Appendektomiya (appendisit əməliyyatı) yoğun bağırsaq xərçəngi riskini artırırmı?

Çində aparılmış yeni tədqiqat appendektomiya (appendiksin əməliyyatla çıxarılması) edilmiş şəxslərdə kolon və rektal (yoğun bağırsaq) xərçəng riskinin arta biləcəyi fərziyyəsini irəli sürür.

Tədqiqatda appendektomiya edilmiş şəxslərlə əməliyyat edilməmiş nəzarət qrupu arasında 20 illik izləmənin sonunda kolorektal xərçəng riskinin 73% artdığı görülüb.

Bu nəticələr appendektomiyanın bağırsaq mikrobiomuna (bağırsaqlarımızda olan və bizimlə ahəng içində yaşayan mikroorqanizmlərə) mənfi təsir edə biləcəyi, buna görə əməliyyat qərarında daha diqqətli olmaq lazım gəldiyi qənaətini yaradır. Lakin nəticələrin klinik baxımdan nə qədər mənalı olduğu hələ aydın deyil; daha böyük və fərqli cəmiyyətlərdə tədqiqatlar lazımdır.

Tədqiqatın təfərrüatları

20 dekabr 2022-ci ildə Oncogene jurnalında dərc olunmuş tədqiqat appendektomiyanın bağırsaq mikrobiomuna təsir edərək kolorektal kanserogenezi (xərçəngin yaranmasını) dəstəkləyə biləcəyini və cərrahların "appendektomiyanın zəruriliyini daha diqqətlə düşünməli" olduğunu irəli sürür.

Tədqiqatda iştirak etməyən Dr. Charles Dinerstein tapıntıların "maraq doğurduğunu", lakin potensial klinik nəticələrin nə ola biləcəyini deməyin "çox tez" olduğunu bildirib. Amerika Elm və Səhiyyə Şurasının tibbi direktoru Dinerstein hələlik "Appendektomiya keçirmiş xəstələrin daha intensiv skrininqdən keçirilməli olduğunu düşünmürəm" deyib.

Artan sübutlar bağırsaqdakı mikrobların kolorektal xərçəng riskində rol oynaya biləcəyini düşündürür; digər tədqiqatlar isə appendiksin bağırsaq mikrobiomunun müxtəlifliyini qorumaqda rol oynaya biləcəyini göstərir. Lakin appendiksin çıxarılmasının şəxsin kolorektal xərçəng (KRK) riskinə təsiri mübahisəlidir.

Bu tədqiqatın tapıntıları həqiqətən maraqlıdır, çünki indiyədək appendiks funksiyası olmayan və təkamül prosesində "qalıq" anatomik quruluş kimi qəbul edilib.

Üç hissəli tədqiqat

Tədqiqat qrupu üç hissədən ibarət araşdırma aparıb:

1. Appendektomiya edilmiş və edilməmiş 129155 yetkinin daxil olduğu qrupu təhlil edərək appendektomiya ilə KRK riski arasında mümkün klinik əlaqəni qiymətləndirib;
2. Appendektomiya hallarındakı bağırsaq mikrobiomunu appendektomiyasız uyğunlaşdırılmış normal nəzarətlərlə müqayisə etmək üçün nəcisin metagenom sekvenslənməsini aparıb; və
3. Appendektomiyanın yaratdığı kolorektal kanserogenez mexanizmini müəyyənləşdirmək üçün appendektomiyalı KRK siçan modelini araşdırıb.

130 min nəfərlik tədqiqatda təxminən 44 min appendektomiya halının KRK riski yaş və cinsə görə uyğunlaşdırılmış, appendektomiya edilməmiş 85 mindən çox nəzarətlə müqayisə edilib. Tədqiqatçılar 20 illik izləmə ərzində appendektomiya hallarında KRK riskinin 73% artdığını tapıblar (düzəliş edilmiş təhlükə nisbəti [HR], 1,73; P < 0,001). KRK riski və bağırsaq disbiozu (mikrobiom tarazlığının pozulması) appendektomiya anamnezi olan 50 yaşdan yuxarı yetkinlərdə daha aşkar olub.

Tədqiqatın 2-ci hissəsi olan bağırsaq mikrobiomu təhlilində komanda 314 iştirakçının (157 appendektomiya halı və 157 nəzarət) nəcis nümunələrində metagenom təhlili aparıb və appendektomiya hallarında mikrobiomda mühüm dəyişikliklər tapıb. Dəyişikliklər Bacteroides vulgatus və Bacteroides fragilis daxil olmaqla KRK ilə əlaqəli 7 bakteriyanın artması və Collinsella aerofaciens və Enterococcus hirae daxil olmaqla beş faydalı bakteriyanın azalması ilə xarakterizə olunub.

Nəhayət, appendektomiyanın mikrob disbiozuna təsirini və KRK kanserogenezini eksperimental siçan modelində araşdırmaq üçün appendektomiya aparılıb. Təcrübədə appendektomiyanın bağırsaq disbiozunu tətikləyərək KRK kanserogenezini dəstəklədiyi görülüb.

Bu nəticələrlə yanaşı, tədqiqat müşahidə xarakterlidir və səbəb-nəticə əlaqəsini izah etməyə yetmir.