Anal (anus) xərçənginin əlamətləri, səbəbləri və müalicəsi

Anus xərçəngi kimi də tanınan anal xərçəng nadir xərçəng növü olsa da, həm tezliyi, həm də səbəb olduğu ölüm göstəriciləri getdikcə artır. 2001 ilə 2015-ci illər arasında Amerika Birləşmiş Ştatlarının məlumatlarına görə anal xərçəngin tezliyi hər il yüzdə 2,7, bu xəstəlikdən ölüm göstəriciləri isə yüzdə 3,1 artmışdır. Buna əsasən anal xərçəng ABŞ-da həm tezlik, həm də ölümlə nəticələnmə göstəriciləri baxımından ən sürətlə artan xərçəng növləri arasındadır. Həmçinin həmin dövrdə xəstəliyin diaqnoz qoyulduğu mərhələlərin paylanmasında da dəyişiklik müşahidə edilmiş; diaqnoz zamanı irəliləmiş mərhələdə olan anal xərçəng hallarının tezliyi üç dəfə artmışdır. Buna görə xəstəliyin düzgün idarə edilməsi çox mühümdür.

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Anal nahiyə xərçənglərinin əksəriyyəti "yastı hüceyrəli karsinoma" növündədir və yastı hüceyrəli anal xərçənglərin %90-dan çoxunda səbəb insan papilloma virusudur (HPV). ABŞ-da aparılan araşdırmaya görə, yetkinlərin %75-dən çoxu HPV virusunun xərçəngə səbəb ola biləcəyindən xəbərsizdir. Halbuki HPV infeksiyası qarşısı alına bilən xərçəng səbəblərinin başında gəlir.

Anal xərçəng nədir?

Anal xərçənglər həzm sisteminin sonunda anus adlandırılan 2,5-3,5 cm-lik sahədə inkişaf edən xərçənglərdir. Anus xərçəngi də adlandırılır. Anal xərçəng kolorektal, yəni yoğun bağırsaq xərçəngindən fərqlidir və çox daha nadirdir. Lakin yeni halların sayı xüsusilə Qərb cəmiyyətlərində getdikcə artır. Anal xərçəngə tutulma ehtimalını artıran müxtəlif risk amilləri olsa da, təxminən %90-nın səbəbi insan papilloma virusudur (HPV). Əksəriyyəti 60 yaşdan sonra müşahidə olunur. Qadınlarda kişilərdən daha çoxdur.

Aşağıdakı infoqrafika anal xərçəngin əhəmiyyətini, əlamətlərini, risk amillərini və növlərini vizual şəkildə təqdim edir.

Anal xərçəngin əlamətləri nələrdir?

Anal xərçəng həmişə əlamət yaratmaya bilər. Adətən 10 haldan 2-si asimptomatikdir (əlamətsiz). Anal xərçəngin yarada biləcəyi əlamətlər bunlardır;

• Düz bağırsaqdan qan gəlməsi: Anal xərçəngin ən geniş yayılmış əlamətlərindən biridir. Qanaxma adətən anusdan aydın görünür və ya nəcisin üzərində qan izləri kimi fərq edilə bilər. Tünd rəngli və ya bərk nəcis qanaxma əlaməti ola bilər.
• Düz bağırsaqda və ya ətrafında qaşınma: Anusda qaşınma bir çox fərqli səbəbdən yarana bilər. Anal xərçəng adətən asimptomatikdir, yəni çox vaxt anus qaşınması ilə əlaqəli deyil.
• Anusda kütlə və ya doluluq hissi: Anal xərçəng böyüdükcə anusda kütlə və ya doluluq hissi yarana bilər. Bu əlamət anal xərçəngin irəliləmiş mərhələlərində daha çox müşahidə olunur.
• Anus ağrısı: Anal xərçəng anus nahiyəsində ağrıya səbəb ola bilər. Lakin bu əlamət digər vəziyyətlərdən qaynaqlanan ağrılara da bənzəyir.
• Bağırsaq hərəkətlərində dəyişikliklər, nəcisin nazikləşməsi: Anal xərçəng bağırsaq hərəkətlərində dəyişikliklərə və nəcisin nazikləşməsinə səbəb ola bilər. Bu əlamətlər digər bağırsaq problemləri ilə də oxşardır.
• Anusdan axıntı: Anal xərçəng anusda axıntıya səbəb ola bilər. Lakin bu əlamət digər vəziyyətlərdən qaynaqlanan axıntılara da bənzəyir.
• Bağırsaq hərəkətlərinə nəzarətin itməsi: Anal xərçəng bağırsaq hərəkətlərinə nəzarətdə çətinlik və ya nəzarətin itməsi kimi əlamətlər yarada bilər. Lakin bu əlamət digər bağırsaq problemləri ilə də oxşardır.
• Çanaq ağrısı və çəki itkisi kimi digər əlamətlər: Anal xərçəng irəlilədikcə çanaq ağrısı və çəki itkisi kimi əlamətlərə də səbəb ola bilər.

Bəzi hallarda mütəxəssislər müayinə zamanı qasıq və ya anus ətrafında şişmiş limfa düyünləri müəyyən edə bilər.

Anusda inkişaf edən şişlər insan papilloma virusu (HPV) 16 və 18 kimi bəzi infeksiyalara qarşı iltihabi cavabla əlaqəli ola bilər. Anus nahiyəsində HPV olan şəxslərdə anal xərçəng riski normaldan 40 dəfə çoxdur. Həmçinin genital virus infeksiyaları olan kişilərdə də anal xərçəng riski normaldan yüksəkdir.

Anal xərçəng çox vaxt şiş irəliləmiş mərhələlərə çatana qədər əlamət göstərmir. Əlamətlərini hemorroydan ayırmaq çətindir. Buna görə qaşınması olan şəxslərin mütəxəssisə müraciət etməsi həmişə ən doğru yol olacaq.

Aşağıda anal nahiyədə müşahidə oluna bilən xəstəliklər təsvir edilmişdir.

Anal xərçəngin səbəbləri / risk amilləri nələrdir?

Anal xərçənglə əlaqəli bir çox risk amili sadalana bilər. Əsasları bunlardır:

• İnsan papilloma virusu (HPV): Bəzi HPV növləri anal xərçənglə sıx əlaqəlidir. Anal xərçəngi olan insanların təxminən % 79-da HPV 16 və ya 18, % 8-də digər HPV növləri müşahidə olunur.
• Çoxpartnyorluluq: Birdən çox cinsi partnyor anal xərçəngə və HPV-yə yoluxma riskini artırır.
• Anal əlaqə: Kişilərdə və qadınlarda anal əlaqə anal xərçəngin yaranma riskini artırır. HIV pozitiv olan homoseksual kişilərdə ümumi cəmiyyətlə müqayisədə anal xərçəngin yaranma riski 90 dəfə çoxdur.
• Digər xərçənglər: Vaginal və ya serviks (uşaqlıq boynu) xərçəngi olan qadınlarda və penis xərçəngli kişilərdə anal xərçəngin yaranma riski yüksəkdir. Bu, həmçinin HPV infeksiyası ilə əlaqəlidir.
• Yaş: Anal xərçəng riski – əksər xərçənglər kimi – yaşlılıqda artır.
• Zəifləmiş immun sistemi: HIV və ya AIDS xəstəsi olan şəxslər və transplantasiyadan (orqan köçürülməsi) sonra immun sistemi basqılayan dərman istifadə edənlər artmış risk altındadır.
• Siqaret istifadəsi: Siqaret çəkənlər anal və digər xərçənglər üçün çəkməyənlərdən daha yüksək risk daşıyırlar.
• Xroniki yerli iltihab: Anus nahiyəsinin xoşxassəli törəmələri – məsələn, hemorroy və ya fistula – yaratdıqları iltihab səbəbindən anal xərçəng riskini artıra bilər.

Anal xərçəngin növləri nələrdir?

• Skuamoz (yastı) hüceyrəli karsinoma: Anal xərçənglərin %90-ı yastı hüceyrəli karsinoma (SCC) növündədir. Bu xərçəng anal kanalın böyük hissəsini və anusun aşağı nahiyəsini örtən yastı hüceyrələrdən başlayır.
• Adenokarsinoma: Bu növ anusun yuxarı hissəsini təşkil edən hüceyrələrdən və ya anal örtüyün altında olan selik istehsal edən vəzilərdən başlayır.
• Perianal dəri xərçəngləri: Anus ətrafındakı dəridə, anusdan ən çox 5 cm məsafədə yerləşən xərçənglər perianal dəri xərçəngləri kimi təsnif edilir.

Anal xərçəng necə diaqnoz edilir?

Anal xərçənglərin diaqnozu barmaqla rektal müayinə və anoskopiya ilə aşkar edilən kütlədən biopsiya götürülərək qoyulur. Anoskopiya anal kanal və düz bağırsağın araşdırılması üçün anoskopun (işıqlı borunun) istifadə edildiyi görüntüləmə prosedurudur. Biopsiya isə şiş toxumasından nümunə götürülməsidir. Bu nümunələr daha sonra xərçəng əlamətlərini araşdırmaq üçün mikroskop altında yoxlanılır. Biopsiya ilə həm xərçəng diaqnozu qoyulur, həm də şişin histoloji alt növü kimi xüsusiyyətləri müəyyən edilir.

Anus nahiyəsində şiş aşkarlandıqda onun anatomik yerləşməsi yaxşı müəyyən edilməlidir. Anorektal birləşmə ilə üst-üstə düşən şişlərin anatomik mənşə sahəsini müəyyən etmək çətin ola bilər. Bu tip şişlər ümumilikdə dişli xətdən 2 cm-dən çox proksimalda və ya anorektal halqanın proksimalındadırsa rektal xərçəng; dişli xətdən 2 cm və daha az proksimaldadırsa anal xərçəng kimi təsnif edilir. Skuamoz mukokutan birləşmədə və ya onun distalında dəridən başlayan xərçənglər və anus ətrafındakı dəridə, anusdan ən çox 5 cm uzaqda yerləşən xərçənglər isə perianal dəri xərçəngləri kimi təsnif edilir.

Xəstədə anal xərçəng müəyyən edildikdən sonra xərçəngin mərhələsini və bədənin digər hissələrinə yayılıb-yayılmadığını (metastatik olub-olmadığını) müəyyən etmək üçün əlavə tibbi görüntüləmələr aparılır (məsələn, maqnit rezonans və PET-Tomoqrafiya kimi).

Anal xərçənglərdə mərhələləmə necə aparılır?

Digər xərçəng növlərində olduğu kimi, anal xərçənglərdə də müalicə xəstəliyin mərhələsinə görə planlaşdırılır. Mərhələləmə üçün şişin ölçüsü, qonşu strukturlara invaziyası, limfa düyünü metastazı və uzaq orqan metastazlarının mövcudluğu araşdırılmalıdır. Bunun üçün qiymətləndirmələr birincili şişin fiziki müayinəsi və biopsiyasından, ginekoloji müayinədən, qasıq müayinəsindən, PET müayinəsindən, döş qəfəsi BT-sindən, qarın və çanağın BT və ya MR-ından ibarətdir.

Aşağıda anal xərçəngin TNM mərhələləməsi görünə bilər:

Nəticə olaraq TNM-ə görə yekun mərhələləmə belədir:

• 1-ci mərhələ: Şişin diametri 2 cm və ya daha azdır.
• 2-ci mərhələ: Şişin diametri 2 cm-dən böyükdür.
• 3-cü mərhələ: Şiş vagina, uretra, sidik kisəsi kimi qonşu orqanlara və ya çanaq/düz bağırsaq yaxınlığındakı limfa düyünlərinə yayılıb.
• 4-cü mərhələ: Anus xərçəngi ağciyərlər, qaraciyər və ya beyin kimi uzaq nahiyələrə yayılıb (metastaz).

Anal xərçəngin müalicəsi

Anal xərçəngin müalicəsini müəyyən edən amillər nələrdir?

Anal xərçəngli xəstədə müalicə planı hazırlanarkən əvvəlcə şişin yerləşməsi, histoloji alt növü və mərhələsi müəyyən edilir. Beləliklə, şişin xüsusiyyətləri ortaya qoyulduqdan sonra yaş, funksional vəziyyət, yanaşı xəstəliklər, HIV pozitivliyi kimi müalicə qərarına təsir edəcək xəstəyə aid digər amillər qiymətləndirilir.

HIV ilə yoluxmuş xəstələr

HIV ilə əlaqəli anal SCC-də müalicə HIV ilə yoluxmayanlarla eynidir və bu müalicələrlə yerli nəzarət, cavab göstəriciləri və sağqalım müddətləri də oxşardır. Həmçinin bu xəstələrdə CD4 hüceyrə sayının aşağı olması müalicəyə bağlı toksiklik riskini artıran amil deyil. Bununla belə, aktiv HIV/AIDS ilə əlaqəli ağırlaşmaları və ya ağırlaşma tarixçəsi (opportunistik infeksiyalar, HIV ilə əlaqəli digər xərçənglər kimi) olan xəstələr tam doza müalicələri və anal xərçəngdə standart kimyaterapiya vasitəsi olan mitomisini tolere etməyə bilər və bu xəstələrdə dozanın tənzimlənməsi və ya mitomisinsiz müalicə lazım gələ bilər.

Klinikayaqədərki məlumatlar HIV pozitiv şəxslərdə şişin mikromühitinin HIV neqativ şəxslərlə eyni olduğunu göstərir və metastatik anal SCC-li xəstələrdə immunoterapiya qərarının HIV statusundan asılı olmayaraq verilməsi tövsiyə olunur.

Yaşlı və ya çoxsaylı yanaşı xəstəliyi olan xəstələr

Bu xəstələrdə də standart müalicə gənc və yanaşı xəstəliyi olmayan xəstələrdə olduğu kimi kimyaterapiya ilə radioterapiyanın birlikdə verilməsidir (kimyoradioterapiya - KRT). Lakin kifayət qədər klinik araşdırma olmasa da, RT ilə eyni vaxtda verilən mitomisin və fluorourasil (FU) dozalarının azaldılması düşünülə bilər. Hətta yaşlı və ya ciddi yanaşı xəstəlikləri olan T1N0 şişli xəstələrdə mitomisin verilməyib radioterapiya ilə eyni vaxtda yalnız FU tətbiqi düşünülə bilər.

Anal nahiyədə yastı hüceyrəli xərçəngdən başqa xərçənglər necə müalicə edilir?

Perianal dəri xərçəngi

Anal kanaldan aydın ayrı dəri zədəsi yaradan T1N0 (yəni 2 cm-dən kiçik, yayılma yoxdur) yaxşı diferensiasiyalı perianal yastı hüceyrəli dəri xərçənglərində sfinkter əzələləri qorunaraq cərrahi yolla neqativ sərhədlər əldə edilə bilirsə - yəni şiş tam çıxarıla bilirsə - təkcə geniş yerli eksiziya kifayətdir. Lakin yüksək riskli histoloji xüsusiyyətləri olan xəstələrdə (zəif diferensiasiyalı histologiya, perinevral invaziya kimi) əməliyyatdan sonra radioterapiya verilməsi seçimdir.

Şiş 2 cm-dən böyükdürsə, sfinkter funksiyası əməliyyatla təhlükəyə düşəcəksə, limfa düyünü tutulması varsa və ya şişin anatomik yeri anal kanaldan aydın ayrıla bilmirsə, FU və mitomisin əsaslı kimyoradioterapiya verilməsi; cərrahiyyənin davam edən və ya təkrarlayan xəstəlik üçün saxlanması tövsiyə olunur.

Anal adenokarsinoma

Lokalizə anal kanal adenokarsinoması olan xəstələrin lokalizə anal SCC kimi FU və mitomisin əsaslı kimyoradioterapiya ilə deyil, lokalizə rektal adenokarsinomalar kimi cərrahiyyə (abdominoperineal rezeksiya - APR) və FU əsaslı kimyoradioterapiya ilə (əməliyyatdan əvvəl və ya sonra) müalicə edilməsi tövsiyə olunur.

Rektal yastı hüceyrəli karsinoma

Rektal yastı hüceyrəli xərçənglər distal düz bağırsağa uzanan anal yastı hüceyrəli xərçənglər kimi qiymətləndirilir və anal SCC kimi müalicə edilir. Buna görə bu xəstələrdə də FU və mitomisin istifadə edilərək kimyoradioterapiya verilməsi tövsiyə olunur.

Anal yastı hüceyrəli xərçəng necə müalicə edilir?

Lokalizə xəstəliyin müalicəsi

Lokalizə anal SCC-lərdə (mərhələ 1 olsa belə) standart müalicə eynivaxtlı kimyoradioterapiyadır. Çünki kimyoradioterapiya ilə cərrahiyyəni birbaşa müqayisə edən randomizə klinik araşdırmalar olmasa da, KRT həm anal sfinkteri qoruyur, həm də bu xəstələrin %70-85-də tam sağalma təmin edə bilir. Yerli eksiziya bazal membran invaziyası 3 mm və daha az, maksimum üfüqi yayılması 7 mm və daha az, 1 cm-dən kiçik, səthi invaziv şişlərdə diqqətlə seçilmiş xəstələr üçün seçim ola bilər. Lakin indiyə qədər aparılan araşdırmalarda yerli eksiziya bu xəstələrdə RT və ya kimyoradioterapiya ilə müqayisə edilməyib. Buna görə bu üsul seçilərsə, yaxından izləmə aparılması və residiv olarsa dərhal KRT başlanması zəruridir.

Başlanğıc KRT rejimi kimi RT ilə eyni vaxtda FU və mitomisinə üstünlük verilir. Protokol olaraq NCCN təlimatları ‘’RTOG 98-11’’ araşdırmasında istifadə edildiyi kimi 1-4-cü günlər və 29-32-ci günlərdə 1000 mg/m² infuziyalı FU ilə 1-ci və 29-cu günlərdə 10 mg/m² mitomisin (doza başına maksimum 20 mg) verilməsini tövsiyə edir. ESMO təlimatları isə ‘’ACT II‘’ araşdırmasında istifadə edildiyi kimi 1-4-cü günlər və 29-32-ci günlərdə 1000 mg/m² infuziyalı FU ilə yalnız 1-ci gündə tək doza 12 mg/m² mitomisin (maksimum 20 mg) verilməsini tövsiyə edir. Hər iki protokol tətbiq oluna bilər. NCCN və ESMO təlimatlarında bu xəstələrdə FU+ sisplatin və ya mitomisin+kapesitabin də RT ilə eynivaxtlı kimyaterapiya rejimi kimi tövsiyə edilən digər müalicə alternativləridir.

Yerli irəliləmiş mərhələ xəstəliyin müalicəsi

Yerli irəliləmiş mərhələ (T3/4 və ya N1b/c) anal SCC-li xəstələrdə standart müalicə lokalizə xəstəliyin müalicəsinə bənzər şəkildə RT ilə eyni vaxtda FU və mitomisinlə kimyaterapiyanı əhatə edir. Yalnız fərqli olaraq ümumi RT dozasının 10-14 Gy daha çox (45 əvəzinə 55-59) verilməsi tövsiyə olunur. Bu xəstələrdə standart kimyoradioterapiya ilə %50-60 nisbətində tam sağalma təmin edilə bilər.

Metastatik xəstəliyin müalicəsi

Metastatik anal SCC-lərdə standart yanaşma sistemik müalicədir. Təcrid olunmuş qaraciyər metastazı olanlarda rezeksiyadan faydalana biləcək kiçik xəstə alt qrupu ola bilər, lakin bu prosedur üçün xəstə seçim meyarları müəyyən edilməyib.

Təcrid olunmuş paraaortal limfa düyünü tutulması nadirdir və M1 (mərhələ IV) xəstəlik sayılır. Bu xəstələrin optimal müalicəsi müəyyən edilməsə də, paraaortal limfa düyünlərinin şüalanma sahəsinə daxil edildiyi KRT məntiqli yanaşmadır; lakin bu xəstələr əlavə metastatik xəstəliyin inkişafı baxımından yüksək risk altındadır.

Sistemik kimyaterapiya

Həm ESMO, həm də NCCN təlimatlarına görə metastatik anal SCC-li xəstələrdə birinci xətt müalicədə ilk seçim rejimi karboplatin+paklitakseldir. Sisplatin+FU və dəyişdirilmiş DCF (Dosetaksel, sisplatin, FU) də digər alternativlərdir.

InterAACT araşdırmasında əvvəllər müalicə almamış metastatik anal SCC-li 91 xəstə randomizə şəkildə karboplatin (AUC=5, 28 gündən bir)+həftəlik paklitaksel (80 mg/m², 1, 8 və 15-ci günlərdə, 28 gündən bir) alanlar və sisplatin (60 mg/m², 21 gündən bir)+infuziyalı FU (1000 mg/m², 1-4-cü günlərdə, 21 gündən bir) alanlar olmaqla 2 qrupa ayrılmışdır. Nəticədə əsas sonlanım nöqtəsi olan cavab göstəriciləri hər iki qrupda oxşar (%59-a qarşı %57) olsa da, ümumi sağqalım müddətləri (20 aya qarşı 12,3 ay) və toksiklik profili (ciddi yan təsirlər %36-ya qarşı %62) karboplatin+paklitaksel qrupunda əhəmiyyətli dərəcədə daha yaxşı tapılmışdır.

Karboplatinin 28 gündən bir 1 gün, paklitakselin həftəlik verildiyi protokolla yanaşı, karboplatin və paklitakselin hər ikisinin 3 həftədən bir 1 gün verildiyi protokol da geniş istifadə olunur. Protokollar arasında müalicəyə bağlı toksiklik baxımından fərq olub-olmadığı məlum deyil. Lakin hər iki tətbiq məqbuldur.

İmmunoterapiya

Proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü reseptoru-1 (PD-1) yolunu hədəfləyən tək vasitəli immunoterapiya rejimləri ilk xətt müalicədən sonra proqressiya (xəstəliyin pisləşməsi) olan metastatik anal SCC-li xəstələrin müalicəsində tövsiyə olunur. Lakin immunoterapiyadan faydalanma ehtimalı ən yüksək xəstələrin optimal seçimi üçün meyarlar hələ müəyyən edilməyib. Buna görə bu xəstələrdə PD-L1-in həddindən artıq ifadəsinin yoxlanması hazırda tövsiyə olunmur. Bu yola təsir edən immunoterapiya vasitələrinin həmin xəstələrdə birinci xətt müalicədə sitotoksik kimyaterapiya vasitələri ilə birlikdə istifadəsinə dair davam edən klinik araşdırmalar olsa da, hələ dəqiq məlumat yoxdur.

Metastatik SCC-də PD-1 yolunu bloklayan nivolumab, pembrolizumab və retifanlimab ilə ümidverici nəticələr bildirilmişdir. PD-1 ifadəsi yoxlanılmamış, kimyaterapiyaya davamlı metastatik anal SCC-li 37 xəstə ilə aparılan kiçik faza II araşdırmada xəstələrə median 6 kurs (3-10 kurs) iki həftədən bir 3 mg/kg venadaxili (IV) nivolumab tətbiq edilmiş və nəticədə xəstələrin 9-da (%24) obyektiv cavab, 2-də (%5) tam cavab, 17-də (%46) ən yaxşı cavab kimi stabil xəstəlik əldə edilmişdir. Xəstələrdə median proqressiyasız sağqalım 4,1 ay və median ümumi sağqalım 11,5 ay hesablanmışdır. PD-L1-pozitiv anal SCC-li 24 xəstənin qiymətləndirildiyi KEYNOTE-028 araşdırmasında isə iki ilə qədər hər 2 həftədən bir 10 mg/kg dozada IV tətbiq edilən pembrolizumab ilə 4 xəstədə (%17) qismən cavab, 10 xəstədə (%42) ən yaxşı cavab kimi stabil xəstəlik əldə edilmişdir. İlk xətt müalicədən sonra proqressiya edən metastatik və ya əməliyyat edilə bilməyən anal SCC-li 112 xəstənin qiymətləndirildiyi faza II KEYNOTE-158 araşdırmasında isə xəstələrə 2 il ərzində və ya proqressiyaya qədər hər 3 həftədən bir 200 mg IV pembrolizumab tətbiq edilmiş və 34,7 aylıq median izləmə müddətində 12 xəstədə obyektiv cavab (%11), 6 xəstədə (%5) tam cavab əldə edilmişdir. Lakin median proqressiyasız sağqalım yalnız 2,1 ay, median ümumi sağqalım 11,9 ay hesablanmışdır. Platin əsaslı ilk xətt müalicədən sonra proqressiya edən yerli irəliləmiş və ya metastatik anal SCC-li 94 xəstənin qiymətləndirildiyi faza 2 POD1UM-202 araşdırmasında xəstələrə 4 həftədən bir 500 mg IV retifanlimab verilərək %14 obyektiv cavab (1 xəstədə tam cavab), %13 qismən cavab, %35 stabil xəstəlik əldə edilmiş; xəstəliyə nəzarət göstəricisi %49 hesablanmışdır. Median cavab müddəti 9,5 ay, median proqressiyasız sağqalım 2,3 ay, median ümumi sağqalım 10,1 ay kimi bildirilmişdir.

Anal xərçəng necə izlənilir?

Anal SCC-də müalicədən sonrakı izləmə strategiyasına istiqamət verəcək prospektiv (irəliyə yönəlmiş) araşdırma yoxdur. Ümumilikdə residivlərin əksəriyyəti ilk üç ildə yaranır, buna görə bu müddətdə daha yaxın izləmə lazımdır. NCCN təlimatları KRT-dən 8-12 həftə sonra barmaqla rektal müayinə (PRM) ilə yenidən qiymətləndirmə aparılmasını və cavabın klinik olaraq tam cavab, davam edən xəstəlik və ya irəliləyən xəstəlik kimi təsnif edilməsini tövsiyə edir. Buna görə tam cavablı xəstələrdə beş il ərzində hər 3-6 aydan bir PRM, anoskopiya və qasıq limfa düyünü müayinəsi tövsiyə olunur. Həmçinin 3 il ərzində hər il kontrastlı döş qəfəsi, qarın və çanaq BT-si və ya MR çəkilməsi tövsiyə edilir.

Müalicə cavabının qiymətləndirilməsində və ya müalicə edilmiş anal xərçəngin izlənməsində flüorodeoksiqlükoza-pozitron emissiya tomoqrafiyasını (FDG-PET/BT) tövsiyə etmək üçün kifayət qədər sübut yoxdur.

Anal xərçəngin izlənməsi zamanı davam edən / təkrarlayan xəstəlik aşkarlanarsa, nə edilir?

Xəstəliyin təkrarlanması/davam etməsi üçün risk amillərinə birincili şişin ölçüsünün >5 cm olması, limfa düyünü tutulması, müalicəyə zəif uyğunlaşma, lazımsız kimyaterapiya dozası azalmaları və müalicədə gecikmələr daxildir.

KRT-dən sonra davam edən və ya yerli təkrarlayan xəstəlik cərrahiyyə (abdominoperineal rezeksiya - APR) ilə uğurla müalicə edilə bilər; lakin yerli təkrarlayan anal SCC hallarının yalnız %24-40-da uzunmüddətli xəstəlik nəzarəti təmin edilə bilir.

APR KRT tamamlandıqdan sonra xəstəliyi davam edən xəstələr üçün də üstünlük verilən müalicədir. ACT II araşdırmasından əldə edilən məlumatlara əsasən, müalicədən sonra 8-12 həftədə aparılan ilk fiziki müayinədə davam edən xəstəlik baxımından klinik şübhəsi olan xəstələr irəliləmə olmadığı müddətdə RT və kimyaterapiya tamamlandıqdan sonra altı aya qədər izlənə bilər. Bu izləmə dövründə xəstəliyin istənilən vaxt irəliləməsi və ya KRT tamamlandıqdan altı ay və ya daha uzun müddət sonra xəstəliyin davam etdiyinə dair klinik şübhə olduqda biopsiya aparılması və biopsiya ilə xəstəliyin davam və ya residiv etdiyinin göstərilməsi halında APR ilə xilasetmə müalicəsi verilməsi tövsiyə olunur.

Xəstəliyi davam edənlərdə anal sfinkteri qorumaq üçün cərrahi olmayan xilasetmə müalicəsinin effektivliyi məlum deyil. 22 xəstəli kiçik araşdırmada 4 xəstədə FU və sisplatinlə aparılan xilasetmə KRT-sindən sonra uzunmüddətli xəstəliksiz sağqalım təmin edildiyi bildirilmişdir. Lakin məlumatlar dəqiq nəticəyə gəlmək üçün kifayət deyil. Buna görə davam edən/təkrarlayan xəstəlik üçün sfinkteri qoruyan müalicəni davam etdirmək qərarı çətindir və multidissiplinar qiymətləndirmə tələb edir.