İçimizdəki zoopark 1683 – Görünməyəni inkar edə bilməmək: Mikrobiota

Hətta sağlam bədənlərdə də sağlamlığımıza təsir edən geniş mikrob zooparkı var (buna bu gün mikrobiota deyirik). Bu müxtəlif bakteriya, göbələk və virus ekosisteminin düzgün tarazlığı və işləməsi iltihabi bağırsaq xəstəliklərindən müxtəlif dəri xəstəliklərinə qədər dəyişən xəstəliklərə şəfa verə bilər. Maraqlıdır ki, bədənlərimizdə bu kiçik mikroblar (əsasən bağırsaqlarımızda) insan hüceyrələrindən ən azı on dəfə çoxdur; bu, fərdi bədənlərimizin birlikdə rifahımıza təsir edən qarşılıqlı əlaqəli növlərin “superorqanizmləri” kimi davranmasına imkan verir (cari tədqiqatlar mikrobiotamızda insan hüceyrələrinin 1.5-3 qatı hüceyrə olduğunu düşündürür — bu da 35 - 100 trilyona bərabərdir). Bu mikrobiom zooparkının ən erkən kəşflərindən biri 1683-cü ildə niderlandlı mikrobioloq Anton van Leeuwenhoek öz diş ərpindən götürdüyü qırıntıları araşdırmaq üçün evdə düzəltdiyi mikroskopunu istifadə edib təəccüblə "kiçik canlı heyvanlar, çox xoş şəkildə hərəkətli" tapdıqda baş verdi.

Qeyd: Mikrobiom mikroorqanizmin müəyyən mühitdəki bütün genetik məlumatını (genomlarını) ifadə edir. Mikrobiota isə mikroorqanizm icmasıdır. İnsanda 30 trilyon insan hüceyrəsi və DNA-mızda 20 min gen var. Bunun müqabilində bədənimizdə bizimlə birgə yaşayan təxminən 35 trilyon mikrobiota hüceyrəsi olduğu halda, mikrobiotaya aid təxminən 2 milyon gen olduğu hesablanır.

Faydalı və zərərli mikroblar adətən dəri, ağız, mədə-bağırsaq sistemi, vagina, burun və müxtəlif digər açıqlıqların üzərində və daxilində yerləşir. İnsan bağırsaqlarında 500-dən çox bakteriya növü yaşayır və bu da tədqiqatçıları həmin populyasiyanın “virtual orqandan" ibarət olduğunu düşünməyə sövq edir.

Bağırsağımızdakı canlılar həzmə kömək etmək, bədənimiz üçün vitamin istehsal etmək və zərərli növlərin böyüməsini əngəlləmək üçün qidaları fermentasiya edə bilər. Belə bakteriyalar doğuşdan etibarən körpənin bağırsaqlarını sürətlə məskunlaşdırır. Tədqiqatçılar fərqli bakteriya populyasiyalarının bağırsaq xəstəliklərində (məsələn, xoralı kolit), şiş yaranmasında və piylənmədə mümkün rolunu araşdırırlar. Tədqiqatçılar həmçinin mikrob müxtəlifliyinin kistik fibrozun (ağciyərdə çapıqlaşmaya səbəb ola bilən genetik xəstəlik) irəliləməsindəki əhəmiyyətini göstərmiş və mikrob zooparkının ekzema, psoriaz, Parkinson, diabet və xəstəliklərin ağırlığına təsirdə mümkün rollarını araşdırmağa davam etmişlər.

Helmintik (parazit növü) müalicədən istifadə edən həkimlər və xəstələri bəzi hallarda iltihabi bağırsaq xəstəlikləri, dağınıq skleroz və astmanın yaxşılaşdırılmasında faydalı rol oynaya bilən helmintlərlə (qarmaq qurdları və qamçı qurdları kimi parazit qurdlarla) bağırsaqların qəsdən yoluxdurulmasını sınayırlar. Həmçinin bədənin immun sisteminin fəaliyyətini tənzimləməyə kömək edərək bəzi dəri xəstəliklərində də sınayırlar.

Məqalə şəklinin açıqlaması: Kolbasaşəkilli E. coli bakteriya qrupunun elektron mikroqrafı. E. coli normalda doğuşdan sonra bir və ya iki gün ərzində körpənin mədə-bağırsaq yolunu məskunlaşdırır.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Anton Philips van Leeuwenhoek (1632–1723)

• Əvvəlki mövzu: Brunner vəziləri 1679 – Mədədən bağırsağa yumşaq keçid
• Növbəti mövzu: Sarcoptes Scabie (qaşınma xəstəliyi) kəşfi 1687 – Səbəbi müqəddəs lənət deyilmiş
• Kitabın ön sözü

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

Mikrobiota yaşa və xəstəliyə görə necə dəyişir? Bunun əhəmiyyəti nədir?

Fekal transplantasiya / nəcis köçürülməsi ilə kök hüceyrə transplantasiyasından sonra mikrobiotanın düzəldilməsi

Mikrobiota – faydalı bağırsaq bakteriyaları piylənməyə və ya artıq çəkiyə necə təsir edir?

Sağlam mikrobiotanın (faydalı mikroorqanizmlər) xərçəng müalicəsinə təsirləri nələrdir?