Abdominal (qarın) aortanın liqasiyası 1817 – Qarın damarını bağlamaq

Yazıçı Harold Ellisin fikrincə, ingilis cərrah Astley Cooper "arteriya (atardamar) cərrahiyyəsinin atasıdır" və tarixdə "bütün arteriyaların anası" kimi təsvir olunan abdominal aortanı ilk dəfə bağlayan şəxsdir. Aorta ürəkdən (sol mədəcikdən) çıxdıqdan sonra aşağı yönəlir, döş boşluğundan keçir, diafraqmadan qarına daxil olur, burada müxtəlif orqanlara şaxələr verdikdən sonra qarnın aşağı hissəsində ikiyə ayrılır və ayaq arteriyaları ilə davam edir.

Cooper 1811-ci ildə itlərdə abdominal aortanın ölümlə nəticələnmədən bağlana bilməsini (bağlanaraq sıxıla bilməsini) araşdırdı. Cooperin müşahidələrinə görə, kifayət qədər qan axını digər arteriyalardan təmin oluna bilirdi.

1817-ci ildə Charles Huston sol qasığında nəhəng qalça arteriyası anevrizması (qabarcıq) problemi yaşayırdı. Bu, arteriya divarının zəifləməsi və qabarcıq şəklində genişlənməsi nəticəsində yaranan ciddi problemdir. Xəstənin sağ ayağında qan axını əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı üçün həyatını xilas etmək məqsədilə təcili müdaxilə lazım idi.

Astley Cooper Huston üzərində sınaq apararaq aortanı bağlamaq və qan axınını kəsmək istədi. Bu, Cooperin itlərdə apardığı uğurlu təcrübələrdən öyrəndiyi üsul idi. Hustonun həyatını xilas etmək üçün Cooper qarın aortasını qalça arteriyalarına ayrılmasından təxminən 1 düym (2,5 cm) əvvəl bağlamağa çalışdı. Hustonu hərəkət etdirmədən göbəyə yaxın yerdə kəsik açıb barmağını aorta boyunca irəlilətdi və hadisənin şahidlərinə dönərək dedi: "Aorta indi tam barmaqlarımın arasındadır və buna sevinirəm." Barmağını ehtiyatla aorta ilə onurğa arasından keçirərək aortanı bağladı və əməliyyatı bitirdi.

Lakin əməliyyatdan təxminən 40 saat sonra Charles Huston həyatını itirdi. Ölüm səbəbinin əməliyyatla əlaqəli olub-olmadığı dəqiq məlum deyil. Bununla belə, Hustonun sağ ayağı əməliyyatın uğurlu olduğuna dəlil kimi sağlam görünürdü. Bu hadisə tibb tarixində aorta anevrizmalarının müalicəsində mühüm irəliləyiş idi.

Nəhayət, 1923-cü ildə amerikalı cərrah Rudolph Matas aortanı bağlayaraq aorta anevrizmasını uğurla müalicə etdi. Xəstə vərəmlə bağlı, əməliyyatla əlaqəsi olmayan ağırlaşmalardan ölümünə qədər bir ildən çox yaşadı.

Aorta anevrizmaları aorta divarının zəifliyindən yarana və istənilən yerdə əmələ gələ bilər, lakin qarın aortası anevrizmaları ən çox yayılmış növdür. Anevrizmalar böyüyə, partlaya və müalicə olunmadıqda ölümcül ola bilər. Aorta anevrizmalarının müasir müalicə üsullarından biri endovaskulyar aorta təmiri (EVAR) adlanır və aortanın içinə boruşəkilli stent yerləşdirilməsini əhatə edir. Bu, minimal invaziv prosedurdur və xəstənin sağalma müddətini qısaldır.

Yazıdakı şəklin izahı: “Soldan ilk şəkil: Rudolph Matas. Ortadakı şəkil: qarın aortasının iki böyük arteriyaya — ümumi qalça arteriyalarına ayrıldığı yerin bir qədər yuxarısında anevrizmalı (genişlənmiş) qarın aortasının sxematik təsviri. Son şəkil: Astley Cooper.”

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Astley Paston Cooper (1768–1841), Rudolph Matas (1860–1957)

• Əvvəlki mövzu: Stetoskop 1816 – Bədən səslərini dinləmək
• Sonrakı mövzu: Zəli müalicəsi 1825 – Qan soranlar