Beyin şişi glioblastomanın müalicəsində yeni ümid: pp65K xərçəng peyvəndi

Glioblastoma multiforme (GBM-IV) üçün yeni hazırlanmış pp65 adlı xərçəng peyvəndinin temozolomid kimyaterapiyası ilə birlikdə tətbiq edildikdə xəstələrin ömür müddətini uzatdığı görülüb.

Glioblastoma multiforme (GBM-IV) yetkinlərdə ən çox müşahidə edilən beyin xərçəngi növüdür. Son 20 ildə xəstəliyin müalicə sahələrində irəliləyişlər olsa da, bunlar yetərli səviyyədə deyil. Bu, xəstəliyin sürətlə irəliləyən quruluşundan qaynaqlanır.

Oxşar gedişli xəstəlik olan bədxassəli melanomanın müalicəsində on il əvvələ qədər çox çətinlik yaşandığı halda, yeni tədqiqat və inkişaf işləri bu sahədə böyük asanlıq yaradır. GBM müalicəsi barədə hazırkı hədəfə yönəlmiş tədqiqatlar və immun hədəfli müalicələrin inkişafında da bədxassəli melanomada olduğu kimi ümidverici irəliləyişlər görürük.

Son illərdə immunoterapiyalarda, yəni bədənin müdafiə sistemini xərçəngə qarşı aktivləşdirən müalicələrdə irəliləyişlər başgicəlləndiricidir. İmmunoterapiyalar müdafiə hüceyrələrindəki əyləc mexanizmlərini aradan qaldırmaq şəklində ola bildiyi kimi, şəxsin xərçənginə xas peyvəndlər formasında da ola bilər. Bugünkü yazımızda xərçəngə xas zülal olan pp65 ilə hazırlanmış dendritik hüceyrə xərçəng peyvəndindən danışacağıq.

Tədqiqat

Yeni tədqiqatda pp65 zülalının glioblastoma hüceyrələrinin %90-ında istehsal edildiyi müşahidə edilib və bunun xəstəliyin müalicəsində istifadə edilə bilən tərəfləri araşdırılıb. pp65 zülalı insan sitomeqalovirusu (CMV) tərəfindən də istehsal edilir və immun sisteminin CMV-yə reaksiya verməsini əngəlləyir. Tədqiqatçılar bu zülaldan xəstəliyə qarşı dendritik hüceyrə peyvəndi hazırlamaq üçün istifadə ediblər.

Amerikada aparılmış bu tədqiqatda yüksək dozalı temozolomidin glioblastomaya xas pp65 antigeni peyvəndi ilə birlikdə daha təsirli olduğu tapılıb. Aparılmış faza I tədqiqata yeni diaqnoz qoyulmuş glioblastomalı, orta yaşı 55 olan 11 xəstə daxil edilib. Xəstələrə temozolamid ilə birlikdə ən azı 7 kurs pp65 peyvəndi verilib. Bu peyvəndlə xəstələrin immun sisteminin pp65 antigeninə qarşı stimullaşdırılması və həmin antigeni daşıyan xərçəng hüceyrələrini məhv edəcək reaksiya verməsi hədəflənib.

Tətbiq edilən bu yeni müalicə ilə xəstələrin fayda gördüyü müddət (xəstəliyin irəliləməsinədək vaxt) 25 aya, ümumi sağqalım müddəti isə 41 aya yüksəlib. Yenə təəccüblüdür ki, əməliyyatdan sonra bu tədqiqata alınmış 11 xəstənin 4-ündə 59 ilə 64 ay ərzində xəstəlik irəliləməsi müşahidə edilməyib. Əldə edilən uğurlu nəticələr müalicəsində çətinlik çəkdiyimiz bu xəstəlikdə mövcud müalicələrin xəstələrimizə verdiyi ömür müddətindən xeyli uzundur.

Nəticədə beyin şişi glioblastomalı xəstələrimizin müalicəsində mütləq uğur əldə etməsək də, pp65 molekullarını hədəfləyən bu peyvənd müalicəsinin hamımıza ümid olacağını düşünürük. Unudulmamalıdır ki, tədqiqatda xəstə sayı çox azdır və rutin müalicə praktikamızı dəyişəcək gücdə deyil. Sizin üçün bu sahədə aparılacaq tədqiqatları izləyib yenilikləri paylaşacağıq. .

Əlavə oxu: Dendritik hüceyrə xərçəng peyvəndləri

Dendritik hüceyrələr leykosit adlı ağ qan hüceyrələrinin növüdür. Antigen təqdim edən hüceyrələr kimi də tanınır. Əsas vəzifələri antigen istehsal edərək və ya digər immun sistemi hüceyrələrinə antigen təqdim edərək bədənin infeksiyalarla mübarizəsini təmin edən immun sistemini aktivləşdirməkdir. Dendritik hüceyrə xərçəng peyvəndləri xərçəng hüceyrələrinin və ya onlara xas strukturların (məsələn, bu yazıda izah etdiyimiz pp65 zülalı) laboratoriyada dendritik hüceyrələrlə qarışdırılması ilə əldə edilir. Xərçəng hüceyrəsi antigenləri ilə aktivləşdirilmiş dendritik hüceyrələr xəstəyə geri verilərək immun sisteminin xərçəng hüceyrələrini tanımasına və məhv etməsinə kömək edir. Dendritik hüceyrə peyvəndləri fərdidir. FDA təsdiqli prostat xərçəngi peyvəndi Sipuluecel-T (ticarət adı Provenge®) bu qrupun ən tanınmış nümunəsidir.