HPV – Human Papillomavirus nədir və xərçəngə necə səbəb olur?

Siqaretin, piylənmənin, alkoqolun və çox emal edilmiş ət istehlakının xərçəngə səbəb ola bildiyini bilirik. Lakin mikroorqanizmlərin xərçəngə töhfəsi cəmiyyətdə və elm dünyasında hələ kifayət qədər bilinmir. Hər il dünyada təxminən 14 milyon yeni xərçəng diaqnozunun %16-sı, əksəriyyəti viruslar olan infeksion amillərlə əlaqəlidir.

Qeyd: Xərçəng–mikroorqanizm əlaqələrinin aydınlaşdırılmasında metagenomik tədqiqatlardan istifadə edilir. Metagenomika, biopsiya toxumaları kimi nümunələrdə olan mikroorqanizmlərin genetik materialının analizidir.

• Bütün xərçənglərin %5-inin səbəbinin HPV olduğu düşünülür. Uşaqlıq boynu xərçəngi nümunələrinin %99.7-sində HPV aşkarlanıb.
• HPV serviksdən başqa baş-boyun, vagina, vulva, penis, anus və düz bağırsaq xərçəngləri ilə də əlaqəlidir.
• HPV cinsi yolla ötürülən ən geniş yayılmış amillərdən biridir; əhalinin %80–90-ı həyatı boyu ən azı bir HPV növü ilə qarşılaşır.
• HPV infeksiyalarının %70–90-ı əlamət vermir; əksəriyyəti 1–2 il ərzində öz-özünə təmizlənir və ya yalnız ziyillə müşayiət olunur.
• Məlum olan ~200 HPV növünün ~40-ı genital nahiyəni yoluxdurur; bunlardan 15-i serviks xərçəngi üçün yüksək risklidir.

1970-ci illərdə Harald zur Hausen, “Serviks xərçənginin səbəbi HPV ola bilər” hipotezini irəli sürdü. HPV-nin DNA-sının servikal hüceyrələrin DNA-sına inteqrasiya ola biləcəyini irəli sürdü. Uzun illər davam edən araşdırmalardan sonra 1983-cü ildə serviks xərçəngi biopsiyalarında HPV DNA-sını göstərdi və HPV-16/18 növlərinin əsas amillər olduğunu sübut etdi (serviks biopsiyalarının ~%70-ində).

Bu kəşf yüksək riskli HPV-16/18 növlərinə qarşı %95-ə çatan qorunma təmin edən peyvəndlərin hazırlanmasına zəmin yaratdı. Qoruyucu HPV peyvəndi 2006-cı ildə FDA təsdiqi aldı və müntəzəm tətbiq edilən ölkələrdə serviks xərçənginin insidansı nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldı.

Viruses jurnalında (avqust 2017) dərc edilmiş tədqiqat virusa qarşı istehsal edilən bəzi fermentlərin (məs. APOBEC3) öz DNA-mızda da xərçənglə əlaqəli mutasiyalara səbəb ola biləcəyini irəli sürür. Bu, HPV infeksiyasının niyə illər sonra xərçəngə çevrilə bildiyinə dair mümkün izah verir.

Hazırda 3 növ HPV peyvəndi mövcuddur: 2-valentli (bivalent), 4-valentli (quadrivalent) və 9-valentli (nonavalent) HPV peyvəndi.

Ölkəmizdə Gardasil (4-valentli) və Cervarix (2-valentli) mövcuddur. Gardasil 9 isə 2014-cü ildə FDA təsdiqi alıb.

• Qız/Qadın: 9–26 yaş · Kişi: 9–21 yaş arası tövsiyə edilir.
• Hər iki cins üçün ən ideal peyvənd yaşı 11–12; həkiminiz 9 yaşdan etibarən tövsiyə edə bilər.
• İlk cinsi təmasdan əvvəl peyvənd ən yüksək qorunmanı təmin edir; məruz qalmadan əvvəl geniş yayılmış 4 tipə qarşı %100-ə yaxın qorunma mümkündür.

Nəticə: İnfeksion amillər xərçəng yükünün mühüm hissəsindən məsuldur. Bunun əksinə, ictimai məlumatlılıq aşağıdır. Üstəlik, bəzi infeksiyaların peyvəndlə qarşısı alına bilər (HPV, Hepatit B) və ya müalicəsi mümkündür (məs. Helicobacter pylori). Gündəlik həyatda tez-tez müzakirə edilən digər mümkün risklərlə müqayisədə infeksiya mənşəli xərçənglərə diqqət yetirmək elmi sübut səviyyəsi daha yüksək olan profilaktika strategiyasıdır.