რისკი უკავშირდება დასავლურ კვებას — დამუშავებული საკვების, ცხიმისა და წითელი ხორცის ჭარბ მოხმარებას.

III. სტადიის კოლონის კიბოს მქონე, ნამკურნალებ და გამოჯანმრთელებულ ადამიანებში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ კვირაში 6 საათი ან მეტი ვარჯიში კიბოს განმეორების რისკს ამცირებს და სიცოცხლეს ახანგრძლივებს.

პაციენტებთან მოსაუბრე სპეციალისტებმა აღნიშნეს, რომ ცხოვრების წესის შეცვლა შეიძლება რთული იყოს და ამაში დიეტოლოგები, ფიზიოთერაპევტები, ვარჯიშის ინსტრუქტორები და ჯანსაღი ცხოვრების სპეციალისტები დაეხმარებიან. გასათვალისწინებელი მნიშვნელოვანი საკითხია, რომ კვება და ცხოვრების წესი კოლონის კიბოს მკურნალობის შემდეგ გამოჯანმრთელებულებში სხვა ჯანმრთელობის პრობლემების რისკის შემცირებას შეიძლება დაეხმაროს.

მაგალითად, ევროპაში 500 000-ზე მეტი მონაწილის კიბოსა და კვებაზე მიმართულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბოჭკოვანი საკვების ორჯერ მეტი მოხმარებით კოლორექტალური კიბოს რისკი შეიძლება 40%-ით შემცირდეს. განვითარებულ ქვეყნებში მომზადების ან შენახვის პროცესგავლილი წითელი ხორცის მოხმარება უფრო მაღალია.

კვლევებმა აჩვენა, რომ წითელი ხორცი და დამუშავებული ხორცპროდუქტები კოლორექტალური კიბოს რისკს ზრდის. მიღებული მონაცემების საფუძველზე სპეციალისტები ამ კიბოსგან დასაცავად წითელი ხორცისა და დამუშავებული ხორცპროდუქტების მოხმარების შეზღუდვას ურჩევენ.

ამასთან, კოლორექტალური კიბოს რისკისა და ფიზიკური აქტივობის კავშირის შემსწავლელი 52 კვლევა არასაკმარის ვარჯიშსა და კიბოს შორის კავშირს აჩვენებს. ვარჯიშთან დაკავშირებული მექანიზმი უკავშირდება ცხიმოვანი ქსოვილისა და სხეულის მასის ინდექსის შემცირებას, ანთებისა და ინსულინის დონის კლებას და ინსულინისადმი მგრძნობელობის მატებას. ამიტომ სპეციალისტები კვირაში 75 წუთ ინტენსიურ ან 150 წუთ ზომიერ ვარჯიშს ურჩევენ. ასევე ურჩევენ უმოძრაო ცხოვრების (მაგალითად, ტელევიზორთან და კომპიუტერთან გატარებული დროის) შეზღუდვას.

კოლორექტალური კიბოს რისკზე წონის გავლენის შესასწავლად 7 მილიონზე მეტი მონაწილის მონაწილეობით 56 კვლევა ჩატარდა. სპეციალისტებმა შენიშნეს, რომ სხეულის მასის ინდექსის ყოველი 5 kg/m2-ით მატება კოლორექტალური კიბოს რისკს 18%-ით ზრდის ეს კავშირი სწორი ნაწლავის კიბოზე მეტად კოლონის კიბოში და განსაკუთრებით მამაკაცებში გამოვლინდა.

კვება და ცხოვრების წესი უფრო კულტურული საკითხია, ვიდრე სამედიცინო. ექიმებს, რა თქმა უნდა, შეუძლიათ და მართებთ რეკომენდაციების მიცემა. ადამიანებმა ჯანსაღი ცხოვრების წესები უნდა ისწავლონ და მხარი დაუჭირონ. თუმცა მსოფლიოში ჯანსაღი ცხოვრების მომხრეები მას ხშირად ექიმის რჩევის გამო კი არა, კულტურული ნორმების გამო ირჩევენ. ამიტომ მნიშვნელოვანია ამ საკითხში ჩვენი ექიმების მომზადება, რათა ამ ძალისხმევაში უფრო ეფექტიანი წვლილი შევიტანოთ.