Evdə HPV testləri və FDA təsdiqi – Yeni dövr başlayır

HPV testlərində yeni dövr

Uşaqlıq boynu xərçəngi dünya üzrə qadınlar arasında ən geniş yayılmış xərçəng növlərindən biri olaraq qalır. Bu xərçəng növünün qarşısının alınması və erkən aşkarlanması üçün HPV testləri böyük əhəmiyyət daşıyır. ABŞ Qida və Dərman İdarəsinin (FDA) iyul 2024 tarixində tibb mərkəzlərində qadınların HPV nümunəsini özlərinin götürməsinə icazə verməsi skrininq üsullarında inqilabi inkişaf kimi qiymətləndirilir.

Bu inkişaf hələlik yalnız tibb müəssisələrində keçərli olsa da, evdə özünün nümunə götürməsi testlərinin gələcəkdə geniş yayılması üçün elm dünyasında intensiv iş aparılır.

ABŞ Milli Xərçəng İnstitutu (NCI)evdə HPV testi sisteminin effektivliyini araşdıran genişmiqyaslı tədqiqata başlayaraq bu üsulun yayılmasına yönəlmiş mühüm addımlar atır.

FDA təsdiqi: HPV testi üçün özünün nümunə götürməsi

FDA-nın yeni təsdiqi ilə qadınlar tibb mərkəzlərində həkim köməyi olmadan vaginal nümunəni özləri götürərək HPV testi etdirə biləcəklər. Bu yenilik ənənəvi Pap yaxması testinə alternativ üsul sayılır və serviks xərçəngi skrininqini daha əlçatan edir. Tədqiqatlar qadınların özlərinin götürdükləri nümunələrin tibb işçilərinin götürdükləri nümunələr qədər etibarlı olduğunu göstərir. Lakin bu üsul hazırda yalnız tibb mərkəzlərində tətbiq oluna bilər; evdə test üçün hələ FDA təsdiqi yoxdur.

Necə işləyir və kimlər üçün uyğundur?

HPV testləri serviks hüceyrələrindəki yüksək riskli HPV ştammlarını müəyyən edərək uşaqlıq boynu xərçəngi skrininqində mühüm rol oynayır. Ənənəvi olaraq bu testlər tibb işçilərinin götürdükləri nümunələrlə aparılsa da, FDA-nın təsdiqlədiyi yeni cihazlar sayəsində qadınlar nümunəni özləri götürə bilirlər.

Necə işləyir?

• Özünün nümunə götürməsi cihazlarında Q-tip və ya tampona bənzər çubuqlar olur.
• Vaginaya yerləşdirilir və bir neçə dəfə döndərilərək nümunə götürülür.
• Nümunə laboratoriyaya göndərilir və HPV testi aparılır.

Kimlər üçün uyğundur?

• Sığortası olmayan və ya səhiyyə xidmətlərinə çıxışı məhdud qadınlar.
• Kənd yerlərində yaşayanlar və nəqliyyat maneələri olanlar.
• Çanaq müayinəsindən çəkinənlər (travma keçmişi olan şəxslər, transgender kişilər, dini və mədəni səbəblərlə müayinədən çəkinənlər).
• Narahatlıq və utanma hissi yaşayanlar üçün daha rahat alternativ.

NCI-nin evdə HPV testi tədqiqatı

ABŞ Milli Xərçəng İnstitutu (NCI)uşaqlıq boynu xərçəngi skrininqində yeni yanaşmanı sınaqdan keçirmək üçün “Son addım” (Last Mile) təşəbbüsü çərçivəsində SHIP (Self-collection for HPV testing to Improve Cervical Cancer Prevention) Klinik Tədqiqat Şəbəkəsini yaradıb. Bu təşəbbüs HPV testlərində özünün nümunə götürməsi üsulunun dəqiqliyini və klinik effektivliyini qiymətləndirməyi hədəfləyir.

SHIP tədqiqat şəbəkəsinin məqsədləri:

• Özünün nümunə götürməsi üçün müxtəlif cihazları sınaqdan keçirmək və ən etibarlı üsulu müəyyənləşdirmək.
• FDA təsdiqi üçün lazımi məlumatları toplamaq.
• HPV testlərinin serviks xərçəngi skrininqində nə qədər təsirli olduğunu araşdırmaq.
• Dövlət və özəl sektor əməkdaşlığı ilə daha çox qadına çatmağı təmin etmək.

Uğurlu olarsa, bu üsul serviks xərçəngi skrininqinin daha çox qadına çatmasını təmin edərək erkən aşkarlanma göstəricilərini artıra və səhiyyə xidmətlərinə çıxışı yaxşılaşdıra bilər.

NCI və FDA-nın özünün nümunə götürməsi ilə HPV testi işlərinin məqsədləri

Resursları məhdud və əlverişsiz bölgələrdə skrininq göstəricilərini artırmaq

• Səhiyyə xidmətlərinə çıxışı çətin olan qadınların HPV skrininqində iştirakını artırmaq.

Özünün nümunə götürməsi ilə HPV testlərini geniş yaymaq

• Evdə və tibb mərkəzlərində tətbiq oluna biləcək özünün nümunə götürməsi testlərinin etibarlılığını artırmaq.
• Ənənəvi Pap yaxması testləri ilə müqayisədə nə qədər təsirli olduğunu araşdırmaq.

Sağlamlıq bərabərsizliklərini azaltmaq və daha çox qadına çatmaq

• İqtisadi və sosial maneələri aradan qaldıraraq HPV testlərinə çıxışı asanlaşdırmaq.

HPV peyvəndinin daha geniş yayılması

• HPV peyvəndi ilə xərçəngin qarşısının alınması işlərini sürətləndirmək.

Qadınların özlərini daha rahat hiss etməsini təmin etmək

• Utanc və ya narahatlıq səbəbindən skrininqdən çəkinmələrinin qarşısını almaq və skrininqdə iştirakını artırmaq.

Gələcək perspektiv: uşaqlıq boynu xərçəngi ilə mübarizədə yeni strategiyalar

HPV peyvəndi, müntəzəm skrininq və erkən aşkarlanma uşaqlıq boynu xərçənginin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. FDA-nın tibb mərkəzlərində özünün nümunə götürməsi testlərini təsdiqləməsi və NCI-nin evdə test tədqiqatına başlaması bu sahədə böyük dəyişikliyə işarə edir.

Evdə HPV testləri uğurlu olarsa və geniş yayılarsa:

• Daha çox qadın müntəzəm skrininqdə iştirak edə bilər və erkən aşkarlanma göstəriciləri arta bilər.
• Uşaqlıq boynu xərçəngi səbəbindən ölümlər əhəmiyyətli dərəcədə azala bilər.
• Tibb mərkəzlərindən asılı olmayan skrininq prosesi inkişaf edə bilər.

Qarşıdakı illərdə uşaqlıq boynu xərçəngi skrininqinin tibb mərkəzlərindən evlərə keçməsi və qadınların bu prosesə daha çox cəlb olunması xərçəngin tamamilə qarşısı alına bilən hala gəlməsini təmin edə bilər. HPV testlərinə çıxışın artırılması xüsusilə aşağı gəlirli bölgələrdə qadın sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün böyük fürsət yaradır.

Buna görə hökumətlər və səhiyyə qurumları bu yeni testlərin yayılması üçün investisiyalarını artırmalı və maarifləndirmə kampaniyaları təşkil etməlidirlər.

Nəticə

FDA-nın tibb mərkəzlərində özünün nümunə götürməsi testlərini təsdiqləməsi və NCI-nin evdə HPV testləri üzrə tədqiqata başlaması uşaqlıq boynu xərçəngi ilə mübarizədə inqilabi addımlar kimi qiymətləndirilir.

2030 ilinə qədər HPV ilə əlaqəli xərçənglərin xeyli azaldılması hədəflənərkən evdə HPV testləri geniş yayıldıqca uşaqlıq boynu xərçəngi tamamilə qarşısı alına bilən hala gələ bilər.