Həyat tərzinin yoğun bağırsaq (kolon və düz bağırsaq) xərçənginə təsiri

2015 məlumatlarına görə kolorektal xərçəng ölkəmizdə həm kişi, həm qadınlarda üçüncü ən çox növ və ikinci ən çox xərçəng ölümü səbəbidir.

Ən çox risk amilləri yaş, ailə tarixçəsi, iltihabi bağırsaq xəstəliyi və genetik sindromlardır. Son araşdırmalar az lif, tərəvəz-meyvə, çox yağlı qida, aşağı fəallıq və piylənmə kimi həyat tərzi amillərinin də risk olduğunu göstərib. Alkoqol və tütün də əlaqəlidir. Bunları demək olar hamı eşidib, bəs sonra nə etməli?

Həkimlər kolorektal xərçəngdə həyat tərzi amilləri və qidalanma barədə necə məsləhət verməlidir?

İndi araşdırmalar diaqnoz alıb sağalanlarda fiziki fəallığın nəticəyə təsirini aydınlaşdırır, davam edən işlər daha yaxşı araşdırmağa yönəlib. Qərb qidalanması və çox karbohidratın müalicədən sonra residiv riskini artırdığına dair işlər var. Bəziləri aspirin və COX-2 inhibitorlarının riski azaltdığını göstərir.

Bəzi həyat tərzi amilləri nəticədə rol oynayır. Məsələn, bədən kütlə indeksinin 35 kg/m2-dən çox olması kolon xərçəngində residiv və başqa birincili xərçəng riskini artırıb.

Təkrarlanma və ölüm riski artımı Qərb tipli emal olunmuş qida, çox yağ və qırmızı ət ilə də əlaqələndirilib.

III mərhələ kolon xərçəngi müalicəsi alıb sağalanlarda tədqiqat həftədə 6 saat və çox idmanın residivi azaldıb yaşamı uzatdığını göstərib.

Mütəxəssislər dəyişikliyin çətin ola biləcəyini, dietoloq, fizioterapevt, idman təlimçisi və sağlam həyat mütəxəssisinin kömək edə biləcəyini deyib. Vacib məqam qidalanma və həyat tərzinin müalicədən sonra başqa sağlamlıq problemlərinin riskini azaltmağa kömək etməsidir.

Məsələn, Avropada 500 000-dən çox iştirakçılı xərçəng-qidalanma işi lifli qidanı iki dəfə artırmağın riski 40% azalda bildiyini göstərib. İnkişaf etmiş ölkələrdə bişirmə və ya saxlama emalına məruz qırmızı ət daha çox istehlak edilir.

Araşdırmalar qırmızı və emal olunmuş ətin riski artırdığını göstərib. Məlumatlara görə mütəxəssislər qorunmaq üçün istehlakı məhdudlaşdırmağı tövsiyə edir.

Risklə fiziki fəallıq barədə 52 tədqiqat yetərsiz idman əlaqəsini göstərir. Mexanizm yağ və bədən kütlə indeksinin azalması, iltihab və insulin azalması, insulin həssaslığı artımı ilə bağlıdır. Həftədə 75 dəqiqə sürətli və ya 150 dəqiqə orta sürətli idman, həmçinin hərəkətsiz vaxtı (TV, kompüter) azaltmaq tövsiyə edilir.

Çəkinin təsiri üçün 7 milyondan çox iştirakçı ilə 56 araşdırma aparılıb. Mütəxəssislər indeksdə hər 5 kg/m2 artımın kolorektal xərçəng riskini 18% artırdığını müşahidə edib. Əlaqə düz bağırsaqdan çox kolonda, xüsusilə kişilərdə görülüb.

Qidalanma və həyat tərzi tibbdən çox mədəniyyət məsələsidir. Həkimlər tövsiyə edə bilər və etməlidir. İnsanlar sağlam yaşamağı öyrənib dəstəkləməlidir. Lakin dünyada bunu seçənlər həkimə soruşduğu üçün deyil, mədəni norma olduğuna görə seçir. Buna görə həkimlərimizi öyrətmək vacibdir. Beləcə səylərə daha təsirli töhfə verə bilərik.