میکروبیوتا با سن و بیماری چگونه تغییر می‌کند؟ اهمیت آن چیست؟
در این مقاله
تصور می‌شود تغذیهٔ سالم، ورزش و حال روانی خوب، بر میکروبیوتای ما اثر مثبت دارند. سالم بودن میکروبیوتا نیز به کاهش خطر بسیاری از بیماری‌های مزمن در سنین بالاتر کمک خواهد کرد. اما سن بالا، تغذیه و شیوهٔ زندگی چگونه بر میکروبیوتا اثر می‌گذارند؟ بیایید پاسخ این پرسش را با هم کشف کنیم.
میکروبیوتا، میکروارگانیسم‌های بی‌ضرر موجود در بدن انسان است که بیشتر در روده و پوست قرار دارند. شمار میکروارگانیسم‌های بدن از سلول‌های انسانی بیشتر است، اما چون حجم بسیار کوچک‌تری دارند، میکروبیوتا تنها یک سهم از هر 50-100 سهمِ وزن بدن را تشکیل می‌دهد.
به‌ویژه سن، وضعیت بیماری و تغذیه می‌توانند بر میکروب‌شناسی روده اثر مهمی داشته باشند. مطالعات بسیاری نشان می‌دهند که غذاهای مصرفی ممکن است میکروبیوتا را به‌طور چشمگیری تغییر دهند. باکتری‌های فلور، نسبت مشخصی از گونه‌های سودمند و زیان‌آور دارند. وقتی نسبت سودمند به زیان‌آور کاهش می‌یابد، فرایندی آسیب‌شناختی به نام «دیس‌بیوز میکروبی» آغاز می‌شود.
در سال‌های نخست زندگی، ماهیت میکروبیوتا پایدارتر است. اما با افزایش سن، ممکن است این پایداری از دست برود و دیس‌بیوز مرتبط با سن آغاز شود. این وضعیت فقط به سن تقویمی، یعنی تعداد سال‌های زندگی، مربوط نیست؛ با سن زیستی یا فیزیولوژیک نیز رابطهٔ نزدیکی دارد. به‌بیان دیگر، میانسال بودن به‌تنهایی عامل کافی برای ایجاد دیس‌بیوز نیست. شیوهٔ تغذیه و زندگی از بنیادی‌ترین عوامل مؤثر بر سلامت روده‌اند.
میکروبیوتا با پیری چگونه تغییر می‌کند؟
دربارهٔ اینکه کارکرد روده با سن تغییر می‌کند یا نه، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. اما شواهد علمی قابل‌توجهی در حیوانات نشان می‌دهند که کارکرد روده با سن کاهش می‌یابد. در نمودار زیر، تغییرات میکروبیوتای مرتبط با سن را که از وضعیت فیزیولوژیک، شیوهٔ زندگی و سلامت ناشی می‌شوند، می‌بینیم.
شکل: تغییرات میکروبیوتا در پیری: تغییرات میکروبیوتای مرتبط با سن، از وضعیت فیزیولوژیک، شیوهٔ زندگی و سلامت ناشی می‌شوند. هر یک از این عوامل با تغییر فراوانی نسبی برخی اعضای میکروبیوتا مرتبط است. شماری از سازوکارهای رفتاری، متابولیک و فیزیولوژیک که ممکن است افزایش یا کاهش‌های مشاهده‌شده را توضیح دهند، فهرست شده‌اند.
رابطهٔ بیماری، التهاب و سن بالا با میکروبیوتا
التهاب, دستگاه ایمنی هنگام تلاش برای محافظت از اندام‌ها در برابر عفونت و آسیب رخ می‌دهد. التهاب می‌تواند بر میکروبیوتا نیز اثر منفی بگذارد. التهاب ممکن است همراه بسیاری از بیماری‌ها و نیز با افزایش سن پدید آید. سن بالا با مشکلات مزمن و متابولیک سلامت و افزایش غلظت نشانگرهای التهابی در گردش خون مشخص می‌شود. حتی اصطلاحی به نام inflammaging برای آن وجود دارد؛ واژهٔ inflamm-aging ترکیبی از Inflammation، به معنای التهاب، و Aging، به معنای پیری، است. التهاب کم‌درجه ممکن است با افت وابسته به سنِ بسیاری از سامانه‌های کارکردی مرتبط باشد. برای نمونه، پژوهش در موش‌ها نشان می‌دهد که تولید موسین روده با سن کاهش می‌یابد و در نتیجه لایهٔ مخاط نازک می‌شود. کاهش تولید موسین ممکن است با افزایش پاسخ‌های التهابی مرتبط باشد؛ زیرا موسین با جلوگیری از تماس مستقیم میکروب‌ها با سلول‌های اپی‌تلیال، از دستگاه گوارش محافظت می‌کند. با از دست رفتن لایهٔ موسین، میکروب‌ها آسان‌تر به اپی‌تلیوم می‌رسند و ممکن است پاسخ التهابی ایجاد شود. موسین همچنین منبع غذایی خوبی برای سویه‌های باکتریایی است. اما پاسخ التهابی روده همیشه با تغییر میکروبیوتا مرتبط نیست و تغییر میکروبیوتا نیز فقط به سن مربوط نمی‌شود. تغییرات میکروبیوتا و پاسخ التهابی می‌توانند پیامد بسیاری از اختلال‌ها باشند. در بیماری‌ها، سویه‌های باکتریایی ممکن است افزایش یا کاهش یابند. برای جزئیات بیشتر رابطهٔ بیماری–میکروبیوتا و پیری–میکروبیوتا، نمودار زیر را با هم بررسی کنیم:
|
↓ |
Akkermansiaceae / Akkermansia muciniphila Bacteroidaceae / Bacteroides thetaiotaomicron Bacteroidaceae / Bacteroides uniformis Bacteroidaceae / Bacteroides ovatus |
|
|
↓ |
Akkermansiaceae / Akkermansia muciniphila Lachnospiraceae / Roseburia spp Ruminococcaceae / Faecalibacterium prausnitzii |
|
|
Centenarians (افراد 99-104 ساله) |
↓ |
Lachnospiraceae /Clostridium immunis Lachnospiraceae / Coprococcus spp Prevotellaceae / Prevotella spp Akkermansiaceae / Akkermansia spp Venillonellaceae / Megamonas spp Rikenellaceae Porphyromonoadaceae / Parabacteroides spp Odoribacteraceae / Butyricimonas spp Ruminococcaceae / Faecalibacterium prausnitzii Eubacteriaceae / Eubacterium rectale Ruminococcaceae /Ruminococcus |
|
↑ |
Akkermansiaceae / Akkermansia muciniphila Lachnospiraceae / Roseburia spp Enterobacteriaceae /Methanobacteriaceae /Comamonadaceae/Bifidobacteriaceae /Bifidobacterium Christensenellaceae |
|
|
رودهٔ سالم |
↑ |
Akkermansiaceae / Akkermansia muciniphila Bacteroidaceae / Bacteroides vulgatus Bacteroidaceae / Bacteroides uniformis |
|
مقاومت به انسولین وجود دارد |
↑ |
Prevotellaceae / Prevotella copri Bacteroidaceae / Bacteroides vulgatus |
|
سندرم شکنندگی (Fragility) |
↓ |
Lachnospiraceae / Lachnospiraceae spp Prevotellaceae / Prevotella spp Ruminococcaceae /Faecalibacterium prausnitzii |
|
↑ |
Rikenellaceae / Alistipes spp Eubacteriaceae / Eubacterium dolichum Coriobacteriaceae / Eggerthella lenta Enterobacteriaceae |
|
|
وضعیت‌های التهابی (مانند بیماری التهابی روده، آرتریت، کولیت اولسراتیو و غیره) |
↓ |
Lachnospiraceae / Roseburia spp Ruminococcaceae / Faecalibacterium prausnitzi |
|
↑ |
Prevotellaceae / Prevotella copri |
|
|
سخت‌شدن عروق |
↓ |
Bacteroidaceae / Bacteroides vulgatus Bacteroidaceae / Bacteroides dorei Lachnospiraceae / Roseburia spp |
|
↑ |
Ruminococcaceae / Ruminococcus |
|
|
CRP (پروتئین واکنش‌گر C) افزایش یافته است (نشانگر التهابی) |
↑ |
Streptococcaceae / Streptococcus infantis spp Peptoniphilaceae / Peptoniphilus spp |
|
بی‌نظمی در نشانگرهای متابولیک (مانند قند خون بالا و مشکل کلسترول) |
↑ |
Streptococcaceae / Streptococcus infantis spp Yersiniaceae / Serratia spp |
|
مثبت‌بودن HIV (بیماری AIDS) |
↓ |
Akkermansiaceae/ Akkermansia spp Clostridiaceae / Clostridium spp Bifidobacteriaceae / Bifidobacterium spp Selenomonadaceae / Anaerovibrio spp Lachnospiraceae / Roseburia spp Coriobacteriaceae / Eggerthella spp |
|
↓ |
Bacteroidaceae / Bacteroides vulgatus Rikenellaceae / Alistipes spp Lachnospiraceae / Roseburia spp |
|
|
↑ |
Bacteroidaceae / Bacteroides fragilis |
برخلاف رابطهٔ سن بالا و میکروبیوتا، تغییرات میکروبیوتای سندرم شکنندگی (frailty) بیش از سن تقویمی با پیری زیستی مرتبط‌اند. این سندرم، کاهش پاسخ فیزیولوژیک به استرس در اثر افت کارکرد بدن ناشی از پیری زیستی تعریف می‌شود. برجسته‌ترین ویژگی میکروبیوتای این افراد، از دست رفتن تنوع است. علت‌ها می‌توانند گوناگون باشند؛ مانند تغذیهٔ ناسالم، ناتوانی در ورزش به‌دلیل وضعیت سلامت، التهاب، بستری طولانی و مصرف طولانی داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک. تصور می‌شود مهم‌ترین عامل تغذیه‌ای کاهش تنوع میکروبیوتا، مصرف ناکافی غذاهای پرفیبر باشد. مطالعات نشان می‌دهند اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر (KZYA) در این افراد کاهش می‌یابند. این اسیدهای آلی با تخمیر کربوهیدرات و فیبر توسط باکتری‌های روده تولید می‌شوند. استات، بوتیرات و پروپیونات از این اسیدهای دارای فواید مهم برای سلامت روده و سلامت عمومی‌اند. اما سودمندترین و مهم‌ترین آن‌ها اسید بوتیریک است. در بیماران با سطح پایین KZYA، اختلال سد روده و افزایش نفوذپذیری روده دیده می‌شود.
- موضوع مرتبط: تغذیهٔ سالم چیست؟
- موضوع مرتبط: رژیم و توصیه‌های تغذیهٔ سالم برای سرطان؛ راهنمای 2020
سن زیستی افراد Centenarians (99-104 ساله) و semi-supercentenarians (105-109 ساله) از سن تقویمی آن‌ها جوان‌تر است و تصور می‌شود راز طول عمرشان همین باشد. مطالعات در این افراد مطرح می‌کنند که خانواده‌های گوناگون باکتری در میکروبیوتای آن‌ها بر سلامت عمومی اثر مثبت دارند و در نتیجه عمرشان را طولانی‌تر می‌کنند. همچنین تصور می‌شود شیوهٔ زندگی و تغذیهٔ سالم در جوان‌تر بودن سن زیستی نقش دارند. به‌ویژه، Lachnospiraceae، Ruminococcaceae و Akkermansia افزایش سویه‌های متعلق به این خانواده‌ها با طول عمر مرتبط دانسته می‌شود. تصور می‌شود عاملی که بیشترین افزایش تنوع میکروبیوتا را در طول عمر ایجاد می‌کند، فیبر غذاهای سالمی مانند میوه، سبزی، حبوبات خشک و غلات کامل باشد.
- موضوع مرتبط: چه مقدار فیبر باید مصرف کنیم؟
خلاصه و دیدگاه
پژوهش‌ها از کاهش باکتری‌های سودمند میکروبیوتای روده در بیماری‌ها حمایت می‌کنند. همچنین تصور می‌شود پیری زیستی در مقایسه با پیری تقویمی، اثر بیشتری بر میکروبیوتای روده داشته باشد. افزایش باکتری‌های سودمند، به‌ویژه Lachnospiraceae، Ruminococcaceae و Akkermansia، در افراد semi-supercentenarians و centenarians نیز از این دیدگاه حمایت می‌کند؛ زیرا سن تقویمی آن‌ها بالاست، اما سن زیستی‌شان جوان‌تر است. می‌توان گفت یکی از مهم‌ترین عوامل میکروبیوتای سالم، تغذیه با الگوی سالم، متعادل و پرفیبر است. برای کمک به سلامت عمومی و روده، توصیه می‌کنیم به‌طور منظم ورزش کنید، آب کافی بنوشید و با الگویی متعادل، سالم و پرفیبر مانند رژیم مدیترانه‌ای تغذیه کنید.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.