تأثیر سبک زندگی بر سرطان رودهٔ بزرگ (کولون و رکتوم)

سرطان رودهٔ بزرگ (کولورکتال)، بر اساس داده‌های سال 2015، در کشور ما هم در مردان و هم در زنان سومین نوع شایع سرطان و دومین علت شایع مرگ ناشی از سرطان است.

عوامل خطری که بیش از همه در ایجاد سرطان کولورکتال مطرح می‌شوند، سن، سابقهٔ خانوادگی، بیماری‌های التهابی روده و سندرم‌های ژنتیکی هستند. پژوهش‌های سال‌های اخیر نشان داده‌اند که عوامل مربوط به شیوهٔ زندگی، مانند مصرف کم غذاهای پرفیبر، سبزی و میوه، تغذیه با غذاهای پرچرب، فعالیت بدنی کم و چاقی نیز برای سرطان کولون خطر ایجاد می‌کنند. مصرف الکل و دخانیات نیز با سرطان‌های کولورکتال مرتبط شناخته شده است. اینها اکنون اطلاعاتی هستند که تقریباً به گوش همه رسیده‌اند؛ پس از این چه باید کرد؟

پزشکان دربارهٔ عوامل مؤثر وابسته به شیوهٔ زندگی و تغذیه در ارتباط با سرطان کولورکتال چگونه باید مشاوره بدهند؟

پژوهش‌هایی که اکنون انجام می‌شوند تلاش دارند روشن کنند وضعیت فعالیت بدنی بیماران مبتلا به سرطان کولون که تشخیص گرفته و بهبود یافته‌اند، چگونه بر پیامدهای بیماری اثر می‌گذارد و مطالعات در حال انجام برای بررسی بهتر این موضوع صورت می‌گیرند. مطالعاتی وجود دارند که نشان می‌دهند الگوهای تغذیه‌ای مانند تغذیهٔ غربی و مصرف زیاد کربوهیدرات، خطر عود سرطان را در بیمارانی که پس از درمان بهبود یافته‌اند افزایش می‌دهند. همچنین برخی مطالعات نشان می‌دهند که آسپیرین و مهارکننده‌های COX-2 خطر عود سرطان کولورکتال را کاهش می‌دهند.

برخی عوامل وابسته به سبک زندگی در پیامدهای سرطان کولورکتال نقش دارند. برای مثال، مشاهده شده است که بالاتر بودن شاخص تودهٔ بدن از 35 kg/m2، در بیماران مبتلا به سرطان کولون خطر عود سرطان و خطر ایجاد نوع دیگری از سرطان اولیه را افزایش می‌دهد.

به همین ترتیب، افزایش خطر عود بیماری و از دست رفتن زندگی (مرگ‌ومیر) با مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌شده، چربی و گوشت قرمز که از ویژگی‌های تغذیهٔ غربی است، مرتبط دانسته شده است.

مطالعه‌ای بر افرادی که سرطان کولون مرحلهٔ III. داشتند، درمان شده و بهبود یافته بودند، نشان داده است که انجام ورزش به مدت 6 ساعت یا بیشتر در هفته خطر عود سرطان را کاهش می‌دهد و طول عمر را افزایش می‌دهد.

متخصصانی که با بیماران گفت‌وگو می‌کنند بیان کرده‌اند که تغییر شیوهٔ زندگی می‌تواند دشوار باشد و در این زمینه متخصصان تغذیه، فیزیوتراپیست‌ها، مربیان ورزش و متخصصان زندگی سالم می‌توانند کمک کنند. نکتهٔ مهمی که باید در نظر داشت این است که تغذیه و شیوهٔ زندگی می‌توانند به کاهش خطر مشکلات دیگر سلامت در افرادی که پس از درمان سرطان کولون بهبود یافته‌اند کمک کنند.

برای مثال، مطالعه‌ای با محور سرطان و تغذیه در اروپا با بیش از 500 000 شرکت‌کننده نشان داده است که مصرف دو برابر بیشتر غذاهای پرفیبر می‌تواند خطر سرطان کولورکتال را به میزان 40% کاهش دهد. مشاهده می‌شود که در کشورهای توسعه‌یافته مصرف گوشت قرمزی که تحت فرایند پخت یا نگهداری قرار گرفته بیشتر است.

پژوهش‌های انجام‌شده نشان داده‌اند که گوشت قرمز و فرآورده‌های گوشتی فرآوری‌شده خطر سرطان کولورکتال را افزایش می‌دهند. بر اساس داده‌های به‌دست‌آمده، متخصصان برای پیشگیری از سرطان کولورکتال محدود کردن مصرف گوشت قرمز و فرآورده‌های گوشتی فرآوری‌شده را توصیه می‌کنند.

علاوه بر این، 52 مطالعه که رابطهٔ خطر سرطان کولورکتال و فعالیت بدنی را بررسی کرده‌اند، ارتباط میان ورزش ناکافی و سرطان را نشان می‌دهند. این سازوکار همراه با ورزش با کاهش بافت چربی و شاخص تودهٔ بدن، کاهش التهاب و سطح انسولین و افزایش حساسیت به انسولین مرتبط است. در این زمینه متخصصان در هفته 75 دقیقه ورزش سریع یا 150 دقیقه ورزش با سرعت متوسط را توصیه می‌کنند. همچنین محدود کردن شیوهٔ زندگی کم‌تحرک (مانند زمان سپری‌شده مقابل تلویزیون و رایانه) را توصیه می‌کنند.

برای بررسی تأثیر وزن بر خطر سرطان کولورکتال، با بیش از 7 میلیون شرکت‌کننده، 56 پژوهش انجام شده است. متخصصان هر 5 kg/m2 افزایش در شاخص تودهٔ بدن، خطر سرطان کولورکتال را به میزان 18% افزایش می‌دهد را مشاهده کرده‌اند. این رابطه در سرطان کولون بیش از سرطان رکتوم و به‌ویژه در مردان دیده شده است.

تغذیه و شیوهٔ زندگی بیش از آنکه مسئله‌ای پزشکی باشند، مسئله‌ای فرهنگی هستند. پزشکان البته می‌توانند توصیه کنند و باید چنین کنند. مردم باید چگونگی زندگی سالم را بیاموزند و از آن حمایت کنند. اما با نگاه به سراسر جهان دیده می‌شود که افراد حامی شیوهٔ زندگی سالم، آن را به دلیل هنجارهای فرهنگی انتخاب می‌کنند، نه از طریق مشورت با پزشکان خود. بنابراین مهم است پزشکان خود را در این زمینه آموزش دهیم. به این ترتیب ممکن است بتوانیم سهم مؤثرتری در این تلاش داشته باشیم.