Az karbohidratlı və bitkilərlə zəngin pəhrizlərin süd vəzi xərçəngində yaşama müddətinə təsiri

Süd vəzi xərçəngi, bütün dünyada qadınlara təsir edən xəstəlikdir; buna görə onun müalicəsi və qarşısının alınması strategiyalarına dair tədqiqatlar böyük əhəmiyyət daşıyır. Xərçəng xəstələrinin yaşama müddətinə və həyat keyfiyyətinə təsir edə bilən amillər arasında pəhriz/qidalanma da mühüm rol oynayır. Yeni araşdırma az karbohidratlı, bitkilərlə zəngin pəhrizin süd vəzi xərçəngi olan qadınların yaşama müddətinə diqqətçəkən təsirlərini göstərir.

Tədqiqatın təfərrüatları

Tədqiqat 10 İyun 2023-də Cancer jurnalında onlayn dərc edilib.

Bu analiz süd vəzi xərçəngi olan qadınlarda az karbohidratlı, bitkilərlə zəngin pəhrizlərlə "ümumi yaşama müddəti" arasında əhəmiyyətli əlaqə olduğunu göstərib. Lakin bu pəhrizlərin "süd vəzi xərçənginə spesifik yaşama müddətinə" aydın təsiri aşkarlanmayıb.

Tədqiqatda davam edən iki kohort tədqiqatı – Tibb Bacılarının Sağlamlıq Tədqiqatı və Tibb Bacılarının Sağlamlıq Tədqiqatı II – çərçivəsində 1-3 mərhələ süd vəzi xərçəngi olan 9621 qadının pəhrizi qiymətləndirilib.

Pəhriz balları süd vəzi xərçəngi diaqnozundan sonra doldurulmuş qida tezliyi anketləri ilə hesablanıb. Bu ballar az karbohidratlı, heyvani qidalarla zəngin və bitki mənşəli qidalarla zəngin az karbohidratlı pəhrizlərin hamısını əhatə edir.

Az karbohidratlı və bitkilərlə zəngin pəhriz nümunələri

Az karbohidratlı və bitkilərlə zəngin pəhriz adətən tərəvəzləri, meyvələri, paxlalıları, toxumları, çərəzləri və tam taxılları əhatə edir. Digər tərəfdən, şəkərli qidalar, ağ çörək və emal edilmiş ərzaqlar kimi çox karbohidratlı məhsullardan çəkinilir. Bəzi nümunələr:

Az karbohidratlı, bitkilərlə zəngin qidalar:

• Yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər (ispanaq, kahı, pazı və s.)
• Digər tərəvəzlər (brokoli, bibər, qabaq və s.)
• Avokado
• Meyvələr (xüsusilə qaragilə, çiyələk, portağal və alma kimi aşağı qlisemik indeksli meyvələr)
• Çərəzlər və toxumlar (badam, qoz, çia toxumu və s.)
• Paxlalılar (mərcimək, lobya, noxud və s.)
• Tam taxıllar (kinoa, yulaf, qəhvəyi düyü və s.)

Az karbohidratlı zülal mənbələri:

• Toyuq və hinduşka kimi yağsız ətlər
• Balıq (qızılbalıq, tunes, skumbriya)
• Yumurta
• Pendir (mozzarella, cheddar, keçi pendiri)

Sağlam yağlar:

• Zeytun yağı
• Fındıq yağı
• Hindistan qozu yağı
• Avokado yağı

Tədqiqatın nəticələri

Tədqiqatda izləmə süd vəzi xərçəngi diaqnozundan sonra orta hesabla 12,4 il davam edib.

İzləmə dövründə ümumilikdə 1269 süd vəzi xərçəngi səbəbli və 3850 bütün səbəblərdən ölüm baş verib.

Qeyd: Hazard nisbəti (HR = Hazard ratio), müəyyən qrupda (burada müəyyən pəhrizə əməl edənlərdə) hadisənin (bu tədqiqatda ölümün) başvermə ehtimalını ölçür. Hazard nisbəti 1-dən kiçikdirsə, hadisənin başvermə ehtimalı daha aşağıdır; 1-dən böyükdürsə, ehtimal daha yüksəkdir.

Tədqiqatın ən mühüm nəticəsi:

• Az karbohidratlı pəhrizlərə uyğunluq üçün hazard nisbəti 0,82 olub. Beşinci səviyyə (ən yüksək uyğunluq) ilə birinci səviyyə (ən aşağı uyğunluq) müqayisə edildikdə beşinci səviyyədə uyğunluğun bütün səbəblərdən ölüm riskini 18% azaltdığı müəyyən edilib (1-0,82 = 0,18 və ya 18%).
• Bitkilərlə zəngin pəhrizlərə uyğunluq üçün hazard nisbəti 0,73 olub. Bu, Q5 (beşinci kvartil, yəni ən yüksək uyğunluq) ilə 1 (ən aşağı uyğunluq) müqayisə edildikdə Q5 səviyyəsində uyğunluğun bütün səbəblərdən ölüm riskini 27% azaltması deməkdir (1-0,73 = 0,27 və ya 27%). Bu məlumatlar az karbohidratlı və bitkilərlə zəngin pəhrizlərə daha çox əməl edənlərin bütün səbəblərdən ölüm riskinin daha aşağı olduğunu göstərir.
• Lakin bu pəhrizlərə əməl etməyin süd vəzi xərçənginə spesifik ölüm riskini azaltmadığı müəyyən edilib.

Tədqiqatın digər nəticələri:

• Heyvani qidalarla zəngin az karbohidratlı pəhrizə əməl etməyin ümumi və ya süd vəzi xərçənginə spesifik ölüm riskinə əhəmiyyətli təsir göstərmədiyi müəyyən edilib. Yəni belə pəhrizin ümumi yaşama müddətinə və ya süd vəzi xərçəngi səbəbli yaşama müddətinə aydın təsiri müşahidə olunmayıb.

• Lakin ümumi enerji qəbulunun 3%-nün karbohidratlardan balıq zülalı ilə əvəz edildiyi halda süd vəzi xərçənginə spesifik ölüm riskinin 17% və bütün səbəblərdən ölüm riskinin 15% azaldığı müəyyən edilib. Bu, balıq zülalı istehlakının artırılmasının süd vəzi xərçəngi olan şəxslər üçün potensial sağlamlıq faydaları ola biləcəyini göstərir.

Bu nəticələr pəhrizin və xüsusilə zülal mənbələrinin (bitki, yoxsa heyvan mənşəli olmasının) süd vəzi xərçəngi olan şəxslərin yaşama müddətinə mühüm təsir göstərə biləcəyini göstərir.

Xüsusilə meyvə şirəsi, şəkərli içkilər və əlavə şəkər kimi karbohidrat mənbələrinin istehlakını məhdudlaşdırmaq ümumi sağlamlığı yaxşılaşdıra və ümumi yaşama müddətini uzada bilər. Belə qidalar adətən yüksək kalorili və aşağı qida dəyərli olur; həddindən artıq istehlak edildikdə çəki artımına və digər sağlamlıq problemlərinə gətirə bilər.

Həmçinin bitki mənşəli mənbələrdən alınan zülal və yağ miqdarını artırmaq faydalı ola bilər. Bitki mənşəli zülallar və yağlar adətən heyvan mənşəlilərlə müqayisədə daha sağlamdır və ürək xəstəliyi, diabet və bəzi xərçəng növlərinin riskini azalda bilər.

Lakin belə pəhriz dəyişikliklərinin təsirləri insandan insana dəyişə bilər və həmişə səhiyyə mütəxəssisi ilə müzakirə edilməlidir. Həmçinin bu tövsiyələr ümumi ölüm riskini azalda bilər, lakin süd vəzi xərçənginə spesifik yaşama müddətinə aydın təsir göstərməyə bilər.