BioNTech xərçəng peyvəndi insan sınaqlarında özünü göstərməyə başlayır: ilk nəticələr müsbətdir

mRNA Covid-19 peyvəndləri ilə dünyada demək olar hər kəsin tanıdığı türk alimləri Uğur Şahin və Özlem Türecinin biotexnologiya şirkəti BioNTechin adı yeni xərçəng müalicəsi ilə eşidilir.

BioNTech-in hazırladığı yeni ximerik antigen reseptorlu (CAR) T-hüceyrə müalicəsi I faza klinik tədqiqat nəticələrinə görə qəbul edilə bilən təhlükəsizlik profilinə malikdir və həm tək müalicə, həm də gücləndirici RNA peyvəndi (CARVac) ilə kombinasiyada effektivlik göstərib. Bu tədqiqat təkrarlamış və ya müalicəyə davamlı solid (orqan/toxuma mənşəli) şişlərdə CLDN6 molekuluna xas CAR T-hüceyrələri və CARVac-ın təhlükəsizliyi və tətbiq edilə bilməsini araşdıran 1-ci faza BNT211-01 sınağını əhatə edir.

BNT211-01 tədqiqatının 16 xəstəni əhatə edən ilkin nəticələri Association for Cancer Research (AACR) 2022 toplantısında təqdim edilmişdi. Yeni inkişaf olaraq 23 oktyabr 2023-cü ildə Nature Medicine jurnalında bu eksperimental müalicəni alan 22 xəstənin məlumatları ilə tədqiqatın elmi məqaləsi dərc edilib.

Bu barədə ağla gələn ilk suallardan birini dərhal cavablandıraq:

BioNTech xərçəng peyvəndinin klassik CAR T-hüceyrə terapiyasından fərqi nədir?

BioNTech xərçəng peyvəndinin klassik CAR T-hüceyrə terapiyasından fərqi hazırlanmış CAR-T hüceyrələrinin mRNA peyvəndi (CARVac) ilə birlikdə istifadəsidir. CARVac CAR-T hüceyrələrinin xəstənin bədənində daha effektiv çoxalmasını və hədəf şiş hüceyrələrini daha dəqiq tanımasını təmin edir. Həmçinin bu terapiya CLDN6 kimi solid şişlərə xas antigeni hədəfləyərək solid şişlərin müalicəsində klassik CAR-T terapiyalarının üzləşdiyi çətinlikləri aşmağı məqsəd qoyur.

CLDN6 nədir?

CLDN6 Claudin-6 termininin qısaltmasıdır və bu zülal molekulu onkofetal antigen kimi fəaliyyət göstərir. Bu zülal hüceyrələrarası əlaqələri təmin edən və hüceyrə membranının bütövlüyünə töhfə verən tight junction (sıx birləşmə) strukturlarını yaradır. CLDN6 çoxsaylı solid şişdə yüksək və spesifik ifadə olunan zülaldır və buna görə mümkün müalicə hədəfi sayılır. Onkofetal antigenlər adətən döl dövründə istehsal olunan, yetkin toxumalarda susdurulan, lakin xərçəng hüceyrələrində yenidən aktivləşən zülallardır. CLDN6-nın bu şişlərdə yüksək ifadəsi CAR T-hüceyrə terapiyaları kimi immunoterapiyalar üçün xüsusi hədəf verir; bu da sağlam və şiş hüceyrələrini ayırd etməyi və daha effektiv müalicəni asanlaşdırır.

Uğur Şahin və həmkarları müxtəlif solid şişlərdə geniş ifadə olunan şişə xas antigen CLDN6nı hədəfləyən əvvəl hazırlanmış CAR T-hüceyrə məhsulunun təhlükəsizliyini və ilkin effektivliyini qiymətləndirmək üçün ilk açıq etiketli, çoxmərkəzli insan sınağını (I/II faza klinik tədqiqat) aparıblar.

Bu tətbiq CAR T-hüceyrələrinin xəstənin bədənində çoxalmasını və hədəfi daha dəqiq tapmasını dəstəkləyən CLDN6 kodlayan mRNA peyvəndi (CARVac) ilə birlikdə klinikadan əvvəlki modellərdə yoxlanılıb. BNT211 adlandırılan bu kombinə müalicə köçürülən CAR T-hüceyrələrinin çoxalması və qanda daha uzun qalması ilə nəticələnib və bu da şiş hüceyrələrinin məhv edilməsini yaxşılaşdırıb.

Xərçəng peyvəndi tədqiqatının təfərrüatları

Tədqiqatçılar CLDN6 CAR T-hüceyrə müalicəsini təkbaşına və CARVac ilə birlikdə yoxlamaq üçün təkrarlamış və ya müalicəyə davamlı CLDN6-pozitiv irəliləmiş solid şişləri olan xəstələri tədqiqata daxil ediblər.

BNT211 kombinə müalicəsi xəstəyə xas CAR T-hüceyrələri və seriya ilə istehsal edilən, xəstəyə xas olmayan CARVac-dan ibarətdir. CARVac müəyyən CAR T-hüceyrə cavabını gücləndirmək üçün hazırlanmış RNA peyvəndidir və bu xüsusiyyətinə görə seriyalı istehsal mümkündür. Bu yanaşma terapiyanın hər hissəsini xəstəyə fərdiləşdirmək əvəzinə, geniş xəstə kütləsinə tətbiq edilə bilən müalicə təmin etməyi məqsəd qoyur.

Əvvəlcə tədqiqat üçün 180 xəstə yoxlanılıb, onlardan 126-sı CLDN6-neqativ olduğuna görə daxil ola bilməyib. Ümumilikdə bu hesabat zamanı 22 xəstə müalicə edilmişdi.

Klinik sınaq artan dozalı CLDN6 hədəfli CAR T-hüceyrələrinin monoterapiya (qrup 1) və CARVac ilə birlikdə (qrup 2) verildiyi iki qrupdan ibarət olub.

2-ci qrupda CAR T-hüceyrə köçürülməsindən 100 gün sonraya qədər hər 2 və ya 3 həftədən bir CARVac verilib və bir xəstəyə hər 6 həftədən bir saxlayıcı xərçəng peyvəndi tətbiq edilib. 

Nəticələr

Xəstələrin təxminən 40%-ında neyrotoksiklik əlaməti olmadan idarə edilə bilən sitokin ifrazı sindromu yaranıb. Digər arzuolunmaz hadisələrə hamısı idarə edilə bilən sitopeniya (qan hüceyrələrinin azalması) və anormal immun reaksiyalar daxil olub. CARVac verilməsi 24 saata qədər davam edən keçici qripəbənzər əlamətlərlə nəticələnib.

Effektivlik baxımından qiymətləndirilə bilən 21 xəstə arasında,

• Ümumi cavab göstəricisi 33% olub (21 xəstədən 7-si), bunlardan biri tam cavab idi.
• Rüşeym hüceyrəli şişləri olan xəstələrdə cavab göstəricisi 57% müəyyən edilib.
• Xəstəliyə nəzarət göstəricisi ümumilikdə 67% olaraq bildirilib.

Tədqiqatın mənası və təsirləri

CLDN6 hədəfli CAR T-hüceyrə müalicəsi təkbaşına və ya CARVac ilə birlikdə təhlükəsiz görünür və CLDN6 pozitiv xərçəngi olan xəstələr üçün ümid verir.

CLDN6 əvvəllər hüceyrə terapiyası ilə hədəflənməyib, lakin bu yanaşma solid şişlərdəki digər CAR T sınaqlarından əldə olunmuş məlumatlardan daha yaxşı ola biləcək effektivlik göstərir.

BNT211-01 sınağı avtomatik istehsal prosesindən istifadə üçün dəyişdirilib və dozanın artırılmasının təkrarı hələ davam edir.

Lakin bunların hələ erkən mərhələli tədqiqat məlumatları olduğu və az sayda xəstənin müalicə edildiyi nəzərə alınmalıdır; buna görə hazırda mühüm yekun nəticə çıxarmaq olmaz.