Arıqlamaqla tip 2 diabeti geri çevirmək mümkündürmü?

Diabetlə mübarizədə yeni ümid, yoxsa yanıltıcı ifadə?

Tip 2 diabet, dünyada milyonlarla insanın həyatına təsir edən, irəliləyən xroniki xəstəlikdir. Son illərdə xüsusən çəki itkisi və kalori məhdudiyyətinin, bu xəstəliyin gedişinə müsbət təsir göstərə biləcəyinə dair diqqətçəkən tədqiqatlar dərc edilmişdir.

Çəki itkisi yalnız estetik məqsəd deyil, xroniki xəstəliklərlə mübarizədə də güclü müalicə vasitəsidir. Xüsusən tip 2 diabet kimi metabolik xəstəliklərdə dərmansız nəzarət imkanı verməsi arıqlamağı hər insan üçün ümidverici hədəfə çevirir.

Tip-2 diabet diaqnozu qoyulmuş bəzi xəstələrin intensiv həyat tərzi dəyişiklikləri ilə dərmansız qan şəkəri göstəricilərini normaya qaytardığı bildirilir. Bu vəziyyət cəmiyyətdə “remissiya” anlayışını, hətta xəstəliyin tam sağala biləcəyi düşüncəsini yaratmışdır.

• Remissiya, xəstəliyin əlamətlərinin itdiyi və xəstəliyin irəliləmədiyi müvəqqəti və ya daimi yaxşılaşma vəziyyətidir.

Bəs bu yaxşılaşma qalıcıdırmı? "Remissiya" həqiqətən xəstəliyin bitməsi deməkdirmi? Bu yazıda son elmi tapıntılar əsasında bu suala əhatəli cavab axtarırıq.

Remissiya nə deməkdir? Həqiqətən “sağalma”dırmı?

Diabet üçün "remissiya", HbA1c-nin 6,5%-dən aşağı olması və bunun dərmansız əldə edilməsi deməkdir. Lakin bu, xəstəliyin bitməsi və ya bədənin əvvəlki vəziyyətə qayıtması deyil. Çünki:

Tip 2 diabet diaqnozu qoyulanda beta hüceyrələrinin təxminən 50%-si artıq itirilmiş olur. Bu hüceyrələr apoptozla (proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü) məhv olur və yenidən yaranmır.

Yəni qan şəkəri nəzarətə alınsa da, mədəaltı vəzinin zədələnmiş quruluşu bərpa olunmur.

• HbA1c, son 2-3 ayda orta qan şəkəri səviyyəsini göstərən laboratoriya testidir. Qandakı qlükozanın hemoqlobinlə birləşmə nisbətini ölçərək diabetin diaqnostika və monitorinqində istifadə olunur.

Çəki itkisi ilə remissiya mümkündürmü?

Birləşmiş Krallıqda aparılan DiRECT tədqiqatı, bu barədə diqqətçəkən məlumatlar verir:

• Çox aşağı kalorili pəhrizlə (825-853 kcal/gün) müalicə edilən xəstələrin 46%-si 1 il ərzində remissiyaya girdi.

• Nəzarət qrupunda bu göstərici yalnız 4% idi.

• Lakin 5 ildən sonra bu uğuru davam etdirənlərin nisbəti 26%-ya düşdü.

Çəki itkisinin miqdarı, remissiya göstəricilərinə birbaşa təsir edir:

• 15 kg və daha çox arıqlayanların 86%-si remissiyaya girdiyi halda,

• 5-10 kg arıqlayanlarda bu göstərici 34% oldu.

Dərmanlar da kömək edir, lakin möcüzə yoxdur

Çində aparılmış başqa bir tədqiqatda, SGLT2 inhibitoru dapagliflozin kalori məhdudiyyəti ilə birləşdirildi:

• 328 xəstədən ibarət qrupda müalicə qolunda remissiya 44%,

• plasebo qolunda isə 28% olaraq bildirildi.

Lakin bu tədqiqatda mədəaltı vəzinin funksiyası ölçülmədi, yalnız qan şəkəri səviyyələri izlənildi. Bu da nəticələrin müvəqqəti təsiri əks etdirə biləcəyi ehtimalını artırır.

Real həyatda tətbiq edilə bilərmi?

Klinik tədqiqatlarda ciddi nəzarət, davamlı motivasiya və dəstək təmin edilə bilər. Lakin real həyatda:

• Kalori məhdudiyyətini davam etdirmək çox çətindir.

• Bədən çəki itkisinə bazal metabolizmi azaltmaq və aclıq hissini artırmaqla cavab verir.

• Uzunmüddətli uğur üçün multidissiplinar dəstək (tibbi, dietoloji, psixoloji) vacibdir.

Remissiyadan kimlər daha çox faydalana bilər?

Remissiya ehtimalı ən yüksək olan xəstə profili:

• Xəstə diaqnozdan sonrakı ilk 5 il ərzindədirsə,

• İnsulin istifadə etmirsə,

• Artıq çəkili və ya piylənməsi varsa,

• C-peptid səviyyəsi qorunubsa.

Əksinə, uzun müddətdir diabeti olan və ya autoimmun (tip 1) diabetli xəstələr üçün bu strategiyalar təsirsizdir.

“Remissiya” anlayışına ehtiyatla yanaşılmalıdır

Mütəxəssislər "remissiya" sözünün xəstəliyin tam bitməsi kimi yanlış təəssürat yaratmasından narahatdırlar.

Piylənmə əməliyyatı keçirmiş bir çox xəstədə illər sonra yenidən diabet müşahidə olunur. Buna görə "tam sağalma" deyil, yalnız xəstəliyin irəliləməsini yavaşladan vəziyyətdən danışa bilərik.

Nəticə: ideal çəki vacibdir, erkən müdaxilə əsasdır

İdeal çəkiyə çatmaq yalnız diabet deyil, bir çox xroniki xəstəlik üçün qoruyucu qalxan kimidir. Çəki itkisi həyat keyfiyyətini artıran və bəzi xəstəliklərdə dərmansız yaxşılaşma ehtimalı verən, elmi cəhətdən sübut olunmuş fürsətdir. Hər kəs sağlamlığı üçün bu istiqamətdə kiçik, lakin davamlı addımlar ata bilər.

Unutmayaq ki, diabetə ən yaxşı nəzarət hələ prediabet mərhələsində aparılan müdaxilələrlə əldə edilir. Çünki bu mərhələdə beta hüceyrələrinin 20-30%-u itirilmiş olur. Remissiya müzakirə ediləcəksə, ən düzgün vaxt hələ diaqnoz qoyulmadan riskli şəxsləri hədəfləyərək profilaktik strategiyalar hazırlamaqdır.