HIV و ایدز چیست؟ آیا ایدز موجب سرطان می‌شود؟

HIV چیست؟

HIV، Human Immunodeficiency Virus (ویروس نقص ایمنی انسانی) را به اختصار نشان می‌دهد و با آسیب‌زدن به دستگاه ایمنی می‌تواند بیماری‌های مختلف و در ادامه سندرمی به نام ایدز نامیده می‌شود. این ویروس سرکوب‌کننده دستگاه ایمنی می‌تواند به ویروس‌های دیگر، مانند EBV و HPV امکان ماندن در بدن بدهد و زمینه ایجاد بیماری و سرطان توسط آن‌ها را فراهم کند.

ویروس‌ها و باکتری‌ها می‌توانند سرطان ایجاد کنند. حتی تصور می‌شود % 16 همه سرطان‌ها بر اثر عفونت طولانی میکروب‌ها و پاسخ ایمنی بدن به آن‌ها ایجاد شود. تلاش برای روشن‌کردن نقش میکروارگانیسم‌ها در سرطان با مطالعات متاژنومیک ادامه دارد.

HIV چگونه دستگاه ایمنی را مختل می‌کند؟

در بررسی نقش HIV بر دستگاه ایمنی، به سلول‌های T مثبت CD4 می‌رسیم. HIV در سلول‌های CD4 + T مستقر می‌شود و با تخریب آن‌ها آسیب شدید به ایمنی می‌زند. در نتیجه این سرکوب، افراد با بیماری‌های بسیار متنوعی مواجه می‌شوند: شدیدشدن عفونت ساده، بزرگی غدد لنفاوی، تبخال مکرر، کاهش وزن، تب با علت نامعلوم، عفونت فرصت‌طلب (سل، برفک، بعضی باکتری‌ها و قارچ‌ها) و حتی بعضی سرطان‌ها [سارکوم کاپوزی، سرطان دهانه رحم، برخی لنفوم‌ها و غیره].

ایدز چیست؟

AIDS نام اختصاری بیماری ناشی از HIV است. Acquired Immuno-Deficiency Syndrome (سندرم نقص ایمنی اکتسابی)، بیماری واگیرداری در افراد آلوده به HIV (HIV مثبت) است که با سرکوب ایمنی همراه است.

ایدز ممکن است سال‌ها در فرد HIV مثبت دیده نشود و در سال‌های بعد به‌عنوان مرحله پایانی عفونت HIV ظاهر شود.

در تشخیص HIV، آزمایش ELİSA دست‌کم 3 ماه پس از تماس پرخطر دقیق‌ترین نتیجه را می‌دهد.

افزایش ذات‌الریه و سارکوم کاپوزی در مردان همجنس‌گرا در نیویورک و کالیفرنیا پس از 2015، نشانه زودهنگام همه‌گیری ایدز تلقی می‌شود و توجه پزشکی را جلب می‌کند.

کدام سرطان‌ها با HIV مرتبط‌اند؟

در افراد HIV+ آمریکا، سرطان‌هایی مانند سارکوم کاپوزی، لنفوم تهاجمی سلول B و سرطان دهانه رحم پیش از درمان ضد HIV (ضدرتروویروسی) آغازشده در میانه دهه 1990، نسبت به جمعیت عمومی % 30 شایع‌تر بودند؛ پس از آن فراوانی %70 کم شد و بعد از دهه 2000 کاهش ملایم‌تر ادامه دارد. اما هنوز در افراد HIV مثبت به‌وضوح شایع‌تر از جمعیت عمومی‌اند.

همچنین چون درمان ضدرتروویروسی بقا را بیشتر کرده، شمار افراد دارای ایدز در آمریکا بیش از 2 برابر شده و میانگین سن این گروه بالاتر رفته است. بیشتر افراد HIV مثبت یا ایدز اکنون در سن افزایش سرطان‌اند، پس سرطان‌های نامرتبط با HIV هم بیشتر دیده می‌شوند. بنابراین بار سرطان‌های مرتبط طی 20 سال اخیر نسبتاً ثابت مانده اما بار انواع نامرتبط رو به افزایش است.

به علت شیوع بالای سیگار در افراد HIV+، سرطان ریه در آن‌ها شایع‌تر است. HIV مثبت‌بودن همچنین نتیجه درمان را منفی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سارکوم کاپوزی چیست و چه ارتباطی با HIV دارد؟

سارکوم کاپوزی نوعی سارکوم بافت نرم است. معمولاً زیر سطح پوست یا در بافت پوشاننده دهان، بینی یا مقعد ایجاد می‌شود.

فراوانی بیشتر کاپوزی در مردان همجنس‌گرا نسبت به دیگر گروه‌های در معرض HIV، نقش عامل عفونی دوم را در علت آن مطرح کرد. در 1994، کشف هرپس‌ویروس تازه HHV8 توسط Chang و همکاران در مبتلایان کاپوزی این فرض را تأیید کرد. سپس پژوهش نقش ویروس‌ها در دیگر سرطان‌های شایع‌تر HIV+ به معرفی انکوویروس‌هایی مانند EBV، HPV، HBV و HCV انجامید.

کاپوزی توموری چندکانونی است که از چند ضایعه مخاط دهان تا ضایعات متعدد یک یا چند عضو، به‌ویژه مخاط دهان، دستگاه گوارش، غدد لنفاوی، ریه و استخوان گسترش دارد. زیرنوع‌ها کلاسیک، بومی، مرتبط با پیوند و مرتبط با همه‌گیری ایدز هستند. HHV8 علت همه این شکل‌هاست.

HHV8 مجموعه‌ای از ژن‌ها را رمزگذاری می‌کند که تکثیر سلول، تولید سیتوکین و تولید رگ تازه را تحریک و سرطان ایجاد می‌کنند. ضایعات کاپوزی معمولاً در پاها ایجاد می‌شوند، زیرا عوامل تحریک‌شده در این ناحیه کم‌اکسیژن‌تر از دیگر نقاط، ژن‌های HHV8 را فعال و رشد تومور را آسان می‌کنند.

در کاپوزی مرتبط با HIV، افزون بر درمان موضعی مانند پرتودرمانی و درمان‌هایی مانند اسید رتینوئیک 9cis، ترکیب درمان ضد HIV (ضدرتروویروسی) ضروری است. پاسخ به ضدرتروویروسی خوب و جراحی معمولاً در مرتبه بعد است. برای افراد بی‌پاسخ، درمان سیستمیک بهترین گزینه تلقی می‌شود.

دیگر بیماری‌های مرتبط با HHV8 چیست؟

• لنفوم افیوژن اولیه (%80 عفونت هم‌زمان EBV)
• بیماری کاستلمن چندمرکزی
• سندرم سیتوکین التهابی HHV8

لنفوم‌های مرتبط با HIV کدام‌اند؟

پس از مشخص‌شدن ارتباط HIV و لنفوم، برای لنفوم‌ها طبقه‌بندی تازه‌ای ایجاد و انواع جدید کشف شد. در بسیاری از انواع مرتبط، به‌ویژه لنفوم اولیه دستگاه عصبی مرکزی، هوچکین و پلاسموبلاستیک، سلول توموری آلوده به EBV (ویروس اپشتین بار) دیده می‌شود؛ اما برخی دیگر، مانند بورکیت و لنفوم منتشر سلول بزرگ B، EBV منفی شناخته شده‌اند.

لنفوم پلاسموبلاستیک توموری تهاجمی مرتبط با EBV است که در فک بیماران HIV تعریف شده است. سلول‌های Reedstenberg در هوچکین معمولاً با EBV مرتبط‌اند. در هوچکین افراد HIV+، احتمال سن بالاتر، علائم B (تب، عرق شبانه، کاهش وزن) و تظاهر غیرعادی (یافته غیرمنتظره) بیشتر است.

چون لنفوم می‌تواند نشانه آغاز عفونت HIV باشد، مبتلایان باید از نظر HIV دقیق بررسی شوند. در لنفوم تهاجمی مرتبط، مرحله‌بندی باید درگیری دستگاه عصبی مرکزی را دربرگیرد. آن را با MRI دارای گادولینیوم (ماده حاجب)، اسکن PETو نمونه‌برداری می‌توان ارزیابی کرد.

بقای کلی لنفوم مرتبط با HIV پیش از درمان ضدرتروویروسی (ART) کمتر از %20 بود و پس از رژیم‌های دارای ART اکنون بیش از %80 است.

دیگر بیماری‌های دستگاه لنفی مرتبط با HIV

• لنفوم منتشر سلول بزرگ B
• لنفوم بورکیت
• لنفوم افیوژن اولیه
• بیماری چندمرکزی مرتبط با HHV
• بیماری کاستلمن
• لنفوم هوچکین

سرطان‌های مرتبط با HPV (ویروس پاپیلوم انسانی)

در سرطان‌های مرتبط با HPV، به‌ویژه سرطان دهانه رحم و سرطان مقعد ، همچنین %30 سرطان‌های سر و گردن و بیشتر سرطان‌های داخل دهان دیده می‌شوند. با سرکوب ایمنی HIV+ و افزوده‌شدن عفونت HPV این وضعیت‌ها رخ می‌دهند. شناسایی و مدیریت ضایعات پیش‌سرطانی بسیار مهم است؛ پس غربالگری دهانه رحم در زنان HIV+ اهمیت بالایی دارد. سرطان مقعد بیشتر در مردان همجنس‌گرا دیده می‌شود و برای آن نیز برنامه مشابه غربالگری توسعه یافته است.

آیا پیشگیری از سرطان‌های مرتبط با HIV ممکن است؟

بیشتر سرطان‌های مرتبط از ویروس‌های انکوژن یا عوامل بیرونی دیگر ناشی و بالقوه پیشگیری‌پذیرند. مهم‌ترین اقدام، تشخیص و درمان زودرس HIV است. سرطان‌های HPV نیز با واکسن قابل‌پیشگیری هستند. واکسن‌های HPV اگر پیش از 26 سالگی برای دختران و پسران تجویز شوند مؤثرترین نتیجه را دارند. همچنین واکسن HBV (هپاتیت B) خطر سرطان کبد و جلوگیری از انتقال HHV8 خطر کاپوزی را کم می‌کند. با توجه به انتقال از مایعات بدن، پیشنهاد می‌شود آموزش بیمار و اقدامات بهداشت عمومی متمرکز بر کاهش انتقال، با اینکه در مطالعات کنترل‌شده قطعی نشده‌اند، مؤثر باشند.

ترک سیگار اهمیت ویژه دارد. شیوع سیگار در بسیاری از افراد HIV+ بالاتر از جمعیت عمومی است و سرطان ریه از مهم‌ترین علل مرگ سرطانی است. بیماران 55-80 ساله با سابقه 30 پاکت‌سال باید سالانه CT کم‌دوز غربالگری ریه داشته باشند.

نتیجه

پیشرفت درمان ضدرتروویروسی دستاوردهای بزرگی در بهبود بقای کلی و کاهش سرطان مرتبط با HIV داشته، اما سرطان‌های نامرتبط از علل اصلی عوارض و مرگ‌اند.

در میان بیش از 35 میلیون انسان HIV+ جهان، مطالعات تازه درباره غربالگری عوامل، پیشگیری، تشخیص و درمان سرطان رویکردهای نو می‌آورند و امید به مدیریت بیماری در آینده افزایش می‌یابد.