Evdə səhiyyə xidməti nədir, nələri əhatə edir, üstünlükləri və çatışmazlıqları?

Evdə səhiyyə xidmətini qısaca xəstə ilə səhiyyə işçisini ev şəraitində bir araya gətirən səhiyyə xidməti kimi izah etmək olar. Evdə səhiyyə xidmətlərinin məqsədi yatağa bağlı və ya hərəkət məhdudiyyəti olan, ağır xəstəlikli xəstələrin müalicəsinə evdə davam edə bilməsi üçün zəruri dəstəyi təmin etməkdir. Bundan əlavə, evdə səhiyyə xidməti yaşlıların öz evlərində və ya ətraflarında müstəqil yaşamasını təmin edərək həyat keyfiyyətini artırmağı hədəfləyir. Evdə səhiyyə qayğısı xidmətlərinə dair səhiyyə sistemləri hər keçən gün inkişaf edir.

Evdə səhiyyə xidmətinin tarixi və ölkəmizdə yayılması

Evdə səhiyyə xidmətləri sistematik şəkildə ilk dəfə ABŞ-da 1965-ci ildə həyata keçirilib və yayılmağa başlayıb. ABŞ-dan sonra dünyanın müxtəlif ölkələrində də yayılıb. Türkiyə səhiyyə sistemində yer alması ilə bağlı ilk əsasnamə 2005-ci ildə dərc edilib. Bu əsasnamə həmin günədək əksər hallarda özəl sektorun həyata keçirdiyi evdə səhiyyə xidmətlərini nizamlamaq məqsədilə hazırlanıb. Səhiyyə Nazirliyinə bağlı səhiyyə müəssisə və təşkilatlarının evdə səhiyyə xidməti göstərməsinə dair təlimat isə 2010-cu ildə qüvvəyə minib və nazirliyin bu sahədəki işləri gündən-günə artır. 2016-cı ildə yenilənən təlimata görə evdə səhiyyə xidmətləri nazirliyə bağlı fəaliyyət göstərən tədris və tədqiqat xəstəxanaları, dövlət və ya ixtisaslaşmış xəstəxanalar, ağız-diş sağlamlığı mərkəzləri daxilində yaradılmış evdə səhiyyə xidməti bölmələri tərəfindən göstərilir. Xidmət bu bölmələrlə yanaşı ictimai sağlamlıq mərkəzi, ailə sağlamlığı mərkəzi və ailə həkimləri vasitəsilə təqdim edilir.

Yenə müvafiq təlimata əsasən izah etsək, evdə səhiyyə xidmətlərinin əhatəsi belə müəyyən edilib:

Evdə səhiyyə xidmətləri bölməsinin vəzifəsi xəstəliyin diaqnozunu qoymaq deyil, daha əvvəl müvafiq sahə üzrə mütəxəssis həkimlərin qoyduğu diaqnoz və planlaşdırılmış müalicə çərçivəsində və şəxsin olduğu ev mühitində müayinə, instrumental müayinə, analiz, müalicə, tibbi səhiyyə və reabilitasiya xidmətlərinin göstərilməsini, dərmanın reseptlə verilməsinə dair xüsusi qaydalar saxlanılmaqla uzunmüddətli istifadəsi tibbi rəylə sənədləşdirilmiş dərmanların reseptinin yazılmasını, tibbi cihaz və material istifadəsinə dair rəylərin alınmasına kömək edilməsini, xəstə və ailəsinin evdə səhiyyə prosesində üzərinə götürə biləcəyi vəzifələr, xəstəlik və sağlamlıq prosesləri barədə məlumatlandırılmasını, xəstəliyi ilə bağlı evdə istifadəsi tələb olunan tibbi cihaz və avadanlıqların düzgün və uyğun şəraitdə istifadəsinə dair təlim və məsləhət kimi xidmətlərin göstərilməsini əhatə edir.

Məsələn, mədəyə yerləşdirilmiş zond vasitəsilə tibbi qidalarla qidalanan xəstələrin yaxınlarına dəstək verilməsi, zəruri hallarda müxtəlif qan və sidik analizləri aparılması üçün evdə nümunələr götürülməsi və ya ev şəraitində tətbiq edilə bilən venadaxili maye müalicələrinin verilməsi evdə səhiyyə bölmələrinin bu çərçivədə göstərdiyi xidmətlərdir.

Bundan əlavə, xəstəxanaya göndərilməsinə qərar verilən xəstənin yönləndirildiyi səhiyyə müəssisəsinə və həmin müəssisədən evə daşınmasına da cavabdehdir. Müvafiq bölgənin evdə qayğı bölmələrinin bunun üçün xəstə nəqliyyat vasitələri var. Nəqllə bağlı xərclər xəstəyə hesablanmır. Təcili hallarda xəstələrin nəqlinə 112 təcili tibbi yardım xidməti cavabdehdir.

Evdə səhiyyə dəstəyi alacağınız bölmədə həkim, tibb bacısı, tibb işçisindən əlavə psixoloq, fizioterapevt, dietoloq, sosial xidmət mütəxəssisi və mənəvi sağlamlıq mütəxəssisləri də ola bilər.

Evdə səhiyyə xidmətini necə və nə vaxt ala bilərsiniz?

Evdə səhiyyə xidmətini özəl qurumlar, Səhiyyə Nazirliyi və bələdiyyələr göstərə bilər.

Səhiyyə Nazirliyi vasitəsilə evdə səhiyyə xidmətindən yararlanmaq üçün 4443833 nömrəsinə zəng edilərək xəstə üçün sistemdə qeydiyyat yaradılır. Ardınca ailə həkimi və köməkçi səhiyyə işçisi ilkin qiymətləndirmə və evdə qayğı planının hazırlanması üçün evə baş çəkir.

Evdə səhiyyə xidməti vilayət və ya rayon bələdiyyələri tərəfindən də göstərilə bilər. Bələdiyyələrdən evdə səhiyyə xidməti almaq üçün müvafiq bələdiyyənin ümumi əlaqə telefonlarından istifadə edilə bilər.

Evdə səhiyyə xidmətinin üstünlükləri hansılardır?

• Evdə səhiyyə xidmətinə ehtiyacı olan şəxs daha sərbəst olur və özünə nəzarət edir.
• Ailə və tanış mühit xəstənin daha rahat proses keçirməsini təmin edir.
• Xəstələrin öz qaydalarına əhəmiyyət verilir.
• Xəstəxanada qaldıqda xəstə üçün infeksiya riski daha yüksək olduğu halda, evdə səhiyyə xidmətində infeksiyaya yoluxma riski daha azdır.
• Evdə səhiyyə xidmətinin həyat keyfiyyəti üzərində müsbət təsiri var.
• Evdə səhiyyə xidməti almaq xəstəxanaya gedə bilməyən şəxslər üçün asanlıqdır.

Evdə səhiyyə xidmətlərinin çatışmazlıqları hansılardır?

• Evdə səhiyyə xidmətləri ətraflı təlim proqramı və yaxından nəzarət tələb edən quruluşa malikdir.
• Səhiyyə işçisi ilə xəstə və ailəsi arasında hər zaman təsirli və müsbət ünsiyyət qurulmaya bilər.
• Ailə üzvləri üçün geyindirmə, yemək hazırlama, çimizdirmə, ev təmizliyi, paltar yuma, dərman vermə kimi gündəlik evdə xəstə qayğısı fəaliyyətləri çətin ola bilər və bu da ailə üzvlərində daha çox təzyiq yarada bilər.
• Səhiyyə işçisinin daim xəstənin evində ola bilməməsi evdə səhiyyə xidmətlərinin məhdudiyyətlərindəndir.

Evdə səhiyyə xidməti alanların böyük əksəriyyətini

• Əməliyyatdan sonra səhiyyə xidmətinə ehtiyacı olanlar,
• Ortopediya və travmatologiya xəstələri,
• Ürək, damar və hipertoniya xəstələri,
• Hemiplegiya (iflic) xəstələri,
• Onkologiya (xərçəng) xəstələri,
• Ağciyər və tənəffüs xəstələri,
• Diabet xəstələri,
• Nevrologiya xəstələri,
• Oksigen müalicəsinə ehtiyacı olan digər xəstələr,
• Yeni doğuş etmiş analar və körpələri,
• Səhiyyə xidmətinə ehtiyacı olan yaşlılar və əlilliyi olan şəxslər,
• Yara baxımı, inyeksiya, infuziya və digər qısamüddətli tibb bacısı xidmətlərinə ehtiyac duyanlar,
• Laborator müayinə və test xidmətlərinə ehtiyacı olanlar,
• Evində hər cür tibbi avadanlığa ehtiyacı olanlar təşkil edir.

Evdə qayğının maliyyələşdirilməsi necə təmin edilir?

Özəl qurumlardan alınan evdə səhiyyə xidmətinin haqqını xəstə ödəyir. Səhiyyə Nazirliyinin bölmələri ilə göstərilən evdə səhiyyə xidmətlərini gündəlik müalicə çərçivəsində SGK ödəyir. Evdə səhiyyə xidmətləri çərçivəsində edilən xərclər (venadaxili maye, dərman, inyeksiya, şpris, sarğı, sarğı materialları və s.) SGK tərəfindən ödənilir. Evdə göstərilən səhiyyə xidməti üçün xəstənin müayinə, müalicə və istifadə ediləcək materiala (məs. venadaxili maye, şpris, tənzif və s.) pul ödəməməsi üçün bu xidməti xəstəxanalara bağlı bölmələrdən alması lazımdır.

Nəticə

Evdə səhiyyə xidməti ilə ailə və cəmiyyətin fiziki və psixi sağlamlığı qorunaraq müalicə edilə bilər; bu şəkildə bir palliativ qayğı, həyat keyfiyyətini artırmağın ən uyğun sayılan üsullarındandır. Ölkələrdə ictimai sağlamlıq baxımından daha yaxşı nəticələrə əlavə olaraq səhiyyə xərclərinin də azalmasını təmin edir. Fərdiləşdirilmiş səhiyyə sisteminin evə daşınmasının inkişaf etməkdə olan və inkişaf etmiş ölkələrdə sürətlə səhiyyə sistemləri arasında yer aldığını demək mümkündür.