Az hərəkətlə belə xərçəng ölümü riski necə azalır? Oturmaq necə sağlamlığın ən böyük düşmənlərindəndir?

Hərəkətsiz həyatın ürək xəstəlikləri, diabet, piylənmə kimi ciddi problemlərə zəmin yaratdığı məlumdur. Skelet, əzələ, qan dövranı, tənəffüs, həzm, ifrazat və endokrin / hormonal kimi çoxlu sistemə də mənfi təsiri var. Hərəkətsizlik həmçinin xərçəng və xərçəng ölümlərinə yaxından bağlıdır.
18 iyun 2020-də JAMA Onkologiyajurnalında işə görə hərəkətsizlik xərçəngdən ölüm riskinin böyük artımı ilə əlaqəli idi; lakin akselerometr / hərəkət sensoru taxılan insanlardan məlumat toplayanlara görə qısa gündəlik gəzinti kimi çox yüngül məşq də riski azalda bilər.
Qaçış və velosiped edə bilməyən xəstələrə ümidli tapıntılar
Ağır idman əvəzinə gəzintinin də faydasını bilmək real hədəf verir.
Əvvəlki bəzi işlər oturaq həyatla xərçəng ölümü arasında əlaqə tapıb, lakin sayları azdır, gözlənən marağı görməyib. Hamısı iştirakçının öz hesabatı idi, çoxları oturma müddətini az sayır və ya düzgün bildirmir.
Məhdudiyyəti aşmaq üçün komanda “REGARDS- Reasons for Geographic and Racial Differences in Stroke” qrupunda qeydli, akselerometrli 8002 şəxsi təhlil etdi.
REGARDS ABŞ-da insult/iflic risk amilləri işidir. 2003-2007 illərində 44 yaşdan böyük 30.239 qaradərili və ağdərili yetkini əhatə edir. Bir qrup ardıcıl 7 gün oyaq vaxtı bel-omba sensoru taxdı. Orta yaş 69,8, %45,8 kişi idi. Başlanğıcda heç biri xərçəng müalicəsi almırdı.
2009-2012-də sensor məlumatı toplandı. Orta izləmə 5,3 il idi. 268 nəfər xərçəngdən öldü. Komanda ölənlərin gün ərzində daha çox hərəkətsiz qaldığını və daha az “yüngül fiziki aktivlik” və “orta-ağır aktivlik” etdiyini bildirir. Yüngülə ev işi, alış-veriş, yemək hazırlama, asan bağçılıq; ortaya sürətli gəzinti, qaçış, rəqs, bağ-bağça-tarla kimi yorucu işlər daxildir. Tədqiqatçılar vaxtının çoxunu hərəkətsiz keçirənin xərçəngdən ölüm ehtimalını %82 yüksək tapdı.
Yaş, irq, cins, yaşayış, təhsil, sensor mövsümü, siqaret, alkoqol, BKİ, diabet, hipertoniya, dislipidemiya, koronar xəstəlik və insult anamnezi, orta aktivliyə düzəliş edildi. Sonra da ən hərəkətsizlərin ölüm ehtimalı %52 yüksək idi. Hər 1 hərəkətsiz saat riski %16 artırdı.
30 dəqiqə hərəkətsizliyi gündə 30 dəqiqə orta aktivliklə əvəzləmək riski %31 azaltdı. Gündə otuz dəqiqə yüngül aktivlik %8 azaltdı.

Yüngül aktivliyin də faydası təəccüblüdür
Bu, oturaq yaşayanlara və həkimlərinə yaxşı xəbərdir. Oturma vaxtı orta-ağır aktivliklə tarazlanmalıdır.
Bununla yanaşı COVID-19 pandemiyası qrup fəaliyyətlərini və idman zallarını daha təhlükəli etdiyindən, idmana və fiziki aktivliyə ayırdığımız vaxt əhəmiyyətli azalıb. Bunu əvəzləmək üçün evdə edə biləcəyimiz məşqləri düşünməliyik.
Müəllif Gilchrist məhdudiyyətləri qəbul edib. Əsaslarından biri sensorun ombada olması, oturmanı ayaqüstündən ayıra bilməməsi, qab yuma kimi işi tutmamasıdır.
Nəticə və şərh
Yalnız klinik iş olsa, səbəb-nəticəni sübut etməsə də, obyektiv ölçməsi və 13 ili əhatə etməsi mühüm töhfədir. Bu gün çoxları aktivliyi ölçmək üçün ağıllı qolbaq-saat kimi geyilən cihaz seçir.
Burada aktivliklə xərçəng ölümü əlaqəsinin BKİ-dən müstəqil olması vacibdir. Məşqin xərçəngi azaltması aydın olmasa da, sübut metabolizma və iltihab təsirinə işarə edir.

Oturmanın xəstəlik və ölümə təsirini başqa işlər də araşdırıb:
- Journal of Clinical Oncologymart 2014 sayındakı geniş iş ilk dəfə yoğun bağırsaq xərçəngində gündə TV qarşısı müddətlə ölüm əlaqəsini göstərib, diaqnozdan əvvəl-sonra aktivliyin təsirini müqayisə edib. Xüsusilə hərəkətsizliyin yoğun bağırsaq (kolon və rektum) xərçənginə təsiri barədə çoxlu tədqiqat aparılıb; bu xəstələrdə hərəkətsiz həyatın ölüm göstəricisini artırdığı, fiziki aktivliyin isə azaltdığı göstərilib (baxın: əlaqəli tədqiqatın tərcüməsi).
- Nəticələri noyabr 2018-də American Journal of Public Health jurnalında açıqlanan Kanada, Avstraliya və ABŞ alimlərinin işinə görə uzun oturmaq bütün səbəbli ölümü %25 artırır.
- 54 ölkədə 1,2 milyonlu işdə oturmaq bütün ölümlərin %3,8-inə bağlı idi. Meta-analizdə tip 2 diabet riski gündə 4 saatdan azla 8 saatdan çox oturan müqayisəsində çox oturanda ikiqat idi.
- Oturmaq ürək-damar riskini 1,2 dəfə, onun ölümünü 1,1 dəfə artırırdı.
- Tədqiqatçılar həmçinin oturmağı artmış depressiya riski ilə əlaqələndirirlər.
- Bir milyondan çox şəxslə işdə gündəlik uzun oturma, TV müddəti daxil, və aşağı aktivliyi olanların bütün səbəbli ölümü əhəmiyyətli yüksək idi. Gündə 60-75 dəqiqə orta-ağır məşq oturma riskini tarazlasa da, uzun TV izləmənin sağlamlıq riski məşqlə zəifləmədi.
Nəticə olaraqhərəkətsiz vaxtın ömrə birbaşa təsiri aydındır. Buna görə oturaq vaxt maksimum azaldılmalı, yüngül, orta və ya ağır məşq həyata daxil edilməlidir. Ən sadə, su içməyə qalxıb gəzişməyin belə sağlamlığa dəyərini unutmayaq.
Mənbələr
Association of Sedentary Behavior With Cancer Mortality in Middle-aged and Older US Adults.
JAMA Oncology, 18 June 2020.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.