Appendektomiya 1848 – Appendiksin çıxarılması

Tibb jurnalisti Naomi Craft belə yazır: 

"Appendisit ilk dəfə 16-cı əsrdə autopsiya zamanı təsvir edilsə də, həkimlər canlı xəstəyə düzgün diaqnoz qoymağı iki əsr sonra öyrəndilər. Müalicə siyahısı zəli ilə müalicə, qan alma və imalələrdən fasiləsiz at sürməyə və ya yeni öldürülmüş küçüyü xəstənin üzərinə qoymağa qədər uzanırdı. Belə hallarda xəstələrin adətən ölməsi təəccüblü deyil."

• Appendiks, yoğun və nazik bağırsağın birləşdiyi yerin yaxınlığında, yoğun bağırsağın sağ-alt hissəsində yerləşən qurdabənzər qapalı borudur. 
• Appendisit, appendiksin iltihabıdır və güclü qarın ağrısına səbəb olur. Müalicə edilməzsə appendiks partlaya, infeksiya yayıla və ölümə səbəb ola bilər. 
• Appendektomiya, adətən appendisiti müalicə etmək üçün appendiksin cərrahi yolla çıxarılmasıdır. 

Appendisit appendiksdəki tıxanıqlıq səbəbindən onun seliklə dolması nəticəsində yarana bilər. Bədənin sağ-alt hissəsində ağrı ilə yanaşı, xəstənin qanında ağ qan hüceyrələrinin sayının yüksək olduğu görülə bilər.

Appendektomiya tarixində ilklər

• 1735-ci ildə fransız cərrah Claudius Aymand qasıq yırtığı olan 11 yaşlı uşaqda qeydə alınmış ilk uğurlu appendektomiyanı həyata keçirdi. Aymand əməliyyat zamanı tam oyaq olan uşağı müayinə edərkən iltihablı appendiksi gördü. Əməliyyatdan sonra uşaq tam sağaldı. 
• İngilis cərrah Henry Hancock appendisitli xəstəyə məqsədli müdaxilə edib appendiksini uğurla çıxaran ilk şəxs sayılır. 
• 1848-ci ildə 30 yaşlı qadında əməliyyat zamanı xloroform anesteziyasından istifadə etdi və appendisitin erkən mərhələ halları üçün cərrahi müdaxilə tövsiyə etdi. 
• 1961-ci ildə sovet cərrahı Antarktidada olarkən öz appendiksini çıxarmağa məcbur oldu.

Bu gün appendiks qarın divarı kəsilərək və ya kiçik dəliklərdən bədənə salınan nazik boru ilə laparoskopik cərrahiyyə yolu ilə çıxarıla bilər. Appendiksin yoğun bağırsağın fəaliyyəti üçün faydalı bakteriyalara ev sahibliyi edə biləcəyi düşünülür. Bundan əlavə, appendiks infeksiya ilə mübarizə aparan limfoid hüceyrələr ehtiva edir və bu, onun bədənin immun sistemi ilə bağlı rol oynaya biləcəyini düşündürür.

Yazıdakı şəklin izahı: Soldakı şəkil tarixdə ilk appendisit əməliyyatını təsvir edən rəsm, sağdakı isə qarşısına güzgü qoyaraq öz appendiksini çıxaran 27 yaşlı Leonid Rogozovdur

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Claudius Aymand (1660–1740), Henry Hancock (1809–1880)

• Əvvəlki mövzu: Semmelweisin əl yuma vərdişi 1847 – Həyat qurtarır
• Sonrakı mövzu: Oftalmoskop 1850 – Gözün kainatına açılan qapı