Sarcoptes Scabie (qaşınma xəstəliyi) kəşfi 1687 – Səbəbi müqəddəs lənət deyilmiş

İtalyan tədqiqatçı Giovanni Cosimo Bonomo əczaçı Diacinto Cestoni ilə əməkdaşlıq edərək dəri infeksiyası olan qaşınmanınsəbəbini kəşf etdi, onun erkək və dişi gənələrin cütləşməsi ilə yayıldığını irəli sürdü və yumurta qoyan gənə müşahidə etdi. Müşahidə ilə birlikdə xəstəliyin çirkli paltarlar vasitəsilə insanlara və insanlar arasında yayıldığı qənaətinə gəldilər. Həmçinin kükürd kimi qaşınma müalicələri barədə fərziyyələr irəli sürdü. Dermatologiya professoru Marcia Ramos-e-Silva belə yazır: "İşləri dərhal tanınmasa da, mikroskopik orqanizmin xəstəliyə səbəb ola biləcəyini ilk dəfə göstərərək yoluxucu xəstəliklərin parazit nəzəriyyəsinin ilk dərkini ifadə edirdi. Hətta Bonomo və Cestoninin kəşfinin tibbdə yeni dövr başlatdığını şübhəsiz söyləmək olar."

Bonomonun həkim və təbiətşünas Francesco Rediyə yazdığı 1687-ci il məktubundakı ətraflı açıqlamadan əvvəl mikroskopik gənə Sarcoptes scabiei (adi gözlə çox çətin görünən qaşınma paraziti) müşahidə edilsə də, bu parazit qaşınmanın səbəbi sayılmırdı; əksinə xəstəliyin adətən Galenin bədən mayeləri ilə əlaqəli olduğu düşünülürdü (baxın: "Galen yazıları" bölməsi). Bonomo "Çətinliklə fərq edilən (dəridən) çox kiçik ağ kürəcik çıxardım. Onu mikroskopla araşdıraraq ağımtıl tısbağanı xatırladan (sürfəni), kürəyi bir qədər tünd rəngli, azca nazik və uzun tüklü, çevik hərəkət edən, altıayaqlı, burnunun ucunda iki kiçik buynuzu olan iti başlı çox kiçik canlı tapdım." deyə yazdı.

Bonomonun məktubunun nəşrindən dərhal sonra Papanın baş həkimi Giovanni Lancisi paraziti qaşınmanın yeganə səbəbi kimi rədd etdi. Lancisi humoral mənşə təklif edib Müqəddəs Yazılara istinad etdikdə Bonomo mübahisədən yayınmağa qərar verdi.

Qaşınma çox qaşındıran dəri səpgisi ilə özünü göstərir. İmmun sistemi zəifləmiş şəxslərdə bəzən çox ciddi hal ala bilər. Sonrakı tədqiqatçılar parazit gənələrin ev heyvanlarındakı qaşınma kimi digər dəri xəstəliklərinin mənbəyi olduğunu və gənələrin bitkiləri və bal arılarını da yoluxdura bildiyini kəşf etdilər.

Məqalə şəklinin açıqlaması: 1687-ci ildə kiçik ölçülərinə görə gənələr üzərində işləmək çətin idi. Lakin bu gün ABŞ Kənd Təsərrüfatı Tədqiqat Xidmətinin alimləri gənələri dondurur və müşahidə üçün skanedici elektron mikroskopundan istifadə edir. Burada göbələklər arasında sarı gənə olan Lorryia formosa göstərilir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Francesco Redi (1626–1697), Diacinto (və ya Giacinto) Cestoni (1637–1718), Giovanni Maria Lancisi (1654–1720), Giovanni Cosimo Bonomo (1663–1696)

• Əvvəlki mövzu: İçimizdəki zoopark 1683 – Görünməyəni inkar edə bilməmək: Mikrobiota
• Növbəti mövzu: Bitişik əkizlərin ayrılması 1689