باغ‌وحش درون ما در 1683؛ نمی‌توان نادیدنی را انکار کرد: میکروبیوتا

مشارکت‌کنندگانProf. Dr. Mustafa Özdoğanنویسنده

تاریخ انتشار۲۸ آوریل ۲۰۲۱

به‌روزرسانی۲۹ اکتبر ۲۰۲۶

3 دقیقه مطالعه

باغ‌وحش درون ما در 1683؛ نمی‌توان نادیدنی را انکار کرد: میکروبیوتا

حتی بدن‌های سالم نیز باغ‌وحشی گسترده از میکروب‌ها دارند که بر سلامت ما اثر می‌گذارند (امروزه به آن میکروبیوتا می‌گوییم). تعادل و کارکرد درست این بوم‌سازگان متنوع از باکتری‌ها، قارچ‌ها و ویروس‌ها، ممکن است برای بیماری‌هایی از بیماری‌های التهابی روده تا انواع بیماری‌های پوستی شفابخش باشد. جالب اینکه بدن ما دست‌کم ده برابر سلول‌های انسانی، از این میکروب‌های کوچک (عمدتاً در روده‌هایمان) دارد؛ این امر باعث می‌شود بدن هر فرد همچون «ابرارگانیسمی» از گونه‌های در حال تعامل رفتار کند که در کنار هم بر تندرستی ما اثر می‌گذارند (پژوهش‌های جدید مطرح می‌کنند که شمار سلول‌های میکروبیوتای ما 1.5-3 برابر سلول‌های انسانی است؛ یعنی معادل 35 - 100 تریلیون سلول). یکی از نخستین کشف‌های این باغ‌وحش میکروبیوم در 1683 رخ داد؛ زمانی که میکروب‌شناس هلندی Anton van Leeuwenhoek برای بررسی تراشه‌های پلاک دندان خود از میکروسکوپ دست‌سازش استفاده کرد و با شگفتی «جانوران زندهٔ کوچکی با حرکت‌هایی بسیار دل‌انگیز» یافت.

یادداشت: میکروبیوم به همهٔ اطلاعات ژنتیکی میکروارگانیسم‌ها (ژنوم‌هایشان) در یک محیط مشخص گفته می‌شود. میکروبیوتا اجتماع میکروارگانیسم‌هاست. انسان 30 تریلیون سلول انسانی و در DNA خود 20 هزار ژن دارد. در مقابل، حدود 35 تریلیون سلول میکروبیوتا همراه ما در بدنمان زندگی می‌کنند و برآورد می‌شود که میکروبیوتا حدود 2 میلیون ژن داشته باشد.

میکروبیوتا و میکروبیوم چیست و چه تفاوتی دارند

میکروب‌های سودمند و زیان‌آور معمولاً روی پوست و در دهان، دستگاه گوارش، واژن، بینی و دیگر منافذ گوناگون بدن وجود دارند. در رودهٔ انسان، بیش از 500 گونهٔ باکتری زندگی می‌کنند و این امر پژوهشگران را بر آن داشته است که این جمعیت را «یک اندام مجازی» بدانند.

جانداران رودهٔ ما می‌توانند برای کمک به گوارش، تولید ویتامین برای بدن و جلوگیری از رشد گونه‌های زیان‌آور، غذاها را تخمیر کنند. این باکتری‌ها از هنگام تولد به‌سرعت رودهٔ نوزاد را کلونیزه می‌کنند. پژوهشگران نقش احتمالی جمعیت‌های مختلف باکتری را در بیماری‌های روده‌ای (مانند کولیت اولسراتیو)، تشکیل تومور و چاقی بررسی می‌کنند. پژوهشگران همچنین اهمیت تنوع میکروبی را در پیشرفت فیبروز کیستیک (بیماری ژنتیکی که ممکن است در ریه اسکار ایجاد کند) نشان داده‌اند و همچنان نقش‌های احتمالی این باغ‌وحش میکروبی را در اگزما، پسوریازیس، پارکینسون، دیابت و تأثیر بر شدت بیماری‌ها بررسی می‌کنند.

پزشکان و بیمارانی که از درمان هلمینتیک (نوعی انگل) استفاده می‌کنند، ورود عمدی هلمینت‌ها (کرم‌های انگلی مانند کرم قلاب‌دار و کرم شلاقی) به روده را می‌آزمایند؛ کرم‌هایی که ممکن است در بعضی موارد برای بهبود بیماری‌های التهابی روده، مولتیپل اسکلروزیس و آسم نقشی سودمند داشته باشند. آن‌ها این روش را در برخی بیماری‌های پوستی نیز، با کمک به تنظیم کارکرد دستگاه ایمنی بدن، می‌آزمایند.

توضیح تصویر نوشته: ریزنگارهٔ الکترونی یک خوشه از باکتری‌های سوسیس‌شکل E. coli. این باکتری معمولاً در یک یا دو روز پس از تولد، دستگاه گوارش نوزاد را کلونیزه می‌کند.

شخصیت‌های تاریخی نام‌برده در نوشته: Anton Philips van Leeuwenhoek (1632–1723)