Beyin kök hüceyrələrinə müdaxilə edərək yaşlanmanı yavaşlatmaq olarmı?

Albert Einstein Əczaçılıq Məktəbinin apardığı və Nature jurnalında dərc edilmiş yazıya görə beynin hipotalamus nahiyəsindəki kök hüceyrələr yaşlanma sürətini müəyyən edən amillərdən biri ola bilər. Siçanlarda ortaya çıxan tapıntılar əsasında yaşlanmanın gətirdiyi xəstəliklərin müalicəsinə yol açılmağa çalışılır.

Hipotalamus orqanizmdə böyümə, inkişaf, yenilənmə və metabolizmi tənzimləyən beyin nahiyəsidir. Əvvəllər, 2013-cü ildə aparılmış tədqiqatda tədqiqatçılar hipotalamusdakı sinir kök hüceyrələrinin yaşlanmada rolunu tapmışdılar. Bu tədqiqatda yaş irəlilədikcə hipotalamusdakı sinir kök hüceyrələrinin azaldığı görülmüş və bunun yaşlanmanı sürətləndirdiyi fikri yaranmışdı. Bəs yeni kök hüceyrələr hazırlamaqla yaşlanma yavaşıdıla bilərdimi?

Başqa araşdırmada sağlam siçanın normal həyat dövrü araşdırılmışdır. Yetkin, yəni 10 aylıq siçanda normal yaşlılıq əlamətlərinin başlamalı olduğu bir neçə ay ərzində hipotalamusun hazırladığı kök hüceyrələrin azaldığı və gözlə görünən yaşlılıq əlamətlərinin yarandığı bildirilmişdir. Araşdırmaların davamında siçanın yaşlanmasının yalnız həmin kök hüceyrələrin itkisindən asılı olub-olmadığı maraq doğurmuş və orta yaşlı siçanın kök hüceyrələrini hələ yaşlılıq əlamətləri görülməzdən əvvəl orqanizmdən ayıraraq izləmişlər. Nəticədə kök hüceyrələri ayrılmış siçanın digər təcrübə siçanlarından daha sürətlə yaşlandığı və daha erkən öldüyü tədqiqat qrupu tərəfindən müşahidə edilmişdir.

Bəs bu təcrübənin əksinə mövcud kök hüceyrələrə əlavə ediləcək hipotalamik kök hüceyrələr yaşlanmanı yavaşladan təsir yarada bilərdimi? Bunu müəyyən etmək üçün təcrübə siçanlarının beyninə əlavə hipotalamik kök hüceyrələr daxil edildi və təcrübə nəticəsində bu siçanlarda yaşlanmanın yavaşladığı və ya prosesin ciddi şəkildə geriyə işlədiyi müəyyən edildi.

Dr. Chai və komandası canlı təcrübə siçanlarının beynindəki hipotalamik kök hüceyrələrin yaşlanmaya qarşı təsirli olduğunu tapdı. Kök hüceyrələrin mikroRNA’lardan istifadə edərək yaşlanmanı əngəllədiyi müşahidə edildi. MikroRNA-lar genlərin fəaliyyətinin tənzimlənməsində iştirak edir. Hipotalamik kök hüceyrələr ekzosom adlanan kisəciklərin içində miRNA-ları beyin-onurğa beyni mayesinə göndərir.

Tədqiqatçılar sağlam və gənc siçandan aldıqları miRNA-ları normal-yetkin və yaşlı-yetkin qrupların hipotalamuslarına inyeksiya etdilər. Hissəciklərin hər iki siçan qrupunda yaşlanmanı gecikdirən, əzələ gücünü və koordinasiyasını inkişaf etdirən, sosiallaşmaya kömək edən, dözümlülüyü və koqnitiv qabiliyyətləri artıran təsir göstərdiyini gördülər.

Tədqiqatçılar hazırda bu miRNA-ları, bağlı olduqları kök hüceyrə sistemlərini və mümkün müalicə məqsədli istifadə formalarını araşdıraraq yaşlanma ilə bağlı xəstəliklərin müalicəsində sınamağı planlaşdırırlar.