Mikrobiota – faydalı bağırsaq bakteriyaları piylənməyə və artıq çəkiyə necə təsir edir?

Piylənmənin tezliyi son 40 ildə üçqat artıb. Piylənmə diabet, ürək-damar xəstəliyi, insult (iflic) və bəzi xərçəng növləri ilə əlaqəlidir. Hərəkətsizlik, dərman, genetika və xüsusən uyğun olmayan pəhrizlər piylənməyə töhfə verir.

Qidalanma vərdişimiz bağırsaq mikrobiotasının, yəni faydalı bakteriya tarazlığının formalaşmasında vacibdir. Son illər laboratoriya və insan tədqiqatları mikrobiomun piylənmədə mühüm rolunu göstərir.

Yaxşı-pis və günahkar-günahsız

Mikrobiota üzrə ilk tədqiqatlarda piylənmiş şəxslərin mikrobiotasında Firmicutes bakteriyasının çox, Bacteroidetesin isə az olduğu göstərildi.

Piylənməyə meyilli siçanda da Firmicutes/Bakteroidetes nisbətinin yüksəkliyi genetikaya bağlandı. Arıqlayanda Bacteroidetes-Firmicutes nisbəti normallaşdı.

Lakin yeni işlər bunu dəstəkləmədi. Hətta piylənmişlərin mikrobiotasında Bacteroidetes artımının daha yayğın olduğu deyildi. İlk işlərin məhdud şəraiti və yeni işlərdə texnika ilə metodologiyanın inkişafı fərqi izah edə bilər. Bacteroidetes-Firmicutes nisbətinin piylənmə üçün həssas ölçü olmadığı da unudulmamalıdır.

Piylənmə tarazlığı pozur, yoxsa pozulmuş tarazlıq piylənmə yaradır?

Dəyişmiş mikrobiotanın piylənməyə töhfəsini, yoxsa piylənmənin mikrobiotanı dəyişdirməsini anlamaq üçün çox iş aparılıb. Birində 49 körpədən 6 və 12 aylıq, sonra 7 yaşda nəcis alındı. 7 yaşda artıq çəkililərdə Staphylococcus aureus yüksək, Bifidobacteria aşağı idi.

Bağırsaq bakterial zənginliyi anlayışı

Yeni mühüm insan tədqiqatında metabolik funksiyalar geniş araşdırıldı. Bağırsaq bakterial zənginliyi / müxtəlifliyi aşağı şəxslərdə piylənmə, insulin müqaviməti, yağlı qaraciyər və iltihab çox idi. Həmçinin mikrobiota müxtəlifliyi aşağı iştirakçılarda güclü proinflamatuar, yəni iltihabyaradan profil göstərildi. Bu bakteriyalarla (a) butirat istehsal edənlərin azalması; (b) seliyin çox parçalanması ilə baryerin potensial pozulması; (c) oksidativ stres artımı görüldü.

Enerjisi məhdud pəhriz alan, bakterial zənginliyi aşağı xəstələrdə mikrob zənginliyi artdı. Həm aşağı, həm bakterial zənginliyi yüksək xəstələrdə klinik şikayət yaxşılaşdı. Amma iltihab göstəricilərinə təsir məhdud idi.

Bu, qəti qayda deyil. Çünki zənginliyi aşağıların hamısı piylənmiş deyildi, yüksək olanların hamısı da arıq və sağlam deyildi.

Aşağı zənginlikdə artdığı deyilən iltihabyaradanlara Ruminococcus gnavus və Bacteroides nümunədir. Yüksək zənginlikdə artan iltihabəleyhinələrə Faecalibacterium prausnitzii, Bifidobacterium və Lactobacillus nümunədir.

Arıqlamanın mikrobiotaya təsiri

Ölüm riski yüksək morbid piylənmədə müalicə üçün əməliyyatın bağırsaq mikrobiomunda dəyişiklik yaratdığı görünür.

Bariatrik cərrahiyyə (piylənmə əməliyyatı) sonrası arıqlama ilə də bağlı olaraq adətən azalan Bacterioides thetaiotaomicronun artdığı və yüksək serum glutamatın azaldığı görüldü.

Roux-en-Y mədə bypassı (RYGB) Proteobakteriyanı artırıb Firmicutesi azaltdı. Laparoskopik sleeve qastrektomiyadan (LSG) sonra iltihabəleyhinə Fecalibacterium prausnitzii artdı.

Aşağıdakı şəkildətez-tez tətbiq olunan bariatrik cərrahiyyə növləri görünür

Nəticə

Bu işlər mikrobiota ilə piylənmə əlaqəsini dəstəkləyir. Ümumən piylənmişlərin bağırsağında iltihabyaradan bakteriyaların artdığını, iltihabazaldanların azaldığını demək olar.

Yaxınadək piylənmənin əsas səbəbini qidalanma sayırdıq. Son mikrobiota işləri fərqli baxış gətirib bu sualı doğurur: «Mikrobiota piylənmədən dəyişir, yoxsa mikrobiotaya görə piylənirik?»

Texnologiya ilə mikrobiotanı daha yaxşı tanıyır, cavaba yaxınlaşırıq. Amma bu mühüm suala daha çox insan tədqiqatı lazımdır.

Əlaqəli mövzu:

 - Ən yaxşı pəhrizlər siyahısı 2020