CRISPR-Cas3 adlı yeni gen redaktə sistemi hazırlandı

CRISPR-Cas9 xərçəng və başqa xəstəliklərdə inkişaf yaradır, amma CRISPR-Cas9-da çox texniki problem var. Aprel 2019-da, Molecular Cell işinə görə CRISPR-Cas3 hazırlandı. CRISPR-Cas3 DNA bazasını kəsmir, silir.

CRISPR-Cas9 gen redaktəsi, bələdçi, RNAilə, DNA ardıcıllığını tanıyır. Uyğunlaşma tamamlandıqda CRISPR ilə əlaqəli Cas9 zülalları hədəf DNA üzərində yerləşib onu kəsir. Hazırlanmış CRISPR-Cas3 sistemi də eyni mexanizmdən istifadə edir. Lakin hədəf DNA-nı kəsmək əvəzinə DNA-dakı nukleotidləri (100 kilobazaya) qədər silir.

Araşdırmada, HAP1 insan xəttində və embrion kök hüceyrədə 100 kilobazadək hədəf DNA silindi.

CRISPR-Cas3 üstünlükləri:

• CRISPR-CAS3 genomun skan edilməsinə və genomun 98 faizini təşkil edən kodlaşdırılmayan gen bölgələrinin müəyyən edilməsinə imkan verir. Kodlaşdırılmayan gen bölgələrindəki gen elementlərinin hüceyrə diferensiasiyasına, xərçəngə və zülalların ekspressiyasına mühüm təsirləri var.

Qeyd: DNA-nı kosmosa bənzətsək, gen planet, kodlamayan bölgə planetlərarası boşluq kimidir. Junk (zibil) DNA da adlanır. Genomun %98-ni təşkil edən bu sahələr zülal yaradan gen kodlamasa da mühüm funksiyalıdır.

• CRISPR-Cas3 herpes simplex, Epstein barr, hepatit B kimi, virus genlərinin uğurla silinməsini təmin edə bilər. Beləcə nəzəri olaraq virus xəstəliklərində tam müalicə verə bilər.

Aşağıda, qrafik xülasə var:

Qeyd: CRISPR-Cas3, tip 1 CRISPR də adlanır.

Bu iş nə deyir?

• CRISPR-Cas9-dan təsirli üsul DNA-nı kəsmədən nukleotidi dəqiq silir.
• Xüsusilə virus hədəfli gen müalicəsi hazırlana bilər, CRISPR-Cas3 genləri aradan qaldıra bilər.
• Hələ laboratoriyada sınandığı vacibdir.