Erkən mərhələli süd vəzi xərçəngində RAD51 testinin əhəmiyyəti

Son illərdə xərçəng müalicəsində biomarkerlərin əhəmiyyəti artır. Erkən süd vəzi xərçəngində fərdiləşdirilmiş müalicə strategiyaları yaratmaq xəstələri lazımsız aqressiv müalicədən qorumaq və daha hədəfli yanaşmalar təklif etmək baxımından mühüm məqsəddir. Villacampa və həmkarlarının Clinical Cancer Research jurnalında dərc etdiyi yeni araşdırma RAD51 biomarker testinin erkən süd vəzi xərçəngində müalicə qərarlarına yol göstərməkdə mühüm rol oynaya biləcəyini göstərib.

RAD51 nədir?

RAD51 DNT zədələrinin təmiri və homoloji rekombinasiyada əsas rol oynayan zülaldır. Xüsusilə ikizəncirli DNT qırılmalarını təmir edərək genom bütövlüyünü qoruyur. Hüceyrə dövrünün S və G2 fazalarında fəal olan RAD51 DNT təmirində iştirak edən BRCA1 və BRCA2 kimi zülallarla qarşılıqlı təsirə girir. Mutasiyaları, xüsusilə BRCA gen mutasiyaları ilə əlaqəli süd vəzi və yumurtalıq xərçənglərində DNT təmirinin pozulmasına səbəb olaraq şiş riskini artıra bilər. Buna görə RAD51 xərçəng biologiyası və hədəfli müalicələr baxımından mühüm tədqiqat mövzusudur.

DNT təmirində homoloji rekombinasiyanın rolu

Homoloji rekombinasiya DNT zədələrini təmir etmək və genetik məlumatı qorumaq üçün hüceyrə mexanizmidir. Bu prosesdə hüceyrə oxşar DNT ardıcıllıqları olan homoloji xromosomlar arasında məlumat mübadiləsi ilə DNT-ni təmir edir. Beləcə genetik bütövlük qorunur və hüceyrələrin sağlam çoxalması təmin olunur. DNT rekombinasiyası hüceyrə daxilində DNT-nin yenidən təşkili və ya dəyişdirilməsidir.

Müxtəlif növləri var:

Homoloji rekombinasiya: oxşar DNT ardıcıllıqları arasındakı mübadilə ilə genetik materialı tənzimləyir və DNT zədələrini təmir edir.

Sahəyə yönəldilmiş rekombinasiya: müəyyən gen və ya DNT sahələrini dəyişmək üçün istifadə olunur və gen mühəndisliyində mühüm rol oynayır.

Qeyri-homoloji rekombinasiya: fərqli DNT sahələrinin birləşməsi ilə baş verir və genetik dəyişikliklər yarada bilər.

Bu proseslər DNT təmirində, gen mühəndisliyində və hüceyrə fəaliyyətində əsas rol oynayır.

Aşağıda DNT-nin homoloji rekombinasiya ilə təmirinin sadələşdirilmiş sxemi verilib. BRCA1, RPA, RAD51, BRCA2 və PALB2 bu təmir yolunda iştirak edən molekullardır.

HRD testi yumurtalıq və üçlü-mənfi süd vəzi xərçəngi olan bütün xəstələrə PARP inhibitorları adlanan yeni nəsil xərçəng dərmanlarının uyğunluğunu müəyyən etmək üçün tövsiyə olunur.

Homoloji rekombinasiya haqqında daha ətraflı məlumat üçün “ Homoloji rekombinasiya çatışmazlığı nədir, necə test edilir və xərçəngdə əhəmiyyəti ” səhifəsinə baxa bilərsiniz.

Araşdırmanın əsası

Vall d’Hebron Onkologiya İnstitutunun Eksperimental Terapevtika Qrupunun rəhbəri Dr. Violeta Serra əsas məqsədin kimyaterapiyadan daha az aqressiv müalicələrdən faydalana biləcək xəstələri müəyyənləşdirən biomarkerləri tapmaq olduğunu bildirir. Süd vəzi xərçəngində fərdi müalicəyə yol aça bilən yeni üsullar araşdırılır və RAD51 zülalı bu baxımdan mühüm biomarker kimi seçilir. 

RAD51 testi və araşdırmanın nəticələri

RAD51 zülalının homoloji rekombinasiya təmir mexanizminin funksional biomarkeri kimi istifadə edildiyi yeni test hazırlanıb. Xərçəng hüceyrələrində DNT zədəsi təmir yollarının çatışmazlıqlarını müəyyən etməklə xəstələrin hansı neoadyuvant müalicəyə daha yaxşı cavab verəcəyini proqnozlaşdırma qabiliyyəti qiymətləndirilib.

Tədqiqatçılar GeparOla randomizə klinik araşdırmasından şiş nümunələrini təhlil ediblər. Araşdırma homoloji rekombinasiya çatışmazlığı (HRD) olan erkən mərhələli HER2-mənfi süd vəzi xərçəngində PARP inhibitoru olaparibi karboplatin əsaslı kimyaterapiya ilə müqayisə edib. İşə rəhbərlik edən Vall d’Hebron Onkologiya İnstitutunun Biostatistika Qrupunun rəhbəri Dr. Guillermo Villacampa post-hoc təhlildə RAD51 testinin neoadyuvant müalicəyə cavabı proqnozlaşdırma qabiliyyətini qiymətləndirdiklərini bildirib.

Qiymətləndirilmiş 90 xəstənin 80%-ində RAD51 zülal səviyyələri funksional homoloji rekombinasiya çatışmazlığı (HRD) ilə əlaqəli olub. Neoadyuvant PARP inhibitoru alan və RAD51 testi ilə HRD aşkarlananlarda patoloji tam cavab 66,7% olub. RAD51 testi mənfi olanlarda isə bu göstərici 22,2%-yə enib. Klinik və patoloji amilləri, şişdaxili limfositləri və müalicə növünü əhatə edən çoxdəyişənli təhlildə RAD51 testinin patoloji tam cavabla əhəmiyyətli əlaqəsi və proqnostik qabiliyyətini qoruduğu müəyyən edilib.

Nəticə və gələcək araşdırmalar

Dr. Serra nəticələrin erkən süd vəzi xərçəngində müalicə strategiyalarını fərdiləşdirmək üçün RAD51 testinin potensialını dəstəklədiyini vurğulayıb.

Digər müəllif Dr. Judith Balmaña SOLTI rəhbərliyindəki RADIOLA klinik araşdırmasının RAD51 biomarker testinin irəliləmiş süd vəzi xərçəngində də etibarlılığını qiymətləndirmək üçün planlaşdırıldığını bildirib. Nəticələrin mövcud məlumatlarla birlikdə xəstə seçimi meyarlarını daha da təkmilləşdirmək üçün istifadə oluna biləcəyini qeyd edib.

Biomarkerlərə əsaslanan belə araşdırmalar xərçəng müalicəsini daha hədəfli edərək lazımsız kimyaterapiyanın qarşısını ala və müalicə cavabını optimallaşdıra bilər.