Bizansın tibbi irsi: Oribasius və itmiş mətnlərin qoruyucusu
Bu məqalədə
24-cü gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Tibb tarixində Qalenlə (eramızın 2-ci əsri) Orta əsrlər arasında adətən "durğunluq" olduğu düşünülür. Halbuki eramızın 4-cü əsrində Roma İmperiyasının xristianlığa keçdiyi ağrılı dəyişiklik illərində təbabətin ən böyük "qoruyucusu" meydana çıxıb: Perqamonlu Oribasius (320-403).
O, yalnız həkim deyil, Romanın son bütpərəst imperatoru "Mürtəd Yulianın" ən yaxın dostu və şəxsi həkimi idi. Yulianın əmri ilə antik dünyanın bütün tibbi biliklərini (xüsusilə Qalenin və itmiş cərrah Leonidesin əsərlərini) 70 kitablıq nəhəng ensiklopediyada, Collectiones Medicaeəsərində topladı.
“Krala de, əzəmətli zal yerə yıxılıb. Phoebusun artıq nə evi, nə kahinlik dəfnəsi, nə də danışan bulağı var. Danışan su quruyub.” — Oribasiusun Delfi kahinindən gətirdiyi son kəhanət (362)
Bu kəhanət antik dünyanın sonundan xəbər verirdi. Oribasiusun vəzifəsi bu "quruyan suyu", yəni itməkdə olan tibbi biliyi hovuzlarda toplayıb gələcəyə daşımaq idi. O olmasaydı bu gün Leonidesin radikal süd vəzi xərçəngi cərrahiyyəsindən xəbərimiz olmayacaqdı.
Təbiətdən patologiyaya: əncir və qoz metaforları
Diaqnostik vasitələrin (radiologiya, biopsiya) olmadığı dünyada Oribasius və müasirləri şişləri təsvir etmək üçün əllərindəki ən yaxşı vasitədən istifadə etdilər: Təbiətin müşahidəsi. Xərçəngli toxumaların sərtliyini və quruluşunu təsvir etmək üçün botanika metaforları yaratdılar.
Müalicə: bıçaqdan əvvəl pəhriz
Oribasius xərçəngi sistemli "humoral tarazsızlıq" saydığı üçün əməliyyata keçməzdən əvvəl bədənin təmizlənməsini (purqasiyanı) tövsiyə edirdi. İlk addım bədəndəki artıq "melanxoliyanı" (qara ödü) çıxarmaq idi.
- Qadağan edilənlər: Mərcimək, kələm, köhnə pendir və duzlu ətlər. (Bunların qara öd yaratdığına inanılırdı.)
- Tövsiyə edilənlər: Əncir (işlədici təsirlə təmizləyir) və süd.
- Dərmanlar: Hellebore (çöpləmə) bitkisi. Çox güclü qusdurucu və işlədicidir. Xəstəni ölümün astanasına gətirəcək qədər sarsıdaraq "pis humorları" çıxarmaq məqsədi daşıyırdı.
İstifadə olunan mənbələr
- Grant M. "Oribasius and Medical Science." Roman History.
- Karamanou M, et al. "Oncology in the Byzantine Era." JBUON.
- "Oribasius." Wikipedia.
- Hajdu SI. "A Note from History: Landmarks in History of Cancer." Cancer.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.
Biliyin qoruyucusu olmaq
Oribasius bəlkə Qalen qədər yeni nəzəriyyə yaratmadı və ya Leonides qədər cəsarətli əməliyyat etmədi. Lakin onun gördüyü iş bəlkə daha vacib idi: Biliyi qorumaq.
Antik onkologiya tarixi haqqında bildiklərimizin çoxunu Oribasiusun dəqiq toplularına borcluyuq. O, "elmin davamlılığını" təmin edən körpü oldu. Antik dünyanın xarabalıqları arasından xərçəng cərrahiyyəsi və patologiyasının ilk qeydlərini çıxarıb Bizans vasitəsilə İslam təbabətinə, oradan da müasir Avropaya çatdırdı.
Bu gün də elm "məlumat yaratmaq" qədər "məlumatı düzgün arxivləşdirmək və sintez etməklə" irəliləyir. Oribasius tarixin ilk böyük "məlumat mədənçisi" və tibbi redaktoru idi.