Lapatinib (Tykerb) Nedir? FDA Onayı, Türkiye Ruhsatı ve Geri Ödeme Durumu
Tykerb (Lapatinib), HER2 ve EGFR yollarını çift yönlü bloke eden küçük moleküllü bir tirozin kinaz inhibitörüdür. Özellikle ileri evre HER2-pozitif meme kanserinde kombinasyon tedavilerinin temel taşlarından biridir.
FDA Onay Geçmişi
- 13 Mart 2007: Önceden tedavi almış ileri/metastatik meme kanserinde Xeloda (kapesitabin) ile kombinasyon onayı.
- 1 Şubat 2010: Metastatik meme kanserinde birinci basamak kombinasyon tedavisi için hızlandırılmış onay.
Lapatinib Etken Maddeli Tykerb Nedir?
Tykerb, epidermal büyüme faktörü reseptörüne (EGFR) ve HER2’ye bağlı tirozin kinazları güçlü ve seçici şekilde baskılayan bir kanser ilacıdır. Hedefe yönelik bir ajan olarak sınıflandırılır ve sinyal transdüksiyon inhibitörü grubunda yer alır.
Türkiye Dağıtımı: Novartis
Etki Mekanizması Nasıldır?
Lapatinib, hücre yüzeyindeki reseptörlerin iç kısmındaki tirozin kinaz bölgelerine bağlanarak hücre içi sinyal yollarını engeller:
- Çift Blokaj: Hem EGFR (ErbB1) hem de HER2 (ErbB2) reseptörlerini inhibe ederek ErbB fosforilasyonunu durdurur.
- Hücre Durması: Büyümeyi teşvik eden (mitojenik) ve hücre ölümünü önleyen (anti-apoptotik) sinyalleri baskılar.
- Antitümör Etki: Kanser hücrelerinin çoğalmasını ve metastaz yapmasını engeller, anjiyogenezi (damarlanmayı) azaltır ve tedavi duyarlılığını artırır.
HER2'yi hedefleyen kanser ilaçlarının karşılaştırmalı etki mekanizmaları.
Türkiye Ruhsatı ve Geri Ödeme Durumu
T.C. Ruhsatlı Endikasyonlar
Türkiye Ruhsatı
Tykerb'in ülkemizde T.C. ruhsatlı olduğu durumlar / terapötik endikasyonlar şu şekilde belirtilmiştir:
Terapötik Endikasyonlar:
Teykerb, daha önce antrasiklin, taksan ve trastuzumab tedavisi görmüş, ancak hâlâ hastalık progresyonu gösteren ve c-erb B2 immünohistokimya testi sonucu 3+ veya FISH+ olan metastatik meme kanserli hastaların tedavisinde kapesitabin ile kombine olarak kullanılır.
SGK Geri Ödeme Kapsamı
Ruhsatlı endikasyonundaki kriterlere ek olarak; ruhsat dışı belirtilen özel koşullarda da geri ödemesi mevcuttur. Tıbbi onkoloji uzman raporu ile reçete edilir.
Mart 2026 itibarıyla fiyatı:
Tykerb 250 mg 70 Tablet satış fiyatı: 26.449,57 ₺
TİTCK Ek Onayı Alınmadan Kullanılabilecek Durumlar
- Evre IV Meme Kanseri: Antrasiklin kullanımına bakılmaksızın kapesitabin ile kombinasyon.
- Evre IV Kolorektal Kanser: HER2 pozitif (IHK3+ veya FISH+) ve RAS yabanıl tip hastalıkta 2. basamak ve sonrasında.
Direnç Mekanizmaları
Lapatinib etkinliğini sınırlayan temel faktörler:
- Reseptör Mutasyonları: EGFR ve HER2 mutasyonları ile ilacın bağlanma afinitesinin azalması.
- Alternatif Yolaklar: HER3 aktivasyonu, c-Met ve AXL ekspresyon artışı, RON protein artışı.
- Sinyal Baypasları: Heregulin güdümlü PI3K sinyal aktivasyonu ve PTEN kaybı.
- Hormonal Etki: ERα transkripsiyonu ve östrojen sinyallemesinin artması.
Farmakolojik Özellikler
Emilim ve Dağılım
Yemekle birlikte emilim artar. Plazma proteinlerine %99 bağlanır. Kararlı duruma 6–7 günde ulaşır.
Metabolizma
Ağırlıklı olarak karaciğerde CYP3A4 ve CYP3A5 enzimlerince metabolize edilir.
Eliminasyon
Ana atılım yolu karaciğerdir (dışkı). Böbrek atılımı <%2'dir (Böbrek hastalarında güvenli kullanım).
Terminal yarı ömrü 14 saattir; sürekli kullanımda birikme ile etkili yarı ömrü 24 saate çıkar.
Doz ve Uygulama
- Önerilen Doz: Günde 1.250 mg (5 tablet) tek seferde ağızdan.
- Kombinasyon (Kapesitabin): 1.000 mg/m² (gün aşırı 14 gün, 21 günlük döngüler).
Kritik İlaç Etkileşimleri
CYP3A4 Uyarıcıları (Fenitoin, Rifampin, Sarı Kantaron): İlaç etkisini azaltır.
CYP3A4 İnhibitörleri (Ketokonazol, Klaritromisin): Toksisite riskini artırır.
Varfarin: INR parametreleri yakından izlenmelidir.
Yan Etkiler ve İzlem
Sık Görülen Yan Etkiler
- İshal (%65): Doz sınırlayıcı en yaygın yan etkidir.
- Deri Reaksiyonları: El-ayak sendromu ve döküntüler.
- Genel: Yorgunluk, iştahsızlık, hafif bulantı/kusma.
- Kan Değerleri: Anemi (yaygın), trombositopeni.
Dikkat ve İzlem
- Kalp: LVEF takibi ve EKG (QT uzaması riski) izlemi şarttır.
- Karaciğer: Transaminaz ve bilirubin artışı izlenmelidir.
- Uygulama: Yemeklerden 1 saat önce veya 2 saat sonra alınmalıdır.
Kaynakça
- FDA Prescribing Information: Tykerb (lapatinib) - 2007 & 2010 Update.
- Novartis Türkiye - Tykerb Kısa Ürün Bilgisi (KÜB).
- TİTCK Ek Onay Alınmadan Kullanılabilecek İlaçlar Listesi.
- SGK Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi (Mart 2026 Güncellemesi).
