Angioplastika 1964 – Tıxanmış və daralmış qan damarlarının müalicəsi

Angioplastika, xolesterol və kalsium kimi yağlı maddələrin toplanması nəticəsində arteriya divarının qalınlaşdığı vəziyyət olan ateroskleroz səbəbindən tıxana və ya darala bilən qan damarlarını genişləndirmək üçün həyata keçirilən tibbi prosedurdur. 

Mütəxəssis boş balonu bələdçi tel üzərində daralmış damarın içinə keçirir və balonu şişirdir. Bu prosedur yağ yığıntılarının bir hissəsini əzir və qan axınını asanlaşdırmaq üçün damarı açır. Sonra balon söndürülərək geri çəkilir. 

Hazırda damarın yenidən daralmasının qarşısını almaq üçün angioplastikadan sonra çox vaxt stentlər (məsələn, metal borular) yerləşdirilir. Dərman örtüklü stentlər, zərərli toxuma böyüməsini ləngidə və iltihabi cavabı azalda bilər. Stenti olan xəstələr adətən stentli damarın içində laxtalanmanı azaltmaq üçün qan durulaşdırıcı dərmanlar qəbul edirlər.

• Koronar angioplastika (KA, həmçinin perkutan koronar müdaxilə kimi tanınır) ürək əzələlərini oksigenlə zəngin qanla təmin edən koronar arteriyaların genişləndirilməsi deməkdir. 
• Böyrək arteriyasının angioplastikası, yüksək qan təzyiqinə və böyrəklərin düzgün işləməməsinə səbəb ola bilən dar böyrək arteriyalarında tətbiqi ifadə edir. 
• Angioplastika həmçinin boyundakı yuxu arteriyalarında, beyindəki serebral arteriyalarda və bədənin digər damarlarında da istifadə olunur.
• Periferik angioplastika adətən koronar arteriyalardan başqa damarların (məsələn, ayaqlarda) genişləndirilməsi deməkdir.

Tarixdə ilk angioplastika əməliyyatları:

• 1964-cü ildə amerikalı radioloqlar Charles Dotter və Melvin Judkins ayaq arteriyasındakı aterosklerotik xəstəliyi müalicə etmək üçün balon angioplastikasından istifadə etdilər. 
• 1977-ci ildə alman kardioloq Andreas Grüntzig koronar arteriyalara uğurlu balon angioplastikası tətbiq etdi. 
• 1986-cı ildə Dotter və həmkarları koronar arteriyalarda genişlənə bilən stent strukturlarından istifadə etdilər.

KA-nın döş qəfəsi ağrısını (stenokardiyanı) azaltmaqda və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqda faydalı olduğu göstərilsə də, müxtəlif alt qruplarda və kəskin olmayan ürək xəstəliyində KA-nın ölüm riskini nə dərəcədə azaltdığını anlamaq üçün epidemioloji tədqiqatlar davam edir. Başqa damarları birləşdirərək daralmış arteriyalardan yan keçən koronar arteriya şuntlama əməliyyatı əslində ürək infarktından ölüm göstəricilərini azaltmaqda KA-dan daha təsirli ola bilər.

Yazıdakı şəklin izahı: Damarın içində təsvir edilmiş stent.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Charles Theodore Dotter (1920–1985), Melvin P. Judkins (1922– 1985), Andreas Roland Grüntzig (1939–1985)

• Əvvəlki mövzu: Ağciyər transplantasiyası 1963 – Ağciyər xəstəliklərinin müalicəsi
• Sonrakı mövzu: Beta-blokatorlar – Dərman hazırlanmasında inqilab