D vitamini çatışmazlığı və kimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiya (əl-ayaq keyiməsi) riski

D vitamini çatışmazlığı və əlavələri səhiyyədə daim maraq doğuran mövzulardandır və xüsusilə xərçənglə əlaqəsi bir çox elmi tədqiqatın diqqət mərkəzinə çevrilib. D vitamini əlavələri ən çox təyin edilən ilk 10 məhsul arasındadır və D vitamini çatışmazlığı diaqnozu da ən çox qoyulan ilk 5 diaqnoz sırasındadır. Xərçəng prosesində D vitamininin roluna dair tədqiqatlar xüsusilə onun bədəndəki biokimyəvi yollara təsirini və xərçəng hüceyrələrinin böyümə və yayılmasına necə təsir göstərə biləcəyini araşdırır. Bu baxımdan D vitamini çatışmazlığının müəyyən edilməsi və lazım olduqda  əlavə verilməsi xərçəng müalicəsi ilə yanaşı ümumi sağlamlığın idarə edilməsinin də mühüm hissəsinə çevrilib. Xərçəng xəstələrində D vitamininin yetərli səviyyədə saxlanılması müalicənin effektivliyini artıra və yan təsirləri azalda bilər; beləliklə xəstələrin həyat keyfiyyətinin və müalicəyə riayət etməsinin yaxşılaşmasına töhfə verə bilər. Buna görə də D vitamini çatışmazlığının aradan qaldırılması və əlavələrin istifadəsi onkologiyada getdikcə daha çox diqqət görür.

Müalicənin yan təsiri ilə D vitamini çatışmazlığı arasındakı əlaqə

Bir tədqiqatda D vitamini səviyyəsi yetərsiz olan xəstələrdə kimyaterapiyadan sonra yarana bilən sinir zədələnməsi növü olan periferik neyropatiya (KƏPN) riskinin D vitamini səviyyəsi yetərli olanlara nisbətən təxminən 1,6 dəfə yüksək olduğu aşkar edilib.

2023-cü ilin noyabrında National Comprehensive Cancer Network (ABŞ Milli Hərtərəfli Xərçəng Şəbəkəsi) jurnalında dərc edilən bu tədqiqatda xüsusilə süd vəzi xərçənginə görə müalicə alan xəstələrdə diqqətəlayiq tapıntı ortaya qoyulub.

Paklitaksel adlı kimyaterapiya dərmanını alan və D vitamini səviyyəsi yetərsiz olan xəstələrdə bu müalicəyə bağlı ağrılı və funksiyanı məhdudlaşdıran ağır dərəcəli (3-cü dərəcə və ya daha yüksək) KƏPN yaranma ehtimalının daha yüksək olduğu aşkar edildi. Bu, D vitamini səviyyəsinin kimyaterapiyanın bu yan təsirinə qarşı qoruyucu amil ola biləcəyini göstərir. Buna görə kimyaterapiyadan əvvəl D vitamini çatışmazlığının müəyyən edilməsi və lazım gəldikdə aradan qaldırılması KƏPN riskinin azaldılmasında mühüm addım ola bilər.

Bu tapıntını əldə etmək üçün tədqiqatçılar erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi olan xəstələrdə doksorubisin, siklofosfamid və paklitaksel daxil olan adyuvant kimyaterapiya rejimlərinin altı müxtəlif dozasını müqayisə edən faza 3 SWOG S0221 klinik sınağının məlumatlarını araşdırdılar. Sınaq bu dərman kombinasiyalarının effektivliyini və təhlükəsizliyini qiymətləndirməyi hədəfləyirdi.

Tədqiqat orta yaşı 51,1 olan 1191 süd vəzi xərçəngi xəstəsində aparılıb. Xəstələrin hamısı qadın idi; 83,7%-si ağdərili idi və 52,5%-i paklitaksel kimyaterapiyasını iki həftədən bir alırdı. Tədqiqatın başlanğıcında xəstələrin 33,3%-ündə D vitamini çatışmazlığı müəyyən edildi, 16,4%-ündə ağır hissiyyat KƏPN-i və 17,1%-ində ağır hissiyyat və ya motor KƏPN-i yarandığı müşahidə olundu. Bu göstəricilər kimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiyanın yayılması və D vitamini çatışmazlığının mümkün təsiri barədə mühüm məlumat verir.

Əsas tapıntılar

Qrafikin izahı: Bu sütun qrafiki müalicədən əvvəl D vitamini səviyyəsi yetərli (>20 ng/mL) və yetərsiz (<20 ng/mL) olan xəstələrdə 3-cü və ya 4-cü dərəcəli kimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiyanın (KƏPN) rastgəlmə tezliyini müqayisə edir. D vitamini yetərsiz olan 397 xəstədə KƏPN tezliyi 20,7%, yetərli olan 794 xəstədə isə 14,2%-dir. Şans nisbəti (OR) 1,57-dir və bu fərq statistik baxımdan əhəmiyyətlidir (P=0,005).

Risk amillərinə görə kimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiya (KƏPN) riskinin neçə dəfə artması belədir:

• D vitamini çatışmazlığı: KƏPN riski 1,57 dəfə artıb
• İrəliləmiş yaş: KƏPN riski 1,02 dəfə artıb
• Qaradərili irq: KƏPN riski 2,48 dəfə artıb
• Qara və ya ağdərili olmayan digər irqlər: KƏPN riski 1,84 dəfə artıb
• İki həftədən bir paklitaksel müalicəsi: KƏPN riski 2,37 dəfə artıb.

Göründüyü kimi, bu amillər arasında yalnız D vitamini çatışmazlığı dəyişdirilə bilən amil kimi qarşımıza çıxır.

Nəticə

D vitamini çatışmazlığının müəyyən edilməsi və lazım gəldikdə aradan qaldırılması KƏPN riskini azalda, xəstənin həyat keyfiyyətini uzunmüddətli yaxşılaşdıra bilər. Bu, xəstələrin effektiv paklitaksel müalicəsinə daha uzun müddət davam etməsinə imkan verərək sağqalım müddətini artıra bilər. Bu baxımdan D vitamini səviyyəsi xəstələrə fərdi müalicə planlaşdırılmasında istifadə edilə biləcək mühüm bioloji göstərici kimi görülür.

*

Vizualın izahı: Yazının vizualı ChatGPT 4.0 tərəfindən bu əmrlə yaradılıb: "D vitamininin sağlamlıq üçün mühüm amil olduğunu göstərən bloq yazısı vizualı."