Ana südü xərçəng və ya idman performansı üçün faydalıdırmı?

Ana südünün yetkinlərdə idman performansını artırması və ya xərçəngi sağaltması həqiqətdir, yoxsa yalnız qəribə xəbərlərdən ibarətdir?

Körpələr üçün ana südü demək olar ki, həyati əhəmiyyət daşıyan ən yaxşı qidadır. Çünki ana südündə körpənin böyüməsi və inkişafı üçün lazım olan bütün faydalar var.

Ana südü vitamin, yağ və zülalın mükəmməl qarışığını ehtiva edir. Hətta ishal kimi bəzi xəstəliklərə qarşı qoruma təmin edə bilər; ishal yetkinlər üçün sadə narahatlıq kimi görünsə də, körpələrin həyatını təhlükəyə ata bilər. Hətta 5 yaşdan kiçik uşaqlarda ikinci əsas ölüm səbəbidir.

Bəzi yetkinlər ana südünün körpələrdən başqa kiməsə faydası olub-olmadığı ilə maraqlanır. İdmançıların performansını artıra və ya xərçəngi müalicə edə biləcəyi kimi fikirlər var.

Ana südünün qara bazarı

Dünyada ana südünə ciddi tələbat var. İnsanlar onun ticarəti, onlayn alqı-satqısı ilə məşğul olur; sanki qəribə ana südü qara bazarıdır.

Tələbatın böyük hissəsi süd verə bilməyən analardan gəlir, lakin bir hissəsi yetkin kişilər və qadınlardandır.

Axı ana südü insan bədəninin mayesidir. Həssas insanların çoxu əslində başqalarının hər cür mayesindən, mümkün qədər qanından uzaq durmağa üstünlük verir.

Bunlardan uzaq dururuq, çünki insan mayeləri xəstəliklərin ötürülməsinə səbəb ola bilər. Hepatit, qastroenterit (bağırsaq infeksiyaları) və cinsi yolla ötürülən xəstəliklərin bir hissəsi bu yollarla yayıla bilər.

Ana südü digər bədən mayelərinə nisbətən nə qədər müsbət, daha təmiz görünsə də, xəstəlik ötürmə riski yox deyil.

Elə isə niyə dünyadakı yetkinlər gizli Facebook qruplarında onu içmək fürsəti axtarırlar?

İnsan südü və zülal içkiləri

Bəzi idmançılar ana südünün performansı artıra bilən sehrli iksir olduğuna inanır.

İdman zallarının üzvlərinin zülalı nə qədər sevdiyini bilirik və ana südü də oxşar paya malikdir.

Lakin ana südündə ehtiyacınız olanı əldə edə biləcəyiniz xüsusi fayda həqiqətən varmı?

Curtin Universitetindən professor Jill Sheriff qidalanma biokimyası üzrə mütəxəssisdir. Əsas araşdırma sahələri vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr üçün ana südü və qidalanmadır. Jill ana südünün körpələr üçün düzgün qida maddələrini ehtiva etdiyini, lakin yetkinlər üçün “başqa qida mənbələrindən əldə edilə bilməyən” qidalanma faydasının olmadığını deyir.

Təkcə bu deyil, ana südü kiçik mədələr üçündür və onun immun faydalarının çoxu yetkinlərin bağırsaq mühitində itə bilər.

Ana südü xərçəng üçün dərman ola bilərmi?

Xərçəng müalicəsi prosesində xəstə və yaxınlarının hiss etdiyi çarəsizlik çox başadüşülən hissdir. Özünüz və ya sevdikləriniz üçün daha yaxşı nəticə alacağınızı düşündüyünüz hər şeyi, hətta ana südünü belə sınaya bilərsiniz.

İllərdir xərçəng diaqnozundan sonra ana südü içməyə başlamış Jenny Jones haqqında xəbərə rast gəlmiş ola bilərsiniz. Laktasiya məsləhətçisi olan Jenny ana südü içən körpələrdə gördüyü faydadan sonra bunun xərçəng müalicəsinə kömək edə biləcəyini düşündü.

Sümük iliyi transplantasiyası zamanı immunitetini artırmaq üçün süd banklarından rədd edilmiş südləri içməyə başladı. Jenny həmçinin kimyaterapiya aldı. Həm sümük iliyi transplantasiyası olundu, həm də kimyaterapiya aldı, lakin sağalmasını ana südünə borclu olduğunu düşünürdü.

Bəs hekayəsini dəstəkləyən elmi əsas var idimi? Yoxsa yalnız yanlış ümid vəd edirdi?

İsveçli tədqiqatçı professor Catharina Svanborg ana südünün xərçəng müalicəsindəki təsirini araşdırır. Tədqiqatında şiş hüceyrələrinə hücum edən insan alfa-laktalbumini üzərində cəmlənir. LALBA kimi də tanınan “laktalbumin alfa-” insanlarda LALBA geni tərəfindən kodlaşdırılan zülaldır. α-Laktalbumin demək olar ki, bütün məməli növlərinin südündə laktoza istehsalını tənzimləyən zülaldır. Alfa-laktalbumin kalsium və sink ionlarına güclü bağlanır və antibakterial və ya şiş əleyhinə aktivliyə malik ola bilər. HAMLET zülalı adlanan və mədə kimi turş mühitlərdə yarana bilən “insan alfa-laktalbumininin qatlanma variantının” laboratoriya şəraitində şiş və yetişməmiş hüceyrələrdə apoptoza səbəb olduğu müşahidə edilmişdir (HAMLET sözünün açılışı: Human Alpha-lactalbumin Made LEThal to tumor cells).

İnsanlarda klinik tədqiqatlarda da bəzi ümidverici nəticələr görüldükdən sonra HAMLET zülalı birdən populyarlaşmışdır. Tək bir tədqiqatda sidik kisəsi xərçəngi xəstələrinə HAMLET verildikdən sonra sidikdə ölü xərçəng hüceyrələrinin aşkarlanması bildirilmişdir. Maraqlısı odur ki, bu tədqiqat daha böyük araşdırmalarla təsdiqlənməmiş və HAMLET-in xərçəngdə istifadəsinə dair digər klinik sınaqlar hazırda ya tamamlanmamış, ya da davam edən tədqiqatlar yoxdur kimi görünür. Xülasə, bu ana südü zülalının xərçəng əleyhinə xüsusiyyəti barədə ümidverici danışmaq çətindir.

Bu mənfi dəlillər ana südü müalicəsini bazara çıxarmağa çalışanları, əlbəttə, fikrindən daşındırmamışdır.

Bununla belə, tutaq ki, HAMLET yeni xərçəng müalicəsi kimi ortaya çıxdı; xəstələr internetdə yad adamdan aldıqları ana südünü içərək eyni təsiri əldə edə bilməzlər. Alfa-laktalbuminin HAMLET-ə çevrilməsi üçün zülal müəyyən şəkildə qatlanmalıdır. Buna görə effektivliyinə əmin olmaq üçün daha çox laboratoriya və klinik tədqiqat lazımdır.

Uşaqları düşünün

Yetkin insanın ana südü içmək üçün səbəbi varmı?

Yəqin ki, heç vaxt qəti bilməyəcəyik. Yetkinlər üçün ana südü kifayət qədər araşdırılmış sahə deyil. Körpələr üçün ana südünün çox faydalı olduğunu bilirik və ətrafda körpələr üçün o qədər də çox süd yoxdur.

Ananın südündə hər şeydən əvvəl öz körpəsinin haqqı var. Artıq olsa və süd bankına bağışlamaq istəsə belə, ilk növbədə vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrin haqqıdır. Çünki südü olmayan analar ola bilər. O zaman yetkinlər siyahının ən altında olardı.

Ana südü körpələr üçün çox vacib olduğuna görə onu yetkinlərə vermək süd banklarının və ya tədqiqatçıların prioriteti deyil.

Jill deyir: “Faydalı olsa belə, insan südünü içə bilərikmi? Araşdırılmalı daha mühüm məsələlər var”. O, bu sahədə araşdırmanın qiymətli nəticələrə zəmanət verən sahə olduğuna inanmır. Onsuz da erkən klinik tədqiqat nəticələri mənfi olduğundan — bu mənfi dəlillər “marketinqinə” mane olmasa da — ana südünün xərçəngdə istifadəsi üzrə yeni və daha böyük klinik tədqiqatlara keçilməmişdir.

Elə isə bu məsələdə yetkin kimi davranaq və ana südünü körpələrə saxlayaq.