Oftalmoskop 1850 – Gözün aləminə açılan qapı

Oftalmoskop tor qişa da daxil olmaqla gözün daxili quruluşunu müayinə etmək üçün istifadə edilən, əldə tutulan cihazdır.

1850-ci ildə alman həkim və fizik Hermann von Helmholtz oftalmoskop adlanan cihazı ixtira etdi. Bu alət həkimlərə gözün arxa hissəsini, tor qişanı və göz almasının böyük hissəsini dolduran şəffaf geli – şüşəyəbənzər cismi müayinə etməyə imkan verirdi.

 Amerikalı göz həkimi Edward Loring 1892-ci ildə, Hermann von Helmholtzun ölümündən iki il əvvəl dərc edilmiş Text-Book of Ophthalmology kitabının əvvəlində belə yazmışdı: 

"Tibb tarixində oftalmoskopun ixtirası qədər gözəl bir fəsil yoxdur və fiziologiyanın bu qədər möhtəşəm zəfərləri azdır."

Sadə optik prinsiplərdən istifadə edən von Helmholtz xəstənin gözünü optik müayinə etmək üçün işığı onun gözünə yönəldərkən, gözdən əks olunan işığı eyni xətt üzrə öz gözü ilə izləməli olduğunu anladı.

Bunu həyata keçirmək üçün;

• Xəstənin qarşısına lampa qoydu və özü xəstənin tam qarşısında oturdu.
• Sonra özü ilə xəstənin arasına bir sıra şüşə lövhə yerləşdirdi; bu lövhələr qismən güzgü rolunu oynayaraq əks olunan işığı yönəldirdi. Von Helmholtz lampadan gələn işığı xəstənin gözünə yönəldərkən, eyni zamanda gözdən əks olunan işığın şüşədən keçib öz gözünə çatmasını təmin etdi.
• Sonda tor qişanın bütün təfərrüatlarını, mürəkkəb quruluşunu və qan damarlarını aydın görmək üçün von Helmholtz əyri linza əlavə etdi.

Bu, yalnız gözün sağlamlığı haqqında məlumat vermədi, ümumən qan damarlarının vəziyyəti haqqında da ipucları verdi. Von Helmholtzun dövründən bəri oftalmoskoplar elektrik işıq mənbələri və müxtəlif fokuslama linzaları ilə daha təkmil hala gəlmişdir.

Həkim John Gray qeydlərində canlı gözün içinə, görmə siniri diskinə və qan damarlarına ilk dəfə baxdıqda üzü həyəcandan qızaran öncül alman oftalmoloq Albrecht von Graefenin qışqıraraq belə dediyini yazır: 

"Helmholtz bizə yeni dünyanın qapılarını açdı. Kəşf ediləcək daha nə qaldı!"

Məqalə şəklinin təsviri: Dr. Noyes və köməkçisi Dr. J.L. Minor oftalmoskopdan istifadəni göstərirlər (1850-ci illər). ABŞ Milli Tibb Kitabxanası

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz (1821–1894), Friedrich Wilhelm Ernst Albrecht von Graefe (1828–1870)

• Əvvəlki mövzu: Appendektomiya 1848 – Appendiksin çıxarılması
• Növbəti mövzu: Paris gipsi 1851 – Sümüyün sağalmasında böyük addım