COVID-19 üzrə son yeniliklər – Peyvənd tədqiqatlarından yeni nəticələr, Deksametazon, Əlamət izləmə tətbiqi, Yeni diaqnostik test, Artan ölü doğum göstəriciləri

Elm dünyası yeni tip koronavirusun (SARS-CoV-2) səbəb olduğu COVID-19 xəstəliyininmüalicəsi üçün işlərini tam sürətlə davam etdirir. Bu məqsədlə SARS-CoV-2-yə qarşı immun cavab yaratmaq üçün fərqli yanaşmalar sınanır. Gəlin bu sahədəki son yenilikləri birlikdə nəzərdən keçirək.
Peyvənd tədqiqatlarından yeni məlumatlar
Hazırlanmaqda olan iki təcrübi SARS-CoV-2 peyvəndinin erkən mərhələli klinik tədqiqatlarınınnəticələri peyvəndin immun sistemi cavabını stimullaşdırdığını və sınaqların davam etdirilməsi üçün kifayət qədər təhlükəsiz olduğunu göstərir.
Oksford Universitetində çalışan alimlərin hazırladığı peyvəndyuxarı tənəffüs yolu infeksiyalarına səbəb olan adenovirusun (ChAdOx1) zəiflədilmiş formasından istifadə edilən peyvənddir. Genetik xüsusiyyətlərinin dəyişdirilməsi ilə şimpanzelərdə infeksiya yaratsa da, insan bədənində böyümə qabiliyyəti göstərmir. Bu virusa SARS-CoV-2 koronavirusunun səthində yerləşən və infeksiya yaratmasında mühüm rol oynayan S zülalını istehsal etmək üçün lazım olan genetik kodlar da əlavə edilib. Məqsəd immun hüceyrələrinin S zülalını tanıyıb immun cavab yaratması və beləliklə virusun hüceyrəyə girişinin və infeksiyanın qarşısının alınmasıdır. Oksford Universitetinin faza 1 və faza 2 klinik tədqiqatlarında peyvənd edilən şəxslərdə peyvənddən 14 gün sonra zirvəyə çatan T hüceyrə cavabı və 28 gün sonra anticisim cavabı müəyyən edildi. Oksford Universitetində vaksinologiya professoru və peyvənd hazırlayan komandanın rəhbəri Sarah Gilbert: “Konkret virusa qarşı peyvənd hazırlayan alimlərin əsas problemi immun cavabın nə qədər güclü olmalı olduğunun bilinməməsidir” deyərək çətinlik çəkdikləri sahəni izah edir. CanSino Biologics və Çinin hərbi tədqiqat bölməsinin hazırladığı başqa peyvəndin də klinik tədqiqat xəstələrində immun cavabı stimullaşdırdığı və istifadə üçün təhlükəsiz olduğu bildirildi.
- Əlaqəli mövzu: Koronavirusa qarşı PEYVƏND YARIŞI – şəkilli bələdçi
Deksametazon (kortizon növü) müalicəsinin nəticələri
Kortikosteroid (kortizon) olan deksametazon iltihabəleyhinə və immunosupressiv (immuniteti basqılayan) təsirləri sayəsində revmatik xəstəliklərdən orqan transplantasiyasına və xərçəngə qədər müxtəlif hallarda istifadə edilir. Birləşmiş Krallıqda COVID-19 diaqnozu almış, xəstəxanada müalicə olunanlarda sınanan deksametazonun “kritik” xəstələrdə faydalı olduğu müəyyən edildi.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) ilə paylaşılan ilkin tapıntılarda tənəffüs aparatına bağlı xəstələrdə deksametazonun ölümü üçdə bir azaltdığı bildirildi. Tədqiqatın bütün nəticələri tənəffüs dəstəyinə ehtiyacı olan ağır əlamətli xəstələrdə deksametazonun çox aydın fayda verdiyini sübut edir. Bundan sonra klinik tədqiqatların rəhbəri Dr. Peter Horby deksametazonun COVID-19 diaqnozlu xəstələrdə standart müalicə kimi tətbiq edilməli olduğunu bildirir. Bununla yanaşı, deksametazonun hazırda heç bir ölkənin səhiyyə qurumu tərəfindən COVID-19-a xüsusi müalicə kimi təsdiqlənmədiyini və bu mümkün faydanın yalnız intensiv terapiya xəstələrinin müalicəsi üçün yoxlandığını xatırlatmaq faydalıdır.
Simptom (əlamət) izləmə tətbiqi düzgün müalicəyə kömək edə bilər
London King’s College Universiteti COVID-19 əlamətlərini izləyən mobil tətbiqdən məlumat toplayıb təhlil etdi. Tədqiqatçılar 6 fərqli COVID-19 əlamət qrupu müəyyən etdilər. Ön çap kimi yayımlanan iş əlamət qruplarını infeksiyanın ağırlığı və xəstəxanaya yerləşdirilmə ilə yanaşı oksigen və ya mexaniki ventilyasiyaya (tənəffüs aparatına) ehtiyac ehtimalı ilə əlaqələndirir. Alimlər bu əlamət qruplarının həkimlərə hansı xəstənin ən yüksək riskdə olduğunu və pandemiyanıngələcək yeni dalğalarında xəstəxanada müalicə almalı xəstələri müəyyənləşdirməyə kömək edə biləcəyini bildirirlər.
Tədqiqatda müəyyən edilmiş 6 əlamət qrupu belədir:
- Qrup 1: Keçməyən öskürək, əzələ ağrısı kimi ümumi yuxarı tənəffüs yolu əlamətləri. Bu qrupun %1,5-i tənəffüs dəstəyinə ehtiyac duydu, %16-sı ən azı bir dəfə xəstəxanaya getdi. Ən çox görülən əlamət qrupu bu oldu.
- Qrup 2: Qrup 1-dən daha çox rast gəlinən, qızdırma və yemək ötürmənin də olduğu yuxarı tənəffüs yolu əlamətləri. Bu qrupun %4,4-ü tənəffüs aparatına ehtiyac duydu, %17,5-i ən azı bir dəfə xəstəxanaya getdi.
- Qrup 3: İshal kimi mədə-bağırsaq əlamətləri üstünlük təşkil edir. Bu xəstələrin %3,7-si sonradan tənəffüs dəstəyinə ehtiyac duydu. Təxminən %24-ü xəstəxanaya getdi.
- Qrup 4: Güclü yorğunluq, keçməyən döş qəfəsi ağrısı və öskürək. Qrupun %8,6-sı tənəffüs dəstəyinə ehtiyac duydu, %23,6-sı ən azı bir dəfə xəstəxanaya getdi.
- Qrup 5: Şüur qarışıqlığı, yemək ötürmə və güclü yorğunluq. Bu qrupdakı xəstələrin %9,9-u tənəffüs dəstəyinə ehtiyac duydu. Xəstələrin %24,6-sı xəstəxanaya getdi.
- Qrup 6: Şüur qarışıqlığı, yorğunluq, mədə-bağırsaq problemləri ilə yanaşı təngnəfəslik və döş qəfəsi ağrısı. Xəstələrin təxminən %20-si tənəffüs dəstəyi aldı, %45,5-i xəstəxanaya getdi. Qruplar arasında ən az görülən bu oldu.

Yeni diaqnostika üsulu ilə nəticələr daha tez alınır
ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) həftəsonu birləşdirilmiş nümunələrin COVID-19 diaqnostik testində istifadəsinə təcili istifadə icazəsi (EUA) verdi. EUA “Quest Polimeraza Zəncirvari Reaksiyası (PCR)” testinin hər nümunəni ayrılıqda yoxlamaq əvəzinə dörd nəfərədək şəxsin nümunələri ilə işləməsinə imkan verir. FDA rəsmisi Stephen Hahn mətbuat açıqlamasında yeni qərarın əhəmiyyətini belə xülasə edir: “Nümunələrin hovuzlanması üsulu mühüm üstünlük verir. Bu üsulla bir dəfədə 4 şəxsin nümunələri təhlil edilə bilər. Beləliklə, test materiallarına qənaətlə daha çox və daha sürətli COVID-19 diaqnostik testi aparılır”. Dörd şəxsin nümunəsi ilə aparılan test müsbət çıxarsa, hər nümunə ayrıca test olunaraq COVID-19 müsbət xəstə müəyyən edilir. Digər tərəfdən, xüsusilə epidemiyanın daha az yayıldığı bölgələrdə nəticələrin əksəriyyətinin mənfi olması gözlənilir. Bu üsul çox qısa müddətdə nəticə əldə etmək üstünlüyü verir.
- Əlaqəli mövzu: Koronavirus testi necə aparılır? PCR və sürətli diaqnostik test növləri hansılardır?
Ölü doğum göstəricisi artır
Londonun St. George Universitet Xəstəxanasında hamiləlik nəticələri üzrə araşdırmaya görə COVID-19 pandemiyası başlayandan bəri ölü doğum göstəriciləri artır. Tədqiqatda iştirak edən alim bunu belə şərh edir: “Ölü doğumların artması döl hərəkətlərinin azalması kimi hallarda xəstəxanaya getməyə istəksizlik, infeksiyaya yoluxmaq qorxusu və ya pandemiya zamanı artan Milli Səhiyyə Xidmətinin yükünə əlavə yük gətirmək istəməmək kimi dolayı təsirlərdən qaynaqlana bilər”.
Buna görə hamiləlik boyu mütəxəssis həkimlə əlaqədə olmaq və lazım gəldikdə müayinəyə getmək çox vacibdir.
Nəticə
Həyatın bir çox sahəsinə təsir edən yeni tip koronavirus məsələsinin dünya üzrə ən tez həlli üçün alimlərin işləri davam edir. Bu sahədə hər gün əldə etdiyimiz məlumatları sizə çatdırmağa davam edəcəyik. Bu müddətdə xüsusilə əl gigiyenasına diqqət, sosial məsafənin qorunması və evdən kənarda maska istifadəsi ilə özünüzü və yaxınlarınızı qoruya biləcəyinizi unutmayın.
*
*
- BÜTÜN KORONAVİRUS YAZILARIMIZ
*
Mənbələr
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.