Brunner vəziləri 1679 – Mədədən bağırsağa yumşaq keçid

Qədim döyüş meydanlarına qıvrılan ilan yuvaları kimi bağırsaqların töküldüyünü gördüklərindən bəri nazik bağırsaqlar insanları heyran qoymuşdur. Heyvanların daxili orqanlarını oxuyaraq fal açan qədim Aralıq dənizi mədəniyyətlərində bağırsaqlar bəzən planetlərin mürəkkəb hərəkətlərini təmsil edirdi. Falçılar böyük döngələrin sayını sayardı. Cüt sayda burulma yaxşı, tək say isə pis idi. İspan həkim Andrés Laguna 1535-ci ildə poetik şəkildə belə yazmışdı: “Həqiqətən də bağırsaqlar sanki okeandan keçirmiş kimi mədənin bütün sahəsini və bütün nəcisi daşıdıqları üçün haqlı olaraq gəmilər adlandırılır.”

Nazik bağırsağın ilk hissəsi olan onikibarmaq bağırsaq müxtəlif funksiyaları, strukturları və anatomiya tarixindəki yeri sayəsində xüsusilə heyranedicidir. İsveçrəli patoloq Johann Wepfer ilk dəfə 1679-cu ildə duodenal vəziləri kəşf etdi, lakin təəssüf ki, kürəkəni Johann Brunnerin 1687-ci il təsvirindən sonra onlar artıq Brunner vəziləri adlanır.

Brunner vəziləri duodenumu mədənin turş möhtəviyyatından qoruyan, bikarbonat tərkibli, seliklə zəngin qələvi maye ifraz edir. Bu vəzilər həmçinin bağırsaq divarlarını yağlayır və bağırsaq fermentlərinin aktiv ola biləcəyi daha qələvi mühit təmin edir. Onikibarmaq bağırsaqda mədədən xaric edilən qismən həzm olunmuş qida olduqda o, eyni zamanda qaraciyər və öd kisəsinin ödü və pankreasın fermentləri buraxmasını stimullaşdıran sekretin və xolesistokinin hormonlarını da istehsal edir.

Onikibarmaq bağırsağın divarı üç mühüm xüsusiyyət də daşıyır. Vater ampulası pankreas axacağı ilə ümumi öd axacağının (qaraciyərdən) birləşməsindən yaranır və adını alman anatom Abraham Vaterdən alır. Oddi sfinkteri Vater ampulası vasitəsilə həzm mayelərinin (öd və pankreas şirəsi) axınını idarə edən əzələli qapaqdır. Bu qapaq adını narkotik istifadəsi psixi qeyri-sabitliyinə səbəb olmuş italyan anatom Ruggero Oddidən almışdır. Treitz bağı onikibarmaq bağırsağı diafraqmaya birləşdirir və adını kalium sianid qəbul edərək intihar etmiş çex patoloq Václav Treitzdən alır.

Bu sahənin anatomiyası üçün aşağıdakı videomuzdan faydalana bilərsiniz:

Məqalə şəklinin açıqlaması: Mədənin (ortada) duodenuma birləşmiş şəkildə təsviri; duodenum mədənin altından başlayan sarı-narıncı borudur (təsvirin solunda). Onikibarmaq bağırsaq müxtəlif funksiya və strukturlara malikdir və Brunner vəzilərini ehtiva edir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Andrés Laguna de Segovia (1499–1559), Johann Jakob Wepfer (1620–1695), Johann Conrad Brunner (1653–1727), Abraham Vater (1684–1751), Václav Treitz (1819–1872), Ruggero Oddi (1864–1913)

• Əvvəlki mövzu: Spermanın kəşfi 1678 – Parazit, yoxsa insanın sələfi?
• Növbəti mövzu: İçimizdəki zoopark 1683 – Görünməyəni inkar edə bilməmək: Mikrobiota