Döş xərçəngi cərrahı döş xərçənginə tutulanda!

Nəhayət, hər həkim bir gün pasiyent olur. Bir çox həkim üçün ciddi xəstəlik və müalicə prosesini yaşamaq insana təvazökarlıq öyrədən, gözlərini açan və sonda onu dəyişdirən bir təcrübədir.

Gözlənilməz sarsıntı: cərrahın ən çətin əməliyyat günü

Dr. Anne Peled: Özəl klinikamı açmağımdan cəmi 2 il keçmişdi ki, döşümdə bir kütlə hiss etdim. Bunun sadəcə kista və ya xoşxassəli bir şey olacağını düşünürdüm. Ailəmdə döş xərçəngi tarixçəsi yox idi. Sağlam idim, triatlon yarışlarına qatılırdım, çox yaxşı qidalanırdım. Biopsiyadan bir gün sonra patoloq zəng etdi: invaziv döş xərçəngi idi.

Tam sarsılmışdım. Xəbəri alanda başqa bir döş xərçəngi pasiyentində ikitərəfli mastektomiya və rekonstruksiya əməliyyatına girmək üçün cərrahi əl yumasına hazırlaşırdım. Həmin gün o əməliyyatı tamamladım, sonra sürətlə ehtiyacım olan bütün görüntüləmə müayinələrindən keçdim və kimyaterapiyaya ehtiyacım olmadığını öyrəndim. Öz sahəm olduğu üçün resurslara çıxış baxımından şanslı idim, amma gözləmədiyim bir şey vardı: öz ixtisas sahənizdə diaqnoz alanda çox şey bildiyiniz üçün bu vəziyyət sizi həqiqətən boğur.

Mastektomiya dilemması: bir dostun xəbərdarlığı

Mənim kimi 37 yaşında diaqnoz alan bir çox qadın ikitərəfli mastektomiya etdirir. Amma mən bunu edə bilməzdim. Sağalmanın baş tutmaması, ağırlaşmalar və ən əsası hissiyyat itkisi məni çox narahat edirdi. Ən yaxın dostlarımdan biri mastektomiya keçirmişdi və mənə belə demişdi: “İdman büstqalterimi geyinirəm, amma əynimdə olduğunu belə hiss etmirəm.”

Buna görə hissiyyatı qorumaq lumpektomiya (şişin çıxarılması) qərarı verməyimdə böyük rol oynadı. Amma eyni zamanda rekonstruksiya (bərpa) da edilə bilən “yaxşı” lumpektomiya istəyirdim. Nəhayət, birlikdə təhsil aldığım komanda ilə hər iki proseduru etdirdim.

Pasiyent kimi qərar verməyin və müalicənin bütün müxtəlif hissələrini anlamağın nə qədər çətin olması məni heyrətləndirdi. Döş xərçəngi və rekonstruktiv cərrahiyyə barədə bir insanın bilə biləcəyi hər şeyi bilirdim, amma yenə də nə edəcəyimi müəyyənləşdirmək çox çətin idi.

Yeni texnikanın doğuluşu: axşam yeməyində yaranan fikir

Dr. Ziv M. Peled (Annenin həyat yoldaşı): Diaqnoz inanılmaz dərəcədə sarsıdıcı idi. Sevdiyiniz insana baxıb düşünürsünüz: Bundan sonra nə olacaq? Onun karyerası necə olacaq? Digər tərəfdən, Anne “limondan limonad hazırlamağı” o qədər yaxşı bacarır ki, söhbət sürətlə “Bunu başqalarına kömək edəcək bir şeyə necə çevirə bilərik?” sualına çevrildi. Mastektomiyadan sonra qadınların yaşadığı keyimə barədə danışmağa başladıq.

Anne Peled: Beləcə, “Hissiyyatı qoruyan mastektomiya” adlandırdığımız texnikanı hazırladıq. Tipik mastektomiya zamanı bütün döş toxumasını təhlükəsiz şəkildə çıxarmaq üçün birbaşa döş toxumasının içinə uzanan sinirləri kəsmək lazım gəlir. Bu sinirlərin kəsilməsi təkcə keyiməyə deyil, həm də xroniki ağrılara səbəb olur.

Belə düşündük: bədənin digər nahiyələrindəki sinirləri meyit donordan götürülüb hüceyrələrdən təmizlənmiş “sinir transplantatları” ilə bərpa edə bilirik. Bunlar öz sinirinizin zamanla içərilərindən keçərək böyüməsi üçün körpü rolunu oynayır. Bu üsulun ətraflarda (qol və ayaqlarda) çox yaxşı işlədiyini görürdük. Sınamağa qərar verdik: yanvar 2018-də lumpektomiya olundum və fevralın sonunda yeni texnika ilə ilk əməliyyatımızı etdik. İyul 2019-da dərc etdiyimiz məqalədə müalicə etdiyimiz 16 pasiyentin 87%-nin hissiyyatını qoruduğunu göstərdik. Mükəmməl deyil, amma insanların çoxu hissiyyatının böyük hissəsini geri qazanır. O vaxtdan bəri ən azı 1000 prosedur icra etmişik.

Hissiyyat lüks deyil

Ziv M. Peled: Hiss etmək sadəcə lüks və ya cinsəllik məsələsi deyil. Mətbəxdə yemək hazırlayarkən döşünüzə qaynar yağ sıçraya bilər; üçüncü dərəcəli yanıq yarana bilər və bunu hiss etməyə bilərsiniz. Sonra aşağı baxanda implantınızın açıqda qaldığını görə bilərsiniz; bu isə bir neçə əməliyyat tələb edən zədə deməkdir. Günəş altında qoruyucu kremə ehtiyacı hiss etməyib ciddi yanıqlar ala bilərsiniz. Yaxud idman zalında döşünüzün paltarınızdan çıxdığını fərq etməyib çox utana bilərsiniz. Hissiyyatın əslində nə qədər vacib olduğunu yalnız onu itirəndə anlayırıq.

Statistikanın əlverişsiz tərəfində: yeddi il yarım sonra ikinci xərçəng

Anne Peled: Lumpektomiyadan sonra 7.5 il hər şey əla idi. Həyatımı hər baxımdan istədiyim kimi yaşayırdım. Sonra may 2025-də mammoqrafiya etdirdim. Kalsifikasiyalara görə məni yenidən çağırdılar. İnanılmaz olan bu idi: bu, əvvəlki xərçəngimin residivi belə deyildi. Eyni tərəfdə yaranmış başqa bir xərçəng idi.

Yenə oxşar əməliyyata gedirdim. Bu xəbərə heç hazır deyildim. 40 yaşdan aşağı döş xərçəngi diaqnozu alan qadınların sayı bu qədər az ikən hər şeyi “doğru” etməyimə baxmayaraq bu, başıma gəlmişdi. Yeni xərçəngin yaranma ehtimalım 7%-dən az idi. Təkrar-təkrar rəqəmlərin əlverişsiz tərəfində olmaq insana “Bu necə mümkün ola bilər?” deyə düşündürür.

Mastektomiyaya ehtiyacım olduğunu dərhal anladım. Artıq başqa seçim yox idi. Əməliyyatın Zivlə mənim etdiyimiz kimi aparılmasını istəyirdim. Xoşbəxtlikdən kimyaterapiya tələb etməyən mərhələdə idi. Plastik cərrahım sinir bərpasını (rekonstruksiyasını) Zivin etməsini təklif edəndə ilk düşündüyüm bunun ona çox ağır gələcəyi oldu. Amma bu əməliyyatı bizdən yaxşı bilən heç kimin olmadığını düşünüb Zivdən soruşmağa qərar verdim. Heç tərəddüd etmədən “bəli” dedi.

“Həkim dayanacağından pasiyent dayanacağına keçmək”

Anne Peled: Pasiyent olmaq həqiqətən çox, çox çətindir. Ən pis anlardan biri ilk diaqnozumdan sonra radioterapiya üçün xəstəxanaya getdiyim gün idi. Maşını pasiyent dayanacağında saxladım, halbuki 21 yaşımdan həkim dayanacağında saxlayırdım. O qəbula hönkür-hönkür ağlayaraq girdim. Gözləmək həqiqətən çox çətindir.

Hamıya sağalmanın bir proses olduğunu deyirik; bunu pasiyentlərimə dəfələrlə demişəm, amma həqiqətən belə imiş. Çox əmək tələb edir. Hissiyyatın reabilitasiyası protokollarını yerinə yetirməliyəm. Döş nahiyəmdə gərginlik hiss olunur, alışmalı olduğum implantlar var. Dəyişiklikləri həqiqətən qəbul etməyin nə qədər səbir tələb etdiyinə bir qədər təəccübləndim. Sadəcə zamanın keçməsinə imkan verməlisiniz və bu, gözlədiyimdən daha çətin oldu.

Bu yolda çox açıq olmuşam, ona görə məndən 4-6 ay əvvəl mastektomiya olunmuş pasiyentlərim yanıma gəlib “Bu gün bunu bacardım, tezliklə sənin növbən olacaq” dedilər. Bir pasiyentim əməliyyatdan sonra qollarımı yuxarı qaldıra bilməyəcəyimi bildiyi üçün saçlarımı yudurtmağa bərbər kuponu gətirdi. Sevdikləri büstqalterləri, oxu siyahılarını göndərdilər. Xərçəngi iki dəfə yaşamağın ən gözəl tərəfi sizin yanınızda duran bu nəhəng insan birliyini yaratmaq oldu.