Ağciyər xərçəngində vaksin müalicəsi - Kubada istehsal olunan xərçəng vaksini

Alimin məsumcasına və kifayət qədər uzaqgörənlik göstərmədən verdiyi mətbuat açıqlaması, bu açıqlamanın sensasiyalı xəbərə çevrilməsi və ardınca yaranan ictimai hiddət.

Bir həftə əvvəlki xəbərin ardından onkologiya klinikalarına onlarla (yüzlərlə desək də, şişirtmiş olmarıq) ağciyər xərçəngi və hətta digər xərçəng növləri olan xəstəmiz müraciət etdi və ağciyər xərçəngi vaksininə necə çata biləcəklərini soruşaraq kömək istədi. Həkimlərinin kifayət qədər məlumatlı olmadığını gördükdə isə məyus oldular və etibarları sarsıldı. 3 gün əvvəl bir xəstə yaxını ilə yaşadığım dialoq son dərəcə təsirli idi; böyük ümidlə: "Müəllim, 2 gün məzuniyyətdə olduğunuzu öyrənəndə çox sevindim və dedim ki, yəqin ki, müəllim ağciyər xərçəngi vaksini üzrə təlim almağa gedib, qayıdanda bizə xərçəng vaksini tətbiq etməyə başlayar", dedi. Təbii ki, bu gözləntini qarşılaya bilməmək və xəstənin qarşısında heç nə deyə bilmədən onun üzünə baxmaq onkoloq üçün olduqca çətin vəziyyət idi.

Bu hiddətə səbəb olan və bir xəbərdən sonra minlərlə ağciyər xərçəngi xəstəsini və xəstə yaxını­nı ardınca aparan vaksin nədir?..

Bütün dünyada xərçəng və müalicə variantları ilə bağlı araşdırmalar sürətlə davam edir. Cəmiyyətdəki "əslində xərçəngin müalicəsi tapılıb, amma böyük dərman şirkətləri əllərindəki keyfiyyətsiz dərmanları sata bilmək üçün bu çarəni açıqlamırlar" inancının əksinə olaraq, çoxsaylı xərçəng növlərinə qarşı müalicə tapmaq məqsədilə minlərlə klinik tədqiqat aktiv şəkildə davam etdirilir. Ötən əsrin sonlarına doğru məyusluq yaradan vaksin tədqiqatları isə, xüsusilə prostat xərçəngi olmaqla, bir neçə xərçəng növündə uğur əldə edilməsi nəticəsində yenidən canlanmışdır. 2000-ci ildən sonra xərçəng hüceyrələrinin tərkibində olan, antigenik ola biləcək bəzi strukturlara qarşı vaksin tədqiqatları sürətlənmişdir. Kubada Dr. Macias və həmkarlarının apardığı və ilkin nəticələrini ESMO (Avropa Tibbi Onkologiya Cəmiyyəti) 2012 konqresində təqdim etdikləri tədqiqat da bunlardan biridir. Həqiqətən, 2012-ci ildə dinlədiyimiz tədqiqatın ilkin nəticələri irəliləmiş mərhələdə (metastaz vermiş) ağciyər xərçəngi üçün ümidvericidir.

Bu tədqiqatda metastaz vermiş və ya cərrahi əməliyyatın mümkün olmayacağı qədər lokal olaraq irəliləmiş kiçik hüceyrəli olmayan 177 ağciyər xərçəngi xəstəsinin 135-i iki qrupa randomizə edilmiş (təsadüfi seçilmiş) və bir qrupa Racotumomab adlı vaksin verilərkən, digər qrupa plasebo (tərkibində vaksin olmayan, xəstənin vaksin hesab etdiyi boş inyeksiya) tətbiq edilmişdir. Xəstələrin bu tədqiqata qəbul edilməzdən əvvəl mütləq bir xərçəng müalicəsi (radioterapiya və ya kimyaterapiya) alması şərt qoyulmuş və onlar bu müalicələrdən mütləq fayda görənlər arasından seçilmişdir. Bu xəstələr əvvəllər aldıqları kimyaterapiya və radioterapiyadan sonra xəstəlikləri tamamilə yox olan, qismən geriləyən və ya stabil xəstəlik adlandırdığımız, xəstəliyin böyüməsinin dayandığı xəstələr kimi müəyyən edilmişdir. Yəni əvvəllər tətbiq olunan xərçəng müalicəsindən fayda görməyən xəstələr tədqiqata daxil edilməmişdir.

Vaksin tətbiq olunan xəstələrlə plasebo verilən xəstələr müqayisə edildikdə hansı nəticələr əldə edilmişdir?..

Vaksin istifadə edən xəstələr orta hesabla 18 ay yaşayarkən, vaksin verilməyən və plasebo tətbiq olunan xəstələr orta hesabla 11 ay yaşamışdır. Tədqiqatda müalicə qrupları arasında təxminən 7 aylıq yaşam fərqi ortaya çıxmışdır ki, bu da idarə edilməsi belə çətin olan bir xəstəlik üçün son dərəcə əhəmiyyətli nəticə kimi qiymətləndirilmişdir. Bu ilkin nəticələr tədqiqatın təqdim edildiyi 2012 ESMO konqresində də alimləri təəccübləndirmiş və gözlənti yaratmışdır.

Lakin əvvəlki il ilkin nəticələri dərc olunan bu tədqiqatın təfərrüatlarını ehtiva edən və elmi ictimaiyyəti inandıracaq məqalənin dərc olunması gözlənilmiş, lakin qəbul edilmiş və ya edilməmiş heç bir tibb jurnalında bu tədqiqat yayımlanmamışdır.

Bu xəstələrə tam olaraq nə oldu? Tədqiqatın təfərrüatları elmi standartlara uyğun idimi? Plasebo alan xəstələr sonradan hansı müalicələri aldılar? Xəstələr necə seçilmişdi? Şişin alt tipləri hansılar idi? Bu xəstələr vaksindən sonra hansı müalicələri aldılar? Bu müalicə həqiqətən elmi baxımdan üstündürmü? Kimi son dərəcə dəyərli suallara təəssüf ki, cavab verilməmişdir.

Nəticə olaraq, bu natamam məlumatlarla qarşımıza çıxan hər bir xərçəng xəstəsinə bu üsulu şəfa kimi göstərmək hazırda mümkün deyil. Bundan əlavə, bu xəbərin mediada əks olunması, hazırlandığı iddia edilən vaksinin xəstələr tərəfindən ağciyər xərçəngini yox edəcək bir üsul kimi qəbul edilməsinə səbəb olmuşdur ki, bu da tamamilə yanlışdır. Xəstələrimizə tövsiyəm həkimlərinə güvənmələri və hazırda ağciyər xərçənginə qarşı vaksin axtarışına çıxmamalarıdır. Ölkəmizdə onkologiya sahəsi sürətlə inkişaf etmiş və artıq ölkəmizin demək olar ki, hər yerində etibarlı onkoloqlara müraciət etmək mümkün olmuşdur. Hazırda ölkəmizdə ağciyər xərçəngində hədəfə yönəlmiş ağıllı dərman adlandırdığımız dərmanların və kimyaterapiyaların demək olar ki, hamısına çıxış mümkündür. Lakin unutmamalıyıq ki, bu gün irəliləmiş ağciyər xərçəngində hələ də şəfa verən bir yol və ya müalicə üsulu mövcud deyil. Bu qrup xəstələrdə ən mühüm məqsədimiz xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq və bu həyat keyfiyyətini mümkün qədər pozmadan yaşam müddətinə töhfə verməkdir. Bu məqsəddən kənarda axtaracağımız hər bir yol həyatımıza başa gələ biləcəyi kimi, pulumuzu itirməyimizə də səbəb ola bilər.