Bu ölkədə xərçəng hər 3 ölümdən birinin səbəbi oldu – xərçənglərin ən az yarısının qarşısı alına bildiyi halda

Kanadalılar ildə 40.000-ə qədər xərçəngin qarşısını ala bilən ictimai səhiyyə strategiyalarına baxmayaraq, riski artıran siqaret, çox yemək və alkoqol kimi vərdişləri davam etdirirlər. Nəticədə indi Kanadada hər 3 ölümdən biri xərçəngdəndir.
Bu meyl davam etsə, illik qarşısı alına bilən hallar 2046-da təxminən 102.000-ə çatacaq.
Preventive Medicine jurnalında may 2019-da dərc edilən işin qonaq redaktoru, ictimai sağlamlıq mütəxəssisi Dr. Salaheddin M. Mahmud, «Elm əsasən daha yaxşı müalicə tapmaq üçün araşdırmaya yönəlsə də, ComPARe (Canadian Population Attributable Risk of Cancer) konsorsiumunun belə işləri qarşısını almaq üçün çox şey edilə bildiyini göstərir», dedi.
Araşdırma 2015-də 30 yaşdan yuxarı kanadalılarda diaqnozlu 187.070 halın % 33-nün bir və ya çox dəyişdirilə bilən/qarşısı alınan risklə bağlı olduğunu göstərir. Kişi və qadın arasında əhəmiyyətli fərq yox idi.
Ən çox qarşısı alına bilənlər, serviks (uşaqlıq boynu), ağciyər və baş-boyun xərçəngləri idi.
Siqaret 2015-də bütün xərçənglərin % 18-dən çoxuna cavabdeh olaraq xərçəng risk amillərinin kralı qalır. Nəticələr fiziki hərəkətsizlik, oturaq həyat və piylənmənin birlikdə bütün xərçənglərin % 12-sini yaratdığını da göstərir.
Digər dəyişdirilə bilən risklərə alkoqol istehlakı və insan papilloma virusu (HPV) infeksiyası daxildir.
Tədqiqatçılar siqaret buraxılsa, yalnız Kanadada ildə 11.000-dən çox halın önlənəcəyini hesablayırlar. Sağlam çəkini qorumaqla 6000-dən çox haldan qaçmaq olar.
Bütün nəticələr arasında ən təəccüblüsü artıq bədən çəkisinin, xüsusilə abdominal piylənmənin (qarın nahiyəsində yağlanma), 2042-də qarşısı alınan xərçəngin ikinci əsas səbəbi olacağı proqnozudur.
Çox mütəxəssis piylənmənin bu sürətlə aparıcı səbəbə çevriləcəyini gözləmədiyini etiraf edir.
Siqaret zərərini azaltmaqda hələ az addım atmışkən, elektron siqaret qarışıqlığı ilə məşğulkən piylənmə problemi uçqun kimi böyüyür.
Aşağıdakı videoda, son 40 ildə dünyada piylənmənin epidemiya kimi artması görünür.
2015-də diaqnozlu halların % 7,2-si artıq çəki, % 8,9-u böyük bel çevrəsi, % 10-u yüksək bel-omba nisbəti ilə bağlı idi.
Jurnalın baş redaktoru, Monrealdakı McGill Universitetindən Dr. Eduardo L. Franco, «Problemlər daha mürəkkəbdir», deyərək, «Piylənməyə qarşı mübarizənin siqaretdən daha çətin olacağını düşünürəm», dedi.
Bildiyimizlə etdiyimiz arasındakı uçurum artırmı?
Tədqiqatçılar tütün və alkoqol, şəhər/oturaq həyat və piylənmə kimi məlum ekoloji riskləri araşdırdılar. Radon və hissəcikli maddələr kimi peşə və digər ətraf mühit risklərinə aid xərçəng yükünü də müəyyənləşdirdilər.
Həmçinin qırmızı və işlənmiş ət yemək, meyvə və tərəvəzin az istehlakı, ultrabənövşəyi şüalanmaya (UV) məruz qalmaq və insan papillomavirusu (HPV) kimi infeksiyaların xərçəng risklərinə təsirini də araşdırdılar.
- Təhlil əksəriyyətin yetərli meyvə-tərəvəz yemədiyini göstərdi. Kanadalıların % 80,5-i gündə 4 porsiyondan az yeyir. Həftədə yalnız bir porsiya artırmağın 2015-2020 arasında 20 min kolorektal xərçəngin qarşısını ala biləcəyi hesablandı.
- Qırmızı və işlənmiş ətlə bağlı kiçik, amma əhəmiyyətli yük də göstərildi. CancerControl Alberta Xərçəng Epidemiologiyası və Profilaktika Araşdırmaları Bölməsindən Darren Brenner və həmkarlarına görə bu intensiv ət istehlakı seçimi qarşısı alınan xərçənglərin % 4,5-ini, bütün xərçənglərin % 0,7-sini təşkil edirdi. Tədqiqatçılar, qırmızı və ya işlənmiş əti həftədə orta yarım porsiya azaltmağın 2015-2020 arasında müvafiq olaraq təxminən 8700 və ya 16,600 halı önləyə biləcəyinimüəyyən etdilər.
- Kanadada artan melanoma yükünü azaltmaq üçün günəşlənmə və qapalı məkanda qaralma % 50 azaldılmalıdır. 2015-də melanomaların % 62,3-nün UVR təsiri ilə bağlı olduğu hesablanır. Həmçinin % 29,7-si bu 3 amillə bağlıdır: günəş yanığı (%7.4), günəşlənmə (% 17,8), qapalı qaralma/solyari (% 7). Bu dəyişdirilə bilən davranışları yarıya endirmək 2042-yə qədər təxminən 11.980 melanomanı önləyə bilər.
- HPV, hepatit-B, hepatit-C və helikobakter pilori kimi infeksiyalar xərçənglərin % 3.7-sinə cavabdeh idi. Digər xərçəngyaradıcı infeksiyalara Epstein-Barr virusu, insan herpes virusu tip 8 və insan T-hüceyrə limfotrop virusu tip 1 daxil idi.
- Peşə kanserogenləri çox vaxt unudulur. 2011-də bütün xərçənglərin % 3,9 ilə % 4,2-sinin, yəni 21800 halın peşə təsirindən yarandığı hesablandı. Mezotelioma, melanoma olmayan dəri, ağciyər və sidik kisəsi kimi dörd xərçəng günəş şüası, asbest, dizel qazı və kristal silisiumla əlaqəli idi.
- Alkoqol 2015-də Kanadada diaqnozlu bütün xərçənglərin% 1.8-i ilə (alkoqolla bağlı xərçənglərin% 5.2-si daxil) əlaqələndirildi.

Mənbələr
The burden of cancer attributable to modifiable risk factors in Canada: Methods overview.
Prev Med. May 2019.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.