Bud-çanaq oynağı əməliyyatları 1958 – Total bud-çanaq artroplastikası

Tibb tarixçisi Francis Neary belə deyir:

"Total bud-çanaq artroplastikası 20-ci əsr cərrahiyyəsində dönüş nöqtəsi hesab edilmişdir və hazırda dünyada ən çox həyata keçirilən cərrahi prosedurlardan biridir. 1960-cı illərin əvvəllərindən bəri milyonlarla artrit xəstəsinin ağrısını azaltmaqda və hərəkət qabiliyyətini bərpa etməkdə mühüm rol oynamışdır. Onun inkişafı materiallarda, alətlərdə və əməliyyat prosedurlarındakı yeniliklərlə bağlıdır – bunların bir çoxu digər oynaqların müalicəsinə uyğunlaşdırılmış və müxtəlif cərrahi ixtisaslarda tətbiq edilmişdir."

Total bud-çanaq artroplastikası çanaq sümüyündəki fincanşəkilli oynaq yuvasının (asetabulumun) çıxarılmasını tələb edir. Həmçinin bud sümüyünün (femurun) başı da çıxarılır. Hər ikisi süni materiallarla əvəz edilərək yeni bir kürə – yuva oynağı yaradılır.

İngilis ortoped-cərrah John Charnley 1958-ci ildə paslanmayan poladdan hazırlanmış kürəşəkilli başdan və teflon asetabulyar kasadan istifadə etməklə müasir süni bud-çanaq oynağı yaratmışdır. 1962-ci ildə teflonu daha davamlı polietilen plastiklə əvəz edən Charnley xəstələrindən, onlar öldükdən sonra bud-çanaq oynaqlarını və ətraf toxumalarını görə bilmək üçün icazə istəmiş, xəstələrin çoxu buna razılıq vermişdir.

Bu gün süni hissələrdəki məsaməli örtüklər "sürtünmə ilə uyğunlaşma" yaradır və sümük məsaməli örtüklərə yapışaraq daha möhkəm birləşir. Normal bud-çanaq oynağının ətrafındakı güclü bağlar bud sümüyünün başını asetabulumda saxlayır. Kompüter dəstəkli ortopedik cərrahiyyə bəzi cərrahlara əməliyyat prosesini daha yaxşı yönləndirməkdə kömək etmək üçün istifadə oluna bilər.

Bud-çanaq cərrahiyyəsi inkişaf etdirilməzdən əvvəl bud-çanaq nahiyəsində sınığı olanlar üçün çox şey etmək mümkün deyildi. 60 yaşdan yuxarı bir çox insan bu sınıqların müxtəlif ağırlaşmaları səbəbindən həyatını itirirdi.

Məqalə şəklinin təsviri: Çanağın fincanşəkilli oynaq yuvası (asetabulum) və bud sümüyü (femur) çıxarılaraq total bud-çanaq artroplastikası aparılmış xəstənin rentgen görüntüsü.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Sir John Charnley (1911 – 1982)

• Əvvəlki mövzu: Süni kardiostimulyator 1958 – Ürək döyüntülərini tənzimləyən möcüzə
• Növbəti mövzu: Epifiz vəzi 1958 – Kiçik beynin böyük işləri