دیابت، پیش‌دیابت و مقاومت به انسولین چیست؟ نشانه‌ها و درمان

دیابت چیست؟

دیابت (Diabetes Mellitus, DM) که بیماری قند شناخته می‌شود، یک بیماری متابولیک مزمن (طولانی‌مدت) است که بر تبدیل غذای دریافت‌شده به انرژی اثر می‌گذارد و با بالا بودن قند خون (هیپرگلیسمی) مشخص می‌شود.

انرژی مورد نیاز سلول‌ها و اندام‌های بدن ما بیشتر از قند خون تأمین می‌شود. منبع قند خون نیز مواد غذایی است. افزون بر آن، مقدار کمی قند در کبد و عضلات تولید می‌شود. وقتی قند دریافتی از غذا در گردش خون به سطح بالایی می‌رسد، از سلول‌های بتای اندام پانکراس، انسولین به خون ترشح می‌شود. انسولینهورمونی است که برای نگه داشتن سطح قند خون در محدوده طبیعی، سلول‌های بدن را به جذب و ذخیره گلوکز هدایت می‌کند.

در بیماری دیابت، بدن ما انسولین کافی تولید نمی‌کند یا نمی‌تواند انسولین تولیدشده را آن‌گونه که لازم است به کار بگیرد.

در نتیجه، قند خون در گردش خون در سطح بالا باقی می‌ماند. این وضعیت با گذشت زمان می‌تواند باعث مشکلات جدی سلامت، مانند زخم‌های پوستی و زخم‌های بهبودنیابنده، آسیب عصبی موسوم به نوروپاتی دیابتی، مشکلات چشم و از دست دادن بینایی، بیماری کلیوی، سکته مغزی و بیماری قلبی شود.

دیابت به روایت اعداد

• در 20 سال گذشته، تعداد بیماران دیابتی در آمریکا بیش از 3 برابر افزایش یافته است.
• در آمریکا از هر 4 بزرگسال، 1 نفر دیابتی است؛ از هر 3 بزرگسال نیز 1 نفر پیش‌دیابت دارد (می‌توان آن را استعداد ابتلا به دیابت یا قند پنهان نامید) و اکثریت بزرگی از آن‌ها از این وضعیت خبر ندارند.
• دیابت در آمریکا علت 7 مرگ‌ومیر است.
• سیگار کشیدن در مقایسه با نکشیدن سیگار، احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 را %30-40 بیشتر می‌کند.
• افراد دیابتی در سنین پایین‌تر، در مقایسه با افراد بدون دیابت، احتمال ابتلا به بیماری قلبی‌عروقی یا سکته مغزی را دو برابر بیشتر دارند.
• در بیماران دیابتی سیگاری، خطر بروز مشکلات جدی سلامت، از جمله بیماری قلبی و کلیوی، بیشتر است.
• دیابت در کشورهای توسعه‌یافته علت اصلی بیماری مزمن کلیه، قطع اندام تحتانی (برداشتن پا یا ساق با جراحی) و نابینایی بزرگسالان است.

دیابت چگونه تشخیص داده می‌شود؟

افراد دیابتی وقتی دیابتشان شناسایی و به‌خوبی مدیریت شود، می‌توانند زندگی طولانی و سالمی داشته باشند. برای زندگی خوب با دیابت، تشخیص زودهنگام, پایبندی به درمان‌ها و اصلاح سبک زندگی بسیار مهم است. هرچه مدت سپری‌شده با دیابت تشخیص‌داده‌نشده و درمان‌نشده طولانی‌تر باشد، احتمالاً پیامدهای مربوط به سلامت نیز بدتر خواهند بود.

قند خون ناشتا در حالت طبیعی باید چقدر باشد؟

انجمن دیابت آمریکا (ADA) برای یک فرد طبیعی، سطح قند خون ناشتا را < 100 mg/dl تعیین کرده است.

معیارهای افزایش خطر دیابت عبارت‌اند از:

• قرار داشتن قند خون ناشتا بین 100 و 125؛
• در OGTT با 75 gr (آزمایش تحمل قند)، قرار داشتن قند خون ناشتای 2 ساعته بین 140 و 199؛
• مقدار HbA1c بین 5.7 و 6.5 تعیین شده است.

هرچند این معیارها برای تشخیص دیابت کافی نیستند، نشان‌دهنده افزایش خطر دیابت‌اند.

معیارهای تشخیص دیابت چیست؟

• فقط یکی از معیارهای زیر که انجمن دیابت آمریکا تعیین کرده است، برای تشخیص کافی است:
• گلوکز پلاسمای ناشتا (APG) ≥ 126 mg/dl. برای اندازه‌گیری گلوکز پلاسمای ناشتا (قند خون)، دست‌کم 8 ساعت ناشتا بودن لازم است.
• گلوکز پلاسمای ساعت 2 در آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) ≥ 200 mg/dl. OGTT باید همان‌طور که سازمان جهانی بهداشت توصیف کرده است، با استفاده از بار گلوکزی حاوی معادل 75 گرم گلوکز بدون آب حل‌شده در آب انجام شود.
• HbA1c ≥ %6.5. HbA1c فقط هنگامی می‌تواند به‌عنوان آزمایش تشخیصی استفاده شود که اندازه‌گیری با روش‌های استانداردشده بین‌المللی انجام گیرد. چون در کشور ما آزمایش‌های اندازه‌گیری HbA1c هنوز استاندارد نشده‌اند، استفاده از آن به‌تنهایی به‌عنوان آزمایش تشخیصی توصیه نمی‌شود. آزمایش HbA1c نباید در کم‌خونی، هموگلوبینوپاتی‌ها (بیماری‌های خونی)، افرادی که طی 2-3 ماه انتقال خون داشته‌اند، در نارسایی مزمن کلیه و بارداری و هنگام مصرف آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند ویتامین C و E به‌عنوان آزمایش تشخیصی استفاده شود.
• در بیماری با نشانه‌های کلاسیک هیپرگلیسمی (قند خون بالا) یا بحران هیپرگلیسمی (تشنگی، ادرار مکرر و زیاد، کاهش وزن و تاری دید)، گلوکز تصادفی پلاسما ≥ 200 mg/dl باشد. گلوکز تصادفی پلاسما را می‌توان بدون وابستگی به دریافت غذا (ناشتا یا سیر)، در هر ساعت روز اندازه گرفت.

HbA1c (هموگلوبین گلیکوزیله) چیست؟

HbA1c همراه با قند خون ناشتا، پرکاربردترین آزمایش در پیگیری درمان دیابت است. HbA1c میانگین مقدار گلوکز را در 2-3 ماه گذشته بازتاب می‌دهد. HbA1c همچنین شاخصی برای خطر بروز عوارض دیابت است.

نشانه‌های دیابت چیست؟

• خشکی دهان،
• پرخوری یا بی‌اشتهایی،
• نوشیدن آب زیاد،
• ادرار مکرر و با حجم زیاد،
• بیدار شدن شبانه برای ادرار،
• کاهش وزن،
• تاری دید،
• بی‌حسی پاها،
• گزگز و سوزش،
• عفونت‌های مکرر دستگاه ادراری و ناحیه تناسلی،
• عفونت‌های قارچی،
• خشکی و خارش پوست،
• نشانه‌هایی مانند خستگی در دیابت به‌وفور دیده می‌شوند.

پیش‌دیابت چیست؟

پیش‌دیابت وضعیتی است که در آن قند خون از حد طبیعی بالاتر است (قند خون ناشتا بین 100 و 125 mg/dl)، اما هنوز به‌اندازه‌ای بالا نیست که تشخیص دیابت نوع 2 داده شود. پیش‌دیابت را می‌توان دوره پیش از دیابتی شدن یا وضعیت قند پنهان نیز نامید. در افراد پیش‌دیابتی، خطر ابتلا به دیابت نوع 2، بیماری قلبی و سکته در مقایسه با افراد طبیعی بالاتر است. با این حال ثابت شده است که با تغییر سبک زندگی و کاهش خطرها می‌توان بین % 40 و % 70 از گذار پیش‌دیابت به دیابت پیشگیری کرد.

مقاومت به انسولین مهم‌ترین علت پیش‌دیابت است. وقتی مقاومت به انسولین ایجاد می‌شود، چون سلول‌های بدن ما به انسولین پاسخ نمی‌دهند، انسولین نمی‌تواند قند خون را وارد سلول کند. پانکراس ناچار می‌شود برای واداشتن سلول‌ها به پاسخ، انسولین بیشتری ترشح کند. در نهایت با وجود مقدار زیاد انسولین، قند خون کاهش نمی‌یابد و بدین ترتیب زمینه‌ای برای پیش‌دیابت ایجاد می‌شود.

معیارهای تشخیص پیش‌دیابت

• افرادی با گلوکز خون ناشتای بین 100-125 (اختلال گلوکز ناشتا)
• افرادی با HbA1c بین % 5.7 - 6.4
• افرادی که در ساعت 2 OGTT قند خونشان بین 140-199 mg/dl است (اختلال تحمل گلوکز)

نشانه‌های پیش‌دیابت چیست؟

پیش‌دیابت معمولاً هیچ نشانه‌ای ایجاد نمی‌کند. تنها راه آگاهی از آن، اندازه‌گیری قند خون است. بنابراین اگر هر یک از عوامل خطر دیابت زیر را دارید، می‌توانید درباره انجام آزمایش قند خون برای تشخیص زودهنگام پیش‌دیابت با پزشکتان گفت‌وگو کنید.

معیارهای غربالگری دیابت در افراد بدون شکایت و نشانه (بی‌علامت) چیست؟

در افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی (شاخص توده بدنی ≥ 25 kg/m2) که یکی از گروه‌های خطر زیر را دارند، غربالگری دیابت پیش از 45 سالگی توصیه می‌شود.

علل / عوامل خطر دیابت چیست؟

افزون بر کمی اضافه‌وزن یا چاقی، موارد زیر نیز مطرح‌اند:

• داشتن سن 45 سال یا بالاتر
• کم‌تحرکی (بی‌فعالیتی جسمانی)
• ابتلای مادر، پدر، برادر یا خواهر به دیابت نوع 2
• فشار خون بالا (≥140/90 mmHg یا دریافت درمان فشار خون بالا)
• کلسترول HDL <35 mg/dl و/یا تری‌گلیسرید >250 mg/dl
• یافته‌های بالینی مقاومت به انسولین
• وجود اختلال گلوکز ناشتا یا اختلال تحمل گلوکز در ارزیابی‌های قبلی
• وجود بیماری قلبی‌عروقی
• کسانی که نوزاد ≥ 4 kg به دنیا آورده‌اند و کسانی که پیش‌تر دیابت بارداری تشخیص داده شده‌اند
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
• افرادی که با وزن کم هنگام تولد به دنیا آمده‌اند
• افراد دارای بیماری مزمن تحلیل‌برنده مغز یا مصرف‌کنندگان داروهای ضدروان‌پریشی
• افرادی که پیوند عضو داشته‌اند، استعداد بیشتری برای دیابت دارند.

با این حال باید دانست که همه انواع دیابت از اضافه‌وزن یا سبک زندگی کم‌تحرک ناشی نمی‌شوند. حتی برخی از آن‌ها ممکن است از کودکی وجود داشته باشند.

چند نوع دیابت وجود دارد؟

1. دیابت نوع 1

معمولاً آسیبی به پانکراس وجود دارد که به کمبود کامل انسولین منجر می‌شود. هرچند عموماً در کودکی و نوجوانی آغاز می‌شود، ممکن است در هر سنی دیده شود. عوامل ژنتیکی در ایجاد دیابت نوع 1 نقش مهمی دارند، اما عوامل دیگری مانند ویروس‌ها و عفونت‌ها نیز ممکن است مؤثر باشند.

1. DM نوع 1 با واسطه ایمنی (%95 موارد)، اتوآنتی‌بادی‌های پانکراسی (+)
2. DM نوع 1 با علت نامشخص (%5 موارد)، اتوآنتی‌بادی‌ها (-)

2. دیابت نوع 2

در ایجاد دیابت نوع 2، اختلال پیشرونده ترشح انسولین و/یا نارسایی انسولین بر زمینه مقاومت به انسولین وجود دارد. همچنین وجود عوامل خطر ذکرشده در بالا، خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهد.

3. دیابت بارداری

دیابت بارداری در همه زنان دیده نمی‌شود. این وضعیت در زنانی رخ می‌دهد که بدنشان هنگام بارداری حساسیت کمتری به انسولین پیدا می‌کند. دیابت بارداری که معمولاً پس از زایمان برطرف می‌شود، در عین حال یکی از عوامل خطر دیابت نوع-2 است.

4. انواع اختصاصی دیگر

اختلالات ژنتیکی عملکرد سلول بتا

• MODY (دیابت تک‌ژنی ـ دیابت نوع 2 در جوانان)، DNA میتوکندریایی و موارد دیگر

اختلالات ژنتیکی اثر انسولین

• مقاومت به انسولین نوع A، دیابت لیپوآتروفیک، Leprechauism، سندرم R-Mendenhall

اختلالات ترشح آنزیم پانکراس

• پانکراتیت (التهاب پانکراس)، آسیب و جراحی پانکراس، سرطان پانکراس، فیبروز کیستیک، هموکروماتوز و موارد دیگر

بیماری‌های غدد درون‌ریز

• آکرومگالی، سندرم کوشینگ، گلوکاگونوما، فئوکروموسیتوما، پرکاری تیروئید، سوماتوستاتینوما، آلدوسترونوما و موارد دیگر

دیابت ناشی از داروها و مواد شیمیایی

• گلوکوکورتیکوئیدها، هورمون‌های تیروئید، آگونیست‌های b-آدرنرژیک، دیورتیک‌های تیازیدی، داروهای ضدروان‌پریشی، استاتین‌ها، d-اینترفرون و موارد دیگر

عفونت‌ها

• سرخجه مادرزادی (موجود هنگام تولد)، سیتومگالوویروس، کوکساکی b، اوریون، آدنوویروس‌ها و موارد دیگر

دیابت نوع 2 چگونه درمان می‌شود؟

حدود %90 کل افراد دیابتی به دیابت نوع 2 مبتلا هستند که دوره آماده‌سازی طولانی (پیش‌دیابت) دارد. اما در این دوره که بین 5-15 سال طول می‌کشد، ممکن است فرد هیچ نشانه‌ای از دیابت نداشته باشد.

هدف اول در درمان دیابت، پیشگیری از ایجاد دیابت نوع 2 در افراد پرخطر است. نکته مهم دیگر آن است که درمان دیابت باید کاملاً بر اساس وضعیت فرد، سبک زندگی و خطرهای شخصی او تعیین شود؛ یعنی فردی‌سازی شود.

1. تنظیم سبک زندگی

هیچ دارویی وجود ندارد که جایگزین تغییر سبک زندگی شود.

افرادی که دیابت نوع 2 در آن‌ها تشخیص داده شده است، حتماً باید به وزن ایده‌آل خود بازگردند و برای حمایت از سلامت عمومی، سبک زندگی خود را تغییر دهند. زیرا ایجاد تغییرهای سبک زندگی نه‌فقط بر گلوکز خون، بلکه بر همه عوامل خطر اثر مثبت دارد. با تغییر سبک زندگی باید در 6 ماه، %5-10 کاهش وزن حاصل شود. به این ترتیب به پیشگیری از دیابت در افراد پیش‌دیابتی و به پسرفت یا مدیریت بیماری در افراد دیابتی کمک خواهد شد.

توصیه‌ها درباره عادت‌های غذایی و سطح فعالیت جسمانی، که دو جزء مهم تغییر سبک زندگی هستند، باید بر اساس ویژگی‌های فردی بیمار دیابتی تعیین شوند.

نکته‌های زندگی سالم برای بیماران دیابتی؛

• غذاهایی را انتخاب کنید که از مواد تازه و بسیار مغذی تشکیل شده‌اند و غلات کامل، میوه‌ها، سبزی‌ها، پروتئین‌های کم‌چرب، شیر کم‌چرب و منابع چربی سالم مانند فندق و بادام را در بر دارند
• از کالری‌های غیرضروری فاقد ارزش غذایی مانند خوراکی‌های قندی با کالری تهی یا نوشیدنی‌های گازدار شیرین‌شده، غذاهای سرخ‌شده و فرآوری‌شده و شیرینی‌ها دوری کنید.
• سیگار، تنباکو و سیگار الکترونیکی مصرف نکنید.
• از مصرف زیاد الکل خودداری کنید (توصیه می‌شود زنان از یک گیلاس در روز و مردان از 2 گیلاس الکل در روز بیشتر ننوشند)
• تلاش کنید تا جای ممکن پرتحرک باشید.
• روزانه دست‌کم 30 دقیقه و در 5 روز هفته، پیاده‌روی تند یا ایروبیک انجام دهید، دوچرخه‌سواری کنید، شنا کنید یا ورزش‌های پرتحرک دیگر انجام دهید.
• نشانه‌های افت احتمالی قند خون (هیپوگلیسمی) هنگام ورزش، مانند سرگیجه، گیجی، ضعف و تعریق فراوان را بشناسید.

با ورزش و انتخاب تغذیه درست، برخی بیماران دیابتی نوع 2 می‌توانند بدون دریافت درمان دارویی به زندگی ادامه دهند. باید به خاطر داشت که اگر هدف‌های کاهش وزن، هرچند آهسته اما پیوسته، محقق شوند، در بلندمدت حتماً فواید بزرگی خواهند داشت.

- موضوع مرتبط: آیا بیماران دیابتی می‌توانند میوه بخورند؟

2. متفورمین

متفورمین داروی مهمی است که استفاده از آن در درمان و پیشگیری از دیابت نوع 2 (در افراد پیش‌دیابتی) حتماً توصیه می‌شود.

متفورمین:

• قند خون را پایین می‌آورد
• تولید گلوکز (قند) در کبد را کاهش می‌دهد
• با حساس‌تر و مؤثرتر کردن انسولین، به افزایش جذب گلوکز توسط بافت عضلانی کمک می‌کند.

متفورمین ممکن است به لاغر شدن نیز کمک کند. همچنین اثرهای مثبتی بر دستگاه قلبی‌عروقی دارد. ناراحتی روده (عوارض ناخواسته‌ای مانند گاز، نفخ، گرفتگی و اسهال که معمولاً گذرا هستند)، مزه فلزی در دهان، ویتامین B12 کمبود آن، از عوارض جانبی احتمالی هستند. هرچند نادر است، به‌ویژه در وضعیت‌هایی که خون‌رسانی بافت و سطح اکسیژن کاهش می‌یابد، ممکن است اسیدوز لاکتیک ایجاد کند. مصرف آن در بیماری جدی کلیه، مصرف طولانی‌مدت الکل، بیماری کبد و ریه (KOAH)، روزهای نخست حمله قلبی و روزهای انجام تصویربرداری رادیولوژیک با ماده دارویی توصیه نمی‌شود. هنگام مصرف همراه با داروهای دیگر، درباره تداخلات دارویی و اثرهای ناخواسته از پزشکتان اطلاعات بخواهید.

- ممکن است برایتان جالب باشد: آیا متفورمین می‌تواند اثر محافظتی در برابر سرطان داشته باشد؟

3. آگونیست‌های گیرنده GLP-1 و مهارکننده‌های SGLT

مهارکننده‌های هم‌انتقال‌دهنده سدیم-گلوکز 2 (SGLT2) یا آگونیست‌های گیرنده پپتید شبه‌گلوکاگون-1 (GLP-1)، در راهنمای 2018 انجمن قلب آمریکا (AHA) برای افزوده شدن به درمان دیابت در مبتلایان به دیابت دارای بیماری آترواسکلروتیک و مزمن کلیه توصیه شده‌اند. راهنماهای جدید افزون بر افراد دارای بیماری قلبی‌عروقی آترواسکلروتیک، برای کسانی که خطر بالای نارسایی قلبی دارند نیز توصیه به پیشنهاد یک مهارکننده SGLT2 می‌کنند.

• آگونیست‌های گیرنده GLP-1 (آلبیگلوتاید، دولاگلوتاید، اگزناتاید، لیراگلوتاید، لیکسیسناتاید و سماگلوتاید)، ترشح هورمون‌های اینکرتین را افزایش می‌دهند. این هورمون‌ها پپتید شبه‌گلوکاگون-1 (GLP-l) و پپتید انسولینوتروپیک وابسته به گلوکز (GIP) نامیده می‌شوند.
  اینکرتین‌ها در روده‌ها وجود دارند و پس از دریافت غذا، از طریق سلول‌های انترواندوکرین روده اثر افزایش ترشح انسولین از پانکراس دارند. مزایای آن‌ها شامل کاهش خطر رویداد تازه و مرگ در حضور بیماری قلبی‌عروقی (لیراگلوتاید؛ مطالعه LEADER)، ایجاد کاهش وزن و خطر پایین هیپوگلیسمی است. دارویی تزریقی است. می‌توان آن‌ها را همراه متفورمین یا به‌تنهایی استفاده کرد. عوارضی مانند مشکلات معده و روده (تهوع و بی‌اشتهایی) و پانکراتیت ممکن است دیده شود.
• مهارکننده‌های SGLT2 (داپاگلیفلوزین و امپاگلیفلوزین) نوع تازه‌ای از دارو برای پایین آوردن سطح قند هستند. بازجذب گلوکز را در کلیه‌ها کاهش می‌دهند و بدین ترتیب قند در ادرار بدن باقی می‌ماند و دفع می‌شود. مزایای آن‌ها کاهش خفیف فشار خون، کاهش خطر رویداد تازه و مرگ در افراد دارای بیماری قلبی‌عروقی (امپاگلیفلوزین؛ مطالعه EMPA REG)، کاهش خفیف وزن و خطر پایین هیپوگلیسمی است. با این حال عوارضی مانند فراوانی عفونت‌های ادراری و تناسلی و کتواسیدوز (کمای قندی) ممکن است دیده شود. استفاده در کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون)، نارسایی کلیه، افراد <18 سال و >75 سال و افراد دارای فشار خون پایین توصیه نمی‌شود.

4. داروهای دیگر

• مهارکننده‌های آلفاگلوکوزیداز (آکاربوز و میگلیتول)، پس از یک وعده غذا، کربوهیدرات‌های پیچیده را با کند کردن تجزیه به گلوکز و جذب آن‌ها تحت تأثیر قرار می‌دهند. ممکن است گاز روده را افزایش دهند.

• گلینیدها (ناتگلیناید و رپاگلیناید) محرک‌های کوتاه‌اثر ترشح انسولین هستند. گلینیدها ترشح انسولین از پانکراس را تحریک می‌کنند. ممکن است عوارضی مانند پایین آمدن قند خون بیش از سطح مناسب (هیپوگلیسمی) و افزایش وزن داشته باشند.

• سولفونیل‌اوره‌ها (گلیکلازید، گلیمپراید، گلی‌بنکلامید، گلیبورنورید) محرک‌های میان‌اثر و طولانی‌اثر ترشح انسولین هستند. اثر قوی و سریع دارند؛ خطر میکروواسکولار را کاهش می‌دهند (اثرشان در پژوهش‌های طولانی مانند UKPDS و ADVANCE اثبات شده است). ممکن است عوارضی مانند هیپوگلیسمی و افزایش وزن داشته باشند.

• گلیتازون (پیوگلیتازون) با اثر بر آنزیم‌ها و پروتئین‌های ناقل در متابولیسم انسولین و چربی، مقاومت به انسولین را کاهش می‌دهد. در بلندمدت بیماری‌های قلبی‌عروقی و خطر سکته را کاهش می‌دهد. به دلیل عوارضی مانند افزایش وزن، ورم و افزایش خطر شکستگی ناشی از پوکی استخوان، باید از نزدیک پیگیری شود. توصیه می‌شود بیماران مبتلا به نارسایی قلبی و سرطان کیسه ادرار (مثانه) از آن استفاده نکنند.

• مهارکننده‌های DPP-4 (سیتاگلیپتین، ویلداگلیپتین، ساکساگلیپتین و لیناگلیپتین) داروهایی با اثر اینکرتینی هستند. اثر افزایش ترشح انسولین از سلول‌های انترواندوکرین روده دارند. قند خون پایین (هیپوگلیسمی) ایجاد نمی‌کنند. در کسانی که پانکراتیت داشته‌اند، تری‌گلیسرید بالا یا سنگ کیسه صفرا دارند، مصرف با احتیاط توصیه می‌شود. بر وزن اثری ندارند. لیناگلیپتین برای مصرف در افراد دارای نارسایی مزمن کلیه مزیت دارد.

رویکرد درمانی در بیمار تازه‌تشخیص‌گرفته با دیابت نوع 2 چگونه باید باشد؟

• تغییر سبک زندگی باید در همه مراحل توصیه شود.
• آکاربوز را می‌توان در همه مراحل به‌صورت ترکیبی (افزوده به داروها) استفاده کرد.
• پس از تنظیم قند خون در دیابت نوع 2، پیگیری پویا باید ادامه یابد و در صورت لزوم با بازگشت به مرحله قبلی، داروها و دوز آن‌ها کاهش یابد.
• پپتید C مهم‌ترین شاخص ذخیره سلول بتاست. در دیابت نوع 2، سطح پپتید C ممکن است از شرایط هیپرگلیسمی و مسمومیت گلوکز تأثیر منفی بگیرد. با این حال، اگر سطح پپتید C با وجود شرایط هیپرگلیسمی بالا باشد، از نظر پاسخ به درمان اهمیت دارد.
• همه بیماران دارای ذخیره ناکافی سلول بتا (پپتید C < 0.5 ng/ml)، مستقل از HbA1c باید با انسولین درمان شوند.
• فرمولاسیون مشترک انسولین پایه و آنالوگ GLP-1 می‌تواند یک گزینه باشد.

رویکرد درمانی در دیابت نوع 2 که قبلاً تشخیص داده شده و تحت درمان است، چگونه باید باشد؟

• تغییر سبک زندگی باید در همه مراحل توصیه شود.
• آکاربوز را می‌توان در همه مراحل به‌صورت ترکیبی استفاده کرد.
• اگر با وجود حداکثر 3 ماه درمان، HbA1c بالاتر از %8 باشد، باید به مرحله بعد رفت.
• اگر با وجود درمان مؤثر OAD، HbA1c > %10 باشد، باید مستقیماً به درمان انسولین رفت.
• پس از تنظیم قند خون در دیابت نوع 2، پیگیری پویا باید ادامه یابد و در صورت لزوم با بازگشت به مرحله قبلی، داروها و دوز آن‌ها کاهش یابد.

5. درمان با انسولین

بیماران دیابتی نوع 1 و برخی بیماران دیابتی نوع 2 ممکن است برای جلوگیری از افزایش بسیار زیاد قند خون به استفاده از انسولین نیاز داشته باشند. انسولین به تنظیم قند خون بالای بیماران دیابتی و زندگی فعال بیمار کمک می‌کند. با این حال، در صورت استفاده از دوز بالا می‌تواند عوارض جدی مانند هیپوگلیسمی شدید ایجاد کند.

اصول درمان با انسولین در دیابت نوع 2

• در بیمارانی که دو داروی خوراکی ضددیابت (OAD) مصرف می‌کنند و مقدار HbA1c آن‌ها با درمان بهینه شده است، اگر پس از 3-6 ماه همچنان HbA1c > %7.5 باشد، باید یکی از OADهای گروه دیگر یا انسولین پایه به درمان افزوده شود
• اگر با وجود درمان مؤثر OAD، HbA1c > %10 باشد، باید مستقیماً به درمان انسولین رفت.
• بیمارانی که انسولین برایشان شروع می‌شود، باید درباره شناخت، پیشگیری و درمان هیپوگلیسمی (قند خون پایین) اطلاعات دریافت کنند.
• بیمار باید درباره تنظیم تدریجی دوز انسولین آموزش ببیند.
• در بیماران دارای نارسایی قلبی، انسولین و گلیتازون‌ها نباید هم‌زمان داده شوند.
• در بیمارانی که با درمان انسولین به سطح ایده‌آل گلوکز خون رسیده‌اند، پیگیری گلوکز باید ادامه یابد. در %50 مصرف‌کنندگان ممکن است حمله‌های هیپوگلیسمی رخ دهد و در این حالت باید دوز انسولین دوباره کاهش یابد.

“TÜRKDİAB راهنمای تشخیص و درمان دیابت 2018”

انسولین اغلب زیر پوست یا در بافت چربی نزدیک سطح پوست تزریق می‌شود. بر اساس سرعت شروع اثر، سرعت رسیدن اثر به اوج و مدت تداوم و پایان اثر، 3 نوع انسولین شامل سریع‌اثر، میان‌اثر و طولانی‌اثر وجود دارد.

1. انسولین‌های سریع‌اثر
   برای کنترل افزایش ناگهانی قند خون پس از غذا و پایین آوردن سریع قند خونی که به سطح بسیار بالا رسیده است، به کار می‌روند.
   • آنالوگ‌های انسولین سریع‌اثر (rapid): اثر در 5-15 دقیقه آغاز می‌شود و عموماً 4 ساعت ادامه دارد.
   • انسولین انسانی منظم (رگولار): اثر در 30-60 دقیقه آغاز می‌شود و عموماً 8 ساعت ادامه دارد.
2. انسولین‌های میان‌اثر
   با سرعت کمتری وارد گردش خون می‌شوند، اما اثرشان مدت طولانی‌تری ادامه دارد. مهم‌ترین کاربردشان تنظیم قند خون شبانه است. با این حال برای متعادل نگه داشتن گلوکز در فاصله وعده‌ها نیز به‌طور مؤثر استفاده می‌شوند.
   • انسولین انسانی NPH: اثر در 1-2 ساعت آغاز می‌شود و در 4-6 ساعت به اوج می‌رسد. در برخی موارد ممکن است تا 12 ساعت دوام داشته باشد.
   • انسولین‌های ازپیش‌مخلوط‌شده (ترکیبی): این‌ها مخلوطی از انسولین سریع‌اثر و NPH هستند؛ اثرشان در 30 دقیقه آغاز می‌شود و ممکن است تا 12 ساعت ادامه یابد.
3. انسولین‌های طولانی‌اثر
   آنالوگ‌های انسولین طولانی‌اثر از یک نوع تشکیل می‌شوند و اثرشان بین 1.5 تا 2 ساعت آغاز می‌شود. برندهای مختلف ممکن است مدت اثر متفاوتی داشته باشند، اما در مجموع اثر بین 12 تا 24 ساعت متغیر است. برای تنظیم قند خون در حالت ناشتا، میان وعده‌ها و شب‌ها مناسب‌اند.

برخی افراد دیابتی به انسولین کوتاه‌اثر یا ترکیبی از انواع انسولین (استفاده هم‌زمان از انواع متفاوت) نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر برای حفظ مداوم سطح قند خون، انسولین طولانی‌اثر را ترجیح می‌دهند. پزشکتان برای تعیین درمان فردی‌شده، یعنی مناسب‌ترین درمان برای شخص، که مهم‌ترین مرحله درمان دیابت است، به شما کمک خواهد کرد. با این حال نباید فراموش کرد که تغییر سبک زندگی بسیار مهم‌تر از داروهاست و از ضرورت‌های زندگی طولانی و سالم بیمار دیابتی است.