Epilepsiya müalicəsi 1857 – Epileptik tutmalar

Epilepsiya, beynin elektrik aktivliyində qəfil dəyişikliklərə səbəb olan tutmalarla xarakterizə edilən nevroloji pozuntudur. Bu dəyişikliklər qeyri-adi hərəkətlərə, davranışlara, emosiyalara və duyğulara səbəb ola bilər. Qədim mədəniyyətlərdə epilepsiya bəzən ruhlar tərəfindən lənətlənmə, şeytanların hücumu, cadugərlik və ya Tanrı ilə təmasda olmaqla əlaqələndirilirdi.

Bəzi epilepsiya növləri genetik mutasiyalarla əlaqələndirilsə də, digərləri sinir siqnallarını ötürən kimyəvi maddələrin tarazlığının pozulmasından qaynaqlana bilər. Bəzi epilepsiya növləri isə işığın qəfil dəyişməsi kimi xarici qıcıqlandırıcılarla tətiklənə bilər. 

Bu gün epilepsiyanın qiymətləndirilməsi və diaqnostikasında EEG, MRG, CAT və PET kimi tibbi görüntüləmə vasitələrindən istifadə edilir. Epilepsiya adətən dərmanlarla və ya beyində anormal elektrik aktivliyinə səbəb olan zədələnmə ocağının çıxarılması kimi cərrahi müdaxilələrlə nəzarət altına alına bilir. Ağır epilepsiya növlərində isə beyin yarımkürəsinin qabıq nahiyəsinin çıxarılması tutmaların tezliyini və şiddətini azaltmaq üçün yeganə seçim ola bilər. Alternativ olaraq boyundakı azan siniri və ya beyindəki dərin strukturları stimullaşdırmaq üçün elektrik cihazlarından istifadə olunur.

• 1857-ci ildə ingilis həkim Charles Locock sadə duz olan kalium bromidin (KBr) antikonvulsant (antiepileptik təsir) xüsusiyyətlərini müşahidə etdi. Locock KBr-nin cinsi istəyi azaltdığına və bunun tutmaların müalicəsindəki uğuruna birbaşa təsir etdiyinə inanırdı (bu, yanlış inanc idi). 
• 1868-ci ildə şotland psixiatr Thomas Clouston düzgün dozanı müəyyən etmək üçün klinik sınaqlar apardı və nəticələri xəstələr KBr qəbul edərkən tutmaların sayının azaldığını göstərdi.
• 1870-ci illərin ortalarına gəldikdə London Milli Xəstəxanasında ildə iki ton yarımdan çox KBr istifadə olunurdu. KBr epilepsiya üçün ilk təsirli dərman sayıla bilər. 
• 1912-ci ildə fenobarbital (barbiturat və ya mərkəzi sinir sistemini zəiflədən maddə) bazara çıxarılana qədər daha təsirli dərman tapılmadı. 

KBr hələ də it və pişiklərdə epilepsiyanın müalicəsində istifadə olunduğu halda, bəzi ölkələrdə insanlar üçün də tətbiq edilir. Bu gün epilepsiyanın müalicəsində fərqli faydaları və yan təsirləri olan 20-dən çox dərman istifadə olunur.

Yazıdakı şəklin izahı: Tavan freskasında Müqəddəs Valentinin təsviri (1740). Şəkildə İnfantil spazm sindromu (epilepsiyası olan uşaqlarda beyin zədələnməsi səbəbindən yaranan xəstəlik) olan uşaqdan qaçan şeytan təsvirləri diqqəti çəkir.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Charles Locock (1799–1875), Sir Thomas Smith Clouston (1840– 1915)

• Əvvəlki mövzu: Hüceyrə bölünməsi 1855 – Hüceyrə patologiyasının doğuşu
• Sonrakı mövzu: Gray's Anatomy 1858 – Əsrlərin tibb kitabı