Bıçağın cəsarəti: isgəndəriyyəli Leonides və radikal mastektomiya
Bu məqalədə
22-ci gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Eramızın 2-ci əsrinin sonu... Aralıq dənizinin elm paytaxtı İsgəndəriyyədəyik. Romanın nəzəri ehkamlarından fərqli olaraq anatomiya marağı və praktik bacarıq burada hələ canlıdır. Cərrah Leonides əsrlik "xərçəng ölümcüldür, ona toxunulmaz" tabusunu yıxmaq üzrə idi.
Dünən baxdığımız Qalen xərçəngi bədən mayelərinin tarazsızlığı (qara öd) sayır, əməliyyata qarşı çıxırdı. Leonides isə başqa şeyə inanırdı: xərçəng bədəndən çıxarılmalı fiziki işğalçı idi.
1. Barmaq uclarındakı ipucu: gilənin içəri çəkilməsi
Leonides xəstəni yalnız uzaqdan izləyən filosof deyil, ona toxunan cərrah idi. Süd vəzi xərçəngli qadınları müayinə edərkən vacib detal gördü: şiş böyüdükcə gilə içəri çökürdü.
Bu müşahidə (retraksiya) tibb tarixində süd vəzi xərçənginin ilk və ən aydın klinik təsvirlərindəndir. Leonides şişin yalnız şişkinlik olmadığını, ətraf toxumaya (pektoral fassiyaya) yapışıb çəkdiyini anladı. Bu, xəstəliyin "kökləri" olduğunu göstərirdi.
2. Atəş və polad: Leonidesin əməliyyat masası
Leonidesin üsulu dövr üçün təsəvvür edilməz dərəcədə radikal idi. Anesteziya, qan köçürmə yox idi. Xəstəni masada sağ saxlamağın tək yolu "sürət" və "atəş" idi. İlk sistematik mastektomiya protokolu:
Xəstə dövrün adətindən fərqli olaraq oturdulmur, arxası üstə uzadılır. Bu, şoku azaldır, cərraha sahə açır.
Bıçaq şişə dəyməməlidir. Kəsik süd vəzinin tam sağlam yerindən başlanır (mənfi cərrahi sərhəd prinsipi).
Kəsik atılır, dərhal qızğın dəmirlə (koterlə) dağlanır. Məqsəd qanaxmanı dayandırmaqdır.
Süd vəzi çıxarıldıqdan sonra dayanılmır. Yara yatağı yenə dağlanır. Məqsəd qalan "xərçəng toxumlarını" məhv etməkdir.
3. İki nəhəngin mübarizəsi: nəzəriyyə, yoxsa təcrübə?
Eyni və ya yaxın dövrdə yaşayan iki şəxsin yanaşması antik onkologiyanın ikiliyidir. Biri kitabxanada, digəri əməliyyat otağındadır.
| PERQAMONLU QALEN (ROMA) | İSGƏNDƏRİYYƏLİ LEONİDES |
|---|---|
| Nəzəriyyə: Xərçəng sistemli maye tarazsızlığıdır (qara öd). | Nəzəriyyə: Xərçəng yerli, fiziki şişdir (işğal). |
| Yanaşma: "Toxunma!" (Noli Me Tangere). Əməliyyat xəstəliyi ağırlaşdırır. | Yanaşma: "Kəs və yandır!" Erkən mərhələdə əməliyyat yeganə şansdır. |
| Müalicə: Pəhriz, işlədici, qan alma (sistemin təmizlənməsi). | Müalicə: Radikal mastektomiya və koterizasiya. |
| İrs: Universitetlərdə və nəzəri təbabətdə hakim oldu. | İrs: Müasir cərrahiyyə və "sərhədi təmizləmə" prinsipinin başlanğıcı oldu. |
İstifadə olunan mənbələr
- Karamanou M, et al. "Ancient Greek and Greco-Roman Methods in Modern Surgical Treatment of Cancer." PMC - NIH.
- "Leonidas (physician)." Wikipedia.
- Hajdu SI. "A Note from History: Landmarks in History of Cancer." Cancer.
- Scarborough J. "Teaching Surgery in Late Byzantine Alexandria." ResearchGate.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.
Müasir cərrahiyyənin unudulmuş atası
Bu gün süd vəzi cərrahı əslində Leonidesin 1800 il əvvəlki prinsiplərini tətbiq edir: "Şişi deyil, ətraf sağlam toxumanı kəs." Müasir elektrokoterlər onun qızğın dəmirlərinin texnoloji nəvələridir.
Leonidesin hekayəsi öyrədir: tibbi irəliləyiş bəzən hakim nüfuza (o vaxt Qalenə) qarşı çıxıb xəstəni xilas etmək üçün cəsarətli risk tələb edir. Lakin bu risk düşüncəsiz deyil, anatomiya biliyi və ciddi intizamla (əməliyyat uyğunluğu meyarları kimi) idarə edilməlidir.
Bu hekayə sabah (23-cü gün) danışacağımız Müqəddəs Aqatanın hekayəsinə körpüdür. Leonidesin "həyat qurtaran" əməliyyatı anesteziyasız dünyada xəstələr (Aqata kimi qurbanlar) üçün dəhşətli "işgəncə" demək idi.